Кіріспе

Чимойо – Мозамбиктегі Маника провинциясының астанасы. Бұл Мозамбиктегі бесінші ірі қала. Португалия басқаруы кезінде Чимойо Вила Пери деп аталды. Вила Пери португалиялықтардың басқаруы тұсында маңызды ауыл шаруашылығы және тоқыма өндірісінің орталығы ретінде дамыды. Қала Бейрадан Булавайоға дейінгі теміржол бағытында, Кабеса-ду-Вельхо тасы мен Чиманимани ұлттық паркіне жақын орналасқан. Зимбабве шекарасынан шамамен 95 км қашықтықта жатқан бұл қала, Мозамбикте жұмыс іздеп келген зимбабвелік иммигранттар үшін маңызды бағыт болып табылады.

Колонияға дейінгі кезең

Маника провинциясының астанасы Чимойо қаласы Бера дәлізінде, 750 метр биіктікте жатыр, ол жағалау мен континенттің ішкі аймақтарын байланыстырады. Чимойо деген ат, М’биреден келіп, осы жерлерге қоныстанған Мойо тотемикалық руының бас басшысы Ганданың ұлдарының бірінен шыққан. Ауызша тарихқа сүйенсек, Химойо – көрнекті аңшы, бір күні ол басқа рудың жерінде пілді өлтірген. Олардың басшысы Чаурумба, Химойоның осы әрекетін қылмыс деп танып, оны дереу жазалауға бұйырған. Содан кейін, бас басшы Ганда, өзінің ұлын Чаурумбаның жеріне жерлеуге рұқсат сұрады, сондай-ақ қабіріне жақын жерге бір туысын қоныстандыруды өтінді, оның мақсаты – қабірді күту және қарау болды. Осыдан бастап, Химойо қабірін күзеткендердің барлық ұрпақтары, қабір орнымен бірге Чимойо деп аталды (жергілікті диалектте, Цитеве тілінде, «Ұлы жүрек» деген мағынаны білдіреді). Осы аймақтың стратегиялық маңызы, оны континенттің ішкі аймақтарынан жағалауға өнімдер тасымалданатын ерекше орталыққа айналдырды.

Арабтардың зерттеулері

Арабтар алтын мен басқа да тауарлар іздеп, Бузи және Ревуэ өзендерімен Мвенемутапа империясының жерлеріне бет түзеді. Саудагерлер өздерінің жолдарын белгілеу үшін бір-бірінен көрінетіндей етіп борасса пальмаларын отырғызды. Кейбір жерлерде осы ежелгі пальмаларды әлі де көруге болады. Осы маршрут бойындағы ең көне бекіністердің бірі, қазіргі Чимойо қаласының оңтүстік-шығысындағы Зембе тауларының үстінде орналасқан деп саналады.

Португалиялық отарлау

XV ғасырдан бері Шығыс Африканың жағалау аймақтарында бекініп алған португалдар, сондай-ақ әйгілі Мвенмутапа империясын іздеп, осы ішкі аймақтарға да еніп, бірте-бірте отарлаушылар ретінде қоныстанды. Мозамбиктің бұл өңірі кейіннен жарғы арқылы Мозамбик компаниясына берілді, оның басты мақсаты ауыл шаруашылығын дамыту арқылы отарлауды ілгерілету болды. Сондықтан компания өз территориясында португалдар мен олардың ұрпақтарын қоныстандыруға кірісті. Алғаш құрылған қалалардың бірі – Вила-Баррето. 1893 жылдың 24 ақпанында қазіргі Чимойо қаласына жақын жерде салынған бұл қала Бейра-Солсбери (Машоналланд) темір жолының салынуымен қатар өркендеді. Қала португалдық капитано-мор (губернатор/әскери капитан) Франсиско Барретоның есімімен аталып, ол 1572 жылы Мвенмутапа патшалығына жасалған алғашқы әскери жорылға басшылық еткен еді. Бірнеше жыл бойы темір жол желісі Вила-Барретода аяқталып, қаланың қарқынды өсуіне себепкер болды. Қала бір кездері гүлденген, қонақүйлері мен саяхатшылары Маника және Родезияға немесе керісінше, Бейраға бағытталған. Алайда 1897 жылдың соңында темір жол құрылысы Родезиямен шекараға жетіп, Вила-Барретода қалыптасқан дамуға тосқауыл қойды. 1899 жылы Мозамбик компаниясы өз аудандық бас штабын Вила-Барретодан Химиала деп аталатын елді мекенге көшіруге шешім қабылдады, ол кейін Мандигос деп аталды. Қазіргі Чимойо қаласының бастауы осы атаумен біраз уақыт бойы белгілі болды. Мандигос көп ұзамай белгілі бір даңққа ие болды, негізінен оның мол өнімділігі саудагерлерді, қонақүйлерді және әлеуметтік қызметтерді тартты. Маниканың отарлануы 1910 жылы португалдық губернатор Жоао Пери де Линдтің келуімен күш алды, ол Чимойоның дамуын одан әрі ілгерілету үшін бірқатар шаралар қабылдады. 1916 жылдың 17 шілдесінде Мандигос Вила Пери деп өзгертілді, бұл губернатор Жоао Пери де Линдтің құрметіне жасалған, оның тиімді шаралары Чимойоны Мозамбиктің ең ірі және маңызды ауыл шаруашылығы орталықтарының біріне айналдырды. Қазіргі Чимойо қаласының орталығынан бірнеше шақырым жерде орналасқан Соальпо ауданы Маника провинциясын португалдық отарлық жерлердегі ауыл шаруашылығы инвестицияларының басты нысанына айналдырған агроөнеркәсіптік дамудың куәсі болып табылады. Бұл "Чимойо қаласына жақын қала" 1944 жылы SOALPO (Sociedade Algodoeira de Portugal, яғни Португалия мақта компаниясы) тарапынан салынды. Компанияның мақсаты мақта және тоқыма өндірісін қолдау болды. Вила-Пери 1969 жылдың 17 шілдесінде Португалияның Мозамбик теңізден тыс провинциясының генерал-губернаторы Балтазар Ребело де Суза тарапынан экономикалық және әлеуметтік жетістіктерін мойындау үшін қала мәртебесіне көтерілді. Вила Пери футбол командасы 1969 жылы Мозамбик футбол чемпионатында жеңіске жетті. 1928 жылы құрылған спорт клубы спорт пен мәдени шараларды дамытуға үлкен үлес қосты. Чимойо қаласындағы көптеген ғимараттар португалдық билік кезінде қаланың өміріндегі серпінділіктің символы болып табылады. 1920 жылы салынған Vila Pery қонақ үйі (қазір Полицияның әлеуметтік орталығы) Вила Перидегі алғашқы қонақ үй болды. 1948 жылы салынған Кальдас Ксавье бастауыш мектебі Вила Перидегі алғашқы мектеп еді. Қазіргі уақытта мұнда Чимойо қалалық кеңесі орналасқан. 1969 жылы салынған және тәуелсіздік алғаннан кейін тасталған Монтальто кинотеатры Мозамбиктің "монте альто" немесе биік тауы (Бинга тауы) Маника жазығында орналасқандықтан осылай аталды. Бұл қаланың алтын ғасырын еске түсіретін инфрақұрылымдардың бірнеше мысалы ғана. Мақта жинау, орман шаруашылығы, жеміс өндірісі (оның ішінде цитрус), тоқыма, азық-түлік және ағаш өнеркәсібімен қатар қызмет көрсету және басқару салалары негізгі жұмыс берушілер болды. 1974 жылы португалдық отаршылдық соғысы/Мозамбик тәуелсіздік соғысы кезінде Мозамбик тәуелсіздікші партизандық тобы ФРЕЛИМО Вила Пери (қазіргі Чимойо) ауданында шабуылдар жасады, бұл Португалия Мозамбигінің маңызды қаласы болды және халықты үлкен дабылға түсірді. Осы шабуылдың нәтижесінде Вила Пери отарлау соғысының барлық кезеңінде ФРЕЛИМО шабуылына ұшыраған алғашқы (және жалғыз) тығыз қоныстанған аймаққа айналды. Лиссабондағы әскери төңкерістен кейін, 1974 жылғы Гвоздика революциясынан кейін португалдық билік Африкалық территорияларына тәуелсіздік берді, ал Мозамбик тәуелсіз мемлекетке айналды.

Тәуелсіз Мозамбик

Вила-Периден Чимойоға атау өзгеруі 1975 жылдың 12 маусымында тәуелсіз Мозамбиктің бірінші президенті Самора Моисес Машелдің Ровумадан Мапутоға сапары барысында өткен халық жиналысында болды. Тәуелсіздік үшін күрестің ең айқын белгілерінің бірі – Praça dos Heróis (Батырлар алаңы). Мозамбик тарихының әртүрлі эпизодтарын бейнелейтін, Португалиядан тәуелсіздік алуға баса назар аударатын әсерлі сурет салынған. Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін, жаңа ел бірнеше жыл бойы азамат соғысы (Мозамбик азамат соғысы) және әлеуметтік, саяси және экономикалық тұрақсыздықпен күресті. Осы кезеңде Чимойо қаласы нашарлап, қақтығыстар мен дамудың жетіспеушілігінен ауыр зардап шекті. Чимойо қаласына сапар жасағанда әрқашан ерекше пішіндес жартастың қызығушылықпен қарауына тап боласыз. Табиғат осы тасты қарт адамның басына айналдырған. Бэнго тауы, көбінесе Cabeça do Velho (Қарлығаш басы) деп аталады, қазіргі уақытта қаланың маңызды туристік орталықтарының бірі болып табылады. Таудың шыңына көтерілу салыстырмалы түрде оңай, ал орман ішінде кейде шағын антилопалар немесе маймылдарды көруге болады. Шыңынан көрініс қызықты, төменде Чимойо қаласының барлық көрінісі және айналасындағы ауылдық ландшафт жатыр. Таудың құндылығы оның әдемілігімен ғана шектелмейді. Жылдың белгілі бір мезгілдерінде ол жергілікті дәстүрлі қауымдар үшін зор рухани маңызға ие. Жаңбыр маусымында төгілген су "қарттың" бетінен аққан жас сияқты көрінеді. Жергілікті сенімдерге сәйкес, ата-бабалар ашулы, сондықтан олар жылайды. Осы себептерге байланысты Бэнго тауы қасиетті орын саналады, онда рухтар әлемін шақыратын рәсімдер өтеді.

Климат

Химойода муссондық климаттың ықпалымен ылғалды субтропиктік климат (Кёппен климаттық жіктелімі Cwa) орналасқан.

Инфрақұрылым

Қалада Бейра-Булавайо темір жолындағы маңызды темір жол стансаларының бірі орналасқан.