Кіріспе

Джеймс Мэдисонның «Федералист» еңбегі

«Федералист» №48 – Джеймс Мэдисонның «Федералист» еңбектерінің 48-ші мақаласы. Ол алғаш рет 1788 жылдың 1 ақпанында «The New York Packet» басылымында Publius псевдонимімен жарияланды, осы атпен барлық «Федералист» еңбектері жарық көрді. Бұл мақала «Федералист» №47-ге жалғасады. Сол мақалада Мэдисон биліктің бөлінуін қорғады; ал мұнда ол үкіметтің заң шығару, атқару және сот салалары толығымен бөлініп кетпеуі керек екенін айтады. Оның тақырыбы: «Бұл салалар бір-біріне конституциялық бақылау жасау мүмкіндігінен айырылмайтындай етіп бөлінбеуі керек».

Қорытынды

Федералистік №48-де мемлекеттік билік тармақтары өзара байланыста бола отырып, "бөлек және ерекше" бола алатыны айтылған. №48-нің аргументі, билік тармақтарын "бөлек және ерекше" күйде сақтау үшін, олардың бір-біріне "конституциялық бақылау" құқығы болуы керек екендігінде. Мақала "билік – енуге бейімділік танытатын күш" деген тұжырыммен басталады, яғни билік иелері өздерінің бақылауына ала алатын барлық нәрсені бағындыруға тырысады. Содан кейін, үкімет тармақтарының "бөлек және ерекше" сипатын сақтау үшін осы бейімділікті қалай тоқтатуға болатыны сұралады. Бұдан кейін, тармақтардың шекарасын анықтау ғана жеткілікті қорғау емес екені айтылады. Заң шығарушы билік тармағының билікті өз қолына алуда ерекше табысқа ие екені атап көрсетіледі. Негізгі аргументтен тыс, мақалада "республикамыздың негізін қалаушылар", яғни он үш штат конституциясын жазған адамдар, заң шығарушы биліктің билікті басып алу қаупі туралы ойланбағаны айтылады. Мақалада заң шығарушы биліктің басқа үкімет түрлерінен өзгеше, "өкілдік республикада" билікті шамадан тыс пайдалануының бірнеше себебі келтіріледі. Осы себептердің қатарында заң шығарушы орган "көпшілікті қоздыратын барлық құштарлықтарды сезінуге жеткілікті, бірақ өз құштарлықтарының мақсаттарына жете алмайтындай көп емес" және оның өкілеттіктері "көбірек және нақты шектеулерге аз бейім" деген талаптар бар. Содан кейін заң шығарушы биліктің билікті шамадан тыс пайдалануының екі мысалы келтіріледі: Вирджиния және Пенсильвания. Вирджиния мысалы – бұл негізінен Томас Джефферсонның "Вирджиния штаты туралы жазбаларынан" алынған ұзақ цитата, онда ол мақаланың талаптарын растайды, мысалы, "біз үшін күрескен үкімет сайлаушылық деспотизм емес еді; бірақ ол тек еркін қағидаларға ғана емес, сонымен қатар үкімет билігі бірнеше билік органдары арасында бөлініп, теңдестірілуі керек, сондықтан ешкім өздерінің заңды шектерінен шығып, басқаларымен тиімді тексеріліп, шектелмеуі керек". Пенсильванияға қатысты, мақалада Пенсильвания конституциясының бұзылуы туралы "Цензуралар кеңесінің" баяндамасының қорытындылары жинақталады; көптеген бұзушылықтар анықталды. Баяндамада көптеген бұзушылықтарды тек заң шығарушы ғана емес, сонымен қатар атқарушы билік те жасады деген пікірге шағын қарсылық білдіріледі.