Чимойо – Мозамбиқтың Маника провинциясының астанасы, елдегі 5-ші ірі қала. Ауыл шаруашылығы мен тоқыма өнеркәсібінің орталығы, теміржол торабында орналасқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чимойо – Мозамбиктегі Маника провинциясының астанасы. Бұл Мозамбиктегі бесінші ірі қала. Португалия басқаруы кезінде Чимойо Вила Пери деп аталды. Вила Пери португалиялықтардың басқаруы тұсында маңызды ауыл шаруашылығы және тоқыма өндірісінің орталығы ретінде дамыды. Қала Бейрадан Булавайоға дейінгі теміржол бағытында, Кабеса-ду-Вельхо тасы мен Чиманимани ұлттық паркіне жақын орналасқан. Зимбабве шекарасынан шамамен 95 км қашықтықта жатқан бұл қала, Мозамбикте жұмыс іздеп келген зимбабвелік иммигранттар үшін маңызды бағыт болып табылады.
Chimoio ʃĩˈmoju is the capital of Manica Province in Mozambique. It is the fifth largest city in Mozambique. Chimoio's name under Portuguese administration was Vila Pery. Vila Pery developed under Portuguese rule as an important agricultural and textiles centre. The town lies on the railway line from Beira to Bulawayo, near the Cabeça do Velho rock and the Chimanimani National Park (see Wikivoyage:Chimoio). Located about 95 km from the Zimbabwean border, it has been a major destination for Zimbabwean immigrants looking for employment in Mozambique.
Колонияға дейінгі кезең
Маника провинциясының астанасы Чимойо қаласы Бера дәлізінде, 750 метр биіктікте жатыр, ол жағалау мен континенттің ішкі аймақтарын байланыстырады. Чимойо деген ат, М’биреден келіп, осы жерлерге қоныстанған Мойо тотемикалық руының бас басшысы Ганданың ұлдарының бірінен шыққан. Ауызша тарихқа сүйенсек, Химойо – көрнекті аңшы, бір күні ол басқа рудың жерінде пілді өлтірген. Олардың басшысы Чаурумба, Химойоның осы әрекетін қылмыс деп танып, оны дереу жазалауға бұйырған. Содан кейін, бас басшы Ганда, өзінің ұлын Чаурумбаның жеріне жерлеуге рұқсат сұрады, сондай-ақ қабіріне жақын жерге бір туысын қоныстандыруды өтінді, оның мақсаты – қабірді күту және қарау болды. Осыдан бастап, Химойо қабірін күзеткендердің барлық ұрпақтары, қабір орнымен бірге Чимойо деп аталды (жергілікті диалектте, Цитеве тілінде, «Ұлы жүрек» деген мағынаны білдіреді). Осы аймақтың стратегиялық маңызы, оны континенттің ішкі аймақтарынан жағалауға өнімдер тасымалданатын ерекше орталыққа айналдырды.
The city of Chimoio, capital of Manica Province, lies on the Beira Corridor at an altitude of 750 metres, linking the coast and the interior of the continent. The name Chimoio comes from one of the sons of Ganda, paramount chief of the totemic Moyo clan, who came from M´bire and settled in those lands. Oral history says Chimoio, who was a great hunter, once killed an elephant in the lands of another clan. Chaurumba, their chief, judged Chimoio's behaviour to be a crime and ordered his immediate execution. Paramount Chief Ganda then requested permission for his son to be buried in Chaurumba's land and for one of his relatives to settle close to the grave in order to tend and watch over it. From then on, all descendants of the guardians of Chimoio's tomb, together with the site of the tomb, came to be called Chimoio (which in the local dialect, Citewe, means “Great heart”). The strategic position of that region made it a privileged centre through which products passed from the hinterland to the coast.
Арабтардың зерттеулері
Арабтар алтын мен басқа да тауарлар іздеп, Бузи және Ревуэ өзендерімен Мвенемутапа империясының жерлеріне бет түзеді. Саудагерлер өздерінің жолдарын белгілеу үшін бір-бірінен көрінетіндей етіп борасса пальмаларын отырғызды. Кейбір жерлерде осы ежелгі пальмаларды әлі де көруге болады. Осы маршрут бойындағы ең көне бекіністердің бірі, қазіргі Чимойо қаласының оңтүстік-шығысындағы Зембе тауларының үстінде орналасқан деп саналады.
The Arabs came up the Búzi and Revué rivers heading towards the lands of the Mwenemutapa Empire, in search of gold and other merchandise. To mark their routes, the traders planted Borassus palms, each within sight of the next. In some places, these ancient palm trees can still be spotted. One of the oldest fortresses along this route is believed to be that found on top of the Zembe Mountains, to the south east of the current city of Chimoio.
Португалиялық отарлау
XV ғасырдан бері Шығыс Африканың жағалау аймақтарында бекініп алған португалдар, сондай-ақ әйгілі Мвенмутапа империясын іздеп, осы ішкі аймақтарға да еніп, бірте-бірте отарлаушылар ретінде қоныстанды. Мозамбиктің бұл өңірі кейіннен жарғы арқылы Мозамбик компаниясына берілді, оның басты мақсаты ауыл шаруашылығын дамыту арқылы отарлауды ілгерілету болды. Сондықтан компания өз территориясында португалдар мен олардың ұрпақтарын қоныстандыруға кірісті. Алғаш құрылған қалалардың бірі – Вила-Баррето. 1893 жылдың 24 ақпанында қазіргі Чимойо қаласына жақын жерде салынған бұл қала Бейра-Солсбери (Машоналланд) темір жолының салынуымен қатар өркендеді. Қала португалдық капитано-мор (губернатор/әскери капитан) Франсиско Барретоның есімімен аталып, ол 1572 жылы Мвенмутапа патшалығына жасалған алғашқы әскери жорылға басшылық еткен еді. Бірнеше жыл бойы темір жол желісі Вила-Барретода аяқталып, қаланың қарқынды өсуіне себепкер болды. Қала бір кездері гүлденген, қонақүйлері мен саяхатшылары Маника және Родезияға немесе керісінше, Бейраға бағытталған. Алайда 1897 жылдың соңында темір жол құрылысы Родезиямен шекараға жетіп, Вила-Барретода қалыптасқан дамуға тосқауыл қойды. 1899 жылы Мозамбик компаниясы өз аудандық бас штабын Вила-Барретодан Химиала деп аталатын елді мекенге көшіруге шешім қабылдады, ол кейін Мандигос деп аталды. Қазіргі Чимойо қаласының бастауы осы атаумен біраз уақыт бойы белгілі болды. Мандигос көп ұзамай белгілі бір даңққа ие болды, негізінен оның мол өнімділігі саудагерлерді, қонақүйлерді және әлеуметтік қызметтерді тартты. Маниканың отарлануы 1910 жылы португалдық губернатор Жоао Пери де Линдтің келуімен күш алды, ол Чимойоның дамуын одан әрі ілгерілету үшін бірқатар шаралар қабылдады. 1916 жылдың 17 шілдесінде Мандигос Вила Пери деп өзгертілді, бұл губернатор Жоао Пери де Линдтің құрметіне жасалған, оның тиімді шаралары Чимойоны Мозамбиктің ең ірі және маңызды ауыл шаруашылығы орталықтарының біріне айналдырды. Қазіргі Чимойо қаласының орталығынан бірнеше шақырым жерде орналасқан Соальпо ауданы Маника провинциясын португалдық отарлық жерлердегі ауыл шаруашылығы инвестицияларының басты нысанына айналдырған агроөнеркәсіптік дамудың куәсі болып табылады. Бұл "Чимойо қаласына жақын қала" 1944 жылы SOALPO (Sociedade Algodoeira de Portugal, яғни Португалия мақта компаниясы) тарапынан салынды. Компанияның мақсаты мақта және тоқыма өндірісін қолдау болды. Вила-Пери 1969 жылдың 17 шілдесінде Португалияның Мозамбик теңізден тыс провинциясының генерал-губернаторы Балтазар Ребело де Суза тарапынан экономикалық және әлеуметтік жетістіктерін мойындау үшін қала мәртебесіне көтерілді. Вила Пери футбол командасы 1969 жылы Мозамбик футбол чемпионатында жеңіске жетті. 1928 жылы құрылған спорт клубы спорт пен мәдени шараларды дамытуға үлкен үлес қосты. Чимойо қаласындағы көптеген ғимараттар португалдық билік кезінде қаланың өміріндегі серпінділіктің символы болып табылады. 1920 жылы салынған Vila Pery қонақ үйі (қазір Полицияның әлеуметтік орталығы) Вила Перидегі алғашқы қонақ үй болды. 1948 жылы салынған Кальдас Ксавье бастауыш мектебі Вила Перидегі алғашқы мектеп еді. Қазіргі уақытта мұнда Чимойо қалалық кеңесі орналасқан. 1969 жылы салынған және тәуелсіздік алғаннан кейін тасталған Монтальто кинотеатры Мозамбиктің "монте альто" немесе биік тауы (Бинга тауы) Маника жазығында орналасқандықтан осылай аталды. Бұл қаланың алтын ғасырын еске түсіретін инфрақұрылымдардың бірнеше мысалы ғана. Мақта жинау, орман шаруашылығы, жеміс өндірісі (оның ішінде цитрус), тоқыма, азық-түлік және ағаш өнеркәсібімен қатар қызмет көрсету және басқару салалары негізгі жұмыс берушілер болды. 1974 жылы португалдық отаршылдық соғысы/Мозамбик тәуелсіздік соғысы кезінде Мозамбик тәуелсіздікші партизандық тобы ФРЕЛИМО Вила Пери (қазіргі Чимойо) ауданында шабуылдар жасады, бұл Португалия Мозамбигінің маңызды қаласы болды және халықты үлкен дабылға түсірді. Осы шабуылдың нәтижесінде Вила Пери отарлау соғысының барлық кезеңінде ФРЕЛИМО шабуылына ұшыраған алғашқы (және жалғыз) тығыз қоныстанған аймаққа айналды. Лиссабондағы әскери төңкерістен кейін, 1974 жылғы Гвоздика революциясынан кейін португалдық билік Африкалық территорияларына тәуелсіздік берді, ал Мозамбик тәуелсіз мемлекетке айналды.
The Portuguese, already well established in the coastal areas of East Africa since the 15th century, also ventured into these interior lands seeking the famous Mwenemutapa Empire and gradually settled there as colonists. This region of Mozambique was then granted by charter to the Mozambique Company, one of whose main objectives was to foster agricultural colonization. Hence, the Company undertook to settle Portuguese and their descendants in its territory. One of the first towns to be created was Vila Barreto. Established on 24 February 1893, close to the current Chimoio city, it arose out of the building of the Beira Salisbury (Mashonaland) railway. The town was named after the Portuguese capitão mor (governor/military captain) Francisco Barreto, who, in 1572, commanded the first military expedition to the Mwenemutapa Kingdom. For several years, the railway line terminated at Vila Barreto, which contributed to its impressive growth. The town enjoyed a period of opulence, with its hotels and travellers heading to Manica and Rhodesia or, in the other direction, to Beira. However, by the end of 1897, railway construction work reached the frontier with Rhodesia, interrupting the dynamics that had taken root in Vila Barreto. In 1899 the Mozambique Company decided to transfer its District Headquarters from Vila Barreto to a settlement named Chimiala, which came to be called Mandigos. This was the name by which the embryo of the current city of Chimoio was known for some time. Mandigos soon began to gain a certain renown, mainly thanks to the abundance of its harvests, which attracted merchants and hotel and social services. Colonization of Manica received its main impetus in 1910 with the arrival of Portuguese Governor João Pery de Lind who set up a number of procedures to further the development of Chimoio. On 17 July 1916, Mandigos was renamed Vila Pery in recognition and honour of Governor João Pery de Lind, whose judicious measures had made Chimoio into one of the biggest and most visible agricultural centres in Mozambique. A few kilometres from the centre of the current city of Chimoio lies the neighbourhood of Soalpo, which bears witness to the agro industrial development that made the Province of Manica one of the main targets for agriculture investment in the Portuguese colony. This “town close to the city of Chimoio” was built by SOALPO (Sociedade Algodoeira de Portugal, or Portuguese Cotton Company), in 1944. The object of the company was to encourage cotton and textile production. Vila Pery was raised to the status of city by the Governor General of Portugal's Overseas Province of Mozambique, Baltazar Rebelo de Sousa, on 17 July 1969, in recognition of the success of its economic and social activities. Vila Pery's football team won its first Mozambican Football Championship title in 1969. The sports club, founded in 1928, contributed to the development of sport and cultural activities. Most of the buildings in the city of Chimoio are milestones of the dynamism in the city's life under Portuguese rule. The Vila Pery Hotel (now the Police social centre), built in 1920, was the first hotel in Vila Pery. The Caldas Xavier Primary School, built in 1948, was the first school in Vila Pery. Nowadays, it houses the Chimoio Municipal Council. The Montalto Cinema, built in 1969 and abandoned after independence, was so named because the “monte alto” or high mountain of Mozambique (Mount Binga) is on the Manica plateau. These are but a few of the infra structures commemorating the city's golden age. Cotton harvesting, silviculture, fruit production (including citrus), and textiles, food and wood industries were the main employers along with services and administration. In 1974, during the Portuguese Colonial War/Mozambican War of Independence the Mozambican independentist guerrilla group FRELIMO launched attacks in the area of Vila Pery (now Chimoio), which was an important city of Portuguese Mozambique, putting its population in a state of alarm. By this attack, Vila Pery became the first (and only) heavy populated area to be directly hit by FRELIMO during the entire Colonial War. After a military coup in Lisbon, the Carnation Revolution of 1974, the Portuguese authorities offered independence to its African territories, and Mozambique became an independent country.
Тәуелсіз Мозамбик
Вила-Периден Чимойоға атау өзгеруі 1975 жылдың 12 маусымында тәуелсіз Мозамбиктің бірінші президенті Самора Моисес Машелдің Ровумадан Мапутоға сапары барысында өткен халық жиналысында болды. Тәуелсіздік үшін күрестің ең айқын белгілерінің бірі – Praça dos Heróis (Батырлар алаңы). Мозамбик тарихының әртүрлі эпизодтарын бейнелейтін, Португалиядан тәуелсіздік алуға баса назар аударатын әсерлі сурет салынған. Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін, жаңа ел бірнеше жыл бойы азамат соғысы (Мозамбик азамат соғысы) және әлеуметтік, саяси және экономикалық тұрақсыздықпен күресті. Осы кезеңде Чимойо қаласы нашарлап, қақтығыстар мен дамудың жетіспеушілігінен ауыр зардап шекті. Чимойо қаласына сапар жасағанда әрқашан ерекше пішіндес жартастың қызығушылықпен қарауына тап боласыз. Табиғат осы тасты қарт адамның басына айналдырған. Бэнго тауы, көбінесе Cabeça do Velho (Қарлығаш басы) деп аталады, қазіргі уақытта қаланың маңызды туристік орталықтарының бірі болып табылады. Таудың шыңына көтерілу салыстырмалы түрде оңай, ал орман ішінде кейде шағын антилопалар немесе маймылдарды көруге болады. Шыңынан көрініс қызықты, төменде Чимойо қаласының барлық көрінісі және айналасындағы ауылдық ландшафт жатыр. Таудың құндылығы оның әдемілігімен ғана шектелмейді. Жылдың белгілі бір мезгілдерінде ол жергілікті дәстүрлі қауымдар үшін зор рухани маңызға ие. Жаңбыр маусымында төгілген су "қарттың" бетінен аққан жас сияқты көрінеді. Жергілікті сенімдерге сәйкес, ата-бабалар ашулы, сондықтан олар жылайды. Осы себептерге байланысты Бэнго тауы қасиетті орын саналады, онда рухтар әлемін шақыратын рәсімдер өтеді.
The change in name from Vila Pery to Chimoio took place on 12 June 1975, during the public rally of the first President of independent Mozambique Samora Moisés Machel on his journey from the Rovuma to the Maputo. One of the most visible marks of this period of fighting for independence is the Praça dos Heróis (Heroes’ Square). An impressive mural was painted depicting the various episodes in Mozambican history, with emphasis on becoming independent from Portugal. After achieving independence, the new country was plagued by several years of civil wars (Mozambican Civil War) and social, political and economic instability. During this period the city of Chimoio deteriorated and suffered heavily from the conflict and lack of development. A trip to Chimoio city always takes place under the curious gaze of a rocky outcrop with a unique aspect. Nature has carved that rock into the shape of an old man's head. Mount Bêngo, commonly known as Cabeça do Velho (Old Man's Head), is one of the city's main tourist attractions nowadays. The climb to the top of the mountain is relatively simple, and a number of small antelopes or monkeys can sometimes be glimpsed in the forest. The view from the top is interesting, with the whole layout of the city of Chimoio below, together with the surrounding rural landscape. The value of the mountain is not limited to its scenic beauty. At certain times of the year it takes on a spiritual role of great importance to local traditionalistic communities. During the rainy season, the falling water looks like tears running down the face of the “old man”. Local beliefs say that the ancestors are angry and that is why they cry. For these reasons, Mount Bêngo is considered to be a sacred place, where ceremonies invoking the world of the spirit take place.
Климат
Химойода муссондық климаттың ықпалымен ылғалды субтропиктік климат (Кёппен климаттық жіктелімі Cwa) орналасқан.
Chimoio has a monsoon influenced humid subtropical climate (Köppen climate classification Cwa).
Инфрақұрылым
Қалада Бейра-Булавайо темір жолындағы маңызды темір жол стансаларының бірі орналасқан.
The city has one of the most important railway stations on the Beira–Bulawayo railway.