Кіріспе

Мұрагерлік генетикалық жағдай, нәтижесінде бұлшықет әлсіздігі

Тұқым қуалайтын инклюзивті дене миопатиялары (HIBM) – түрлі белгілері бар сирек кездесетін генетикалық аурулар тобы. Әдетте, бұл жас ересектерде дамитын бұлшықет әлсіздігімен сипатталатын нейромыскулярлық аурулар. Тұқым қуалайтын инклюзивті дене миопатиялары аутосомалық рецессивті және аутосомалық доминантты бұлшықет ауруларын қамтиды, олардың жеке адамдарда әртүрлі экспрессиясы (фенотипі) болады, бірақ барлығының бұлшықеттерінде ұқсас құрылымдық ерекшеліктері бар. HIBM – бұл әлем халқы арасында сирек кездесетін бұлшықет кемуінің бұзылыстары тобы. HIBM-нің аутосомалық рецессивті бір түрі IBM2 немесе GNE миопатиясы деп аталады, бұл ирандық еврейлер арасында жиі кездесетін генетикалық бұзылыс. IBM2 басқа да әлемдегі азшылық топтарында да анықталды, оның ішінде азиялық, еуропалық, Оңтүстік Америка және Таяу Шығыс елдерінде. Жапония және басқа Шығыс Азия елдерінде бұл ауру жиекті вакуолалары бар дистальді миопатия (DMRV) деп белгілі. IBM2 прогрессивті бұлшықет әлсіздігі мен кемуіне себеп болады. Бұлшықет кемуі әдетте 20-30 жас аралығында басталады, бірақ 17 және 52 жаста басталу жағдайлары да тіркелген. Ауру 10-15 жыл ішінде айқын мүгедектікке алып келуі мүмкін, соның салдарынан көптеген IBM2 науқастары толық уақыт мүгедектер арбасына отыруға мәжбүр болады. Әлсіздік пен ауырлық деңгейі әр адамда әртүрлі болуы мүмкін. Кейбіреулерде алдымен аяқтардағы әлсіздік байқалады, ал енді біреулерде қолдар аяқтардан гөрі жылдам әлсірейді. IBM2 миға, ішкі органдарға немесе сезімге әсер етпейді. Квадрицепс бұлшықеттері салыстырмалы түрде сақталады және аурудың соңғы сатыларына дейін күшті болып қалады, сондықтан IBM2 жиі квадрицепс бұлшықетін сақтайтын миопатия (QSM) деп аталады.

Генетика

Әр түрлі формалардың әртүрлі мутациялары мен мұрагерлік заңдылықтары бар. Толық сипаттамаларын қараңыз.

Механизмдер

Бұл аурулардың нақты механизмдері толыққанды түсініксіз. GNE/MNK – сиалий қышқылының биосинтез жолындағы маңызды фермент, ал GNE/MNK-ның функциясын жоғалту сиалий қышқылының жетіспеушілігіне алып келуі мүмкін, бұл өз кезегінде сиалогликопротеиндерге әсер етуі мүмкін. GNE нокаут егешқұйрықтары IBM-мен ауырған адамдардағы сияқты проблемаларды көрсетеді, ал IBM-мен ауырған адамдарда дистрогликанның құрамында сиалий қышқылының жетіспеушілігі анықталды. Дегенмен, бұлшықет функциясы үшін маңызды дистрогликанның бөлігі әсер көрмегендей көрінеді. Тағы бір белок – нейрондық жасушалардың жабысу молекуласы IBM-мен ауырған адамдарда жеткіліксіз сиалиленген, бірақ 2016 жылға дейін бұлшықет функциясында оның қандай рөлі бар екені белгісіз болды. Бұл түрдің жиілігі жылына миллионға шамамен 10 жағдайды құрайды. Оның екі түрі бар: квадрицепсті сақтап қалған миопатия (инклюзиялық дене миопатиясының аутосомдық рецессивті түрі) және Нонака типті дистальді миопатия (шеті жиектелген вакуолалары бар дистальді миопатия). Бұл ауру бүкіл әлемде кездеседі, бірақ парсы текті яһудилерде көбірек таралған. GNE гені сиалий қышқылының биосинтезінің шектеуші жылдамдығын анықтайтын, екі функциялы ферментті – уредин дифосфат N-ацетилглюкозамин 2-эпимераза/N-ацетилманнозамин киназасын кодтайды. Ауру геномдағы екі көшірме де жұмыс істемей қалғанда пайда болады. Патофизиологиясы әлі де толыққанды түсініксіз. Жүрекке қатысуы мүмкін. IBM3 – MYHC2A геніндегі мутацияларға байланысты, кейде аутосомдық доминантты, кейде аутосомдық рецессивті форма; бұл салыстырмалы түрде жеңіл бұлшықет ауруы. Ерте басталатын Пейджет ауруы және фронтотемпоральды деменциямен қатар инклюзиялық дене миопатиясы (IBMPFD), қазір көбінесе көп жүйелі протеинопатия (MSP) деп аталады, VCP, HNRPA2B1 немесе HNRNPA1 гендеріндегі мутацияларға байланысты аутосомдық доминантты жағдай; бұл бұлшықет, сүйек және/немесе орталық нерв жүйесіне әсер ететін көп жүйелі дегенеративтік ауру. Қазіргі десминге байланысты миофибриллярлық миопатия (сондай-ақ миофибриллярлық миопатия 1) деп аталатын ауру бұрын инклюзиялық дене миопатиясы 1 (IBM1) деп белгілі болған. Болашақта басқа гендермен байланысты HIMB-ның тағы да көп түрлері анықталуы мүмкін.

Емдеу

Емдеу жағдайды жеңілдетуге бағытталған, жазылтуға емес (2009 жылғы жағдай бойынша). Аяқ-қолдың төменгі бөлігінің әлсіздігін, мысалы, аяқтың түсуін емдеу үшін тік аяқ-қолды тіреу құрылғыларын (AFO) қолдануға болады, оларды жеке адамның клиникалық қажеттілігіне сәйкес ортопед-травматолог таңдайды немесе жасайды. Кейде қатты AFO-ны реттеу тізе буынының тұрақтылығын арттыруға көмектеседі.

Болжам

2009 жылғы шолуда бұлшық әлсіздігі әдетте 20 жастан кейін басталатыны, ал 20-30 жылдан кейін адамның көлік құралы ретінде дөңгелек креслоға қажеттілігі туатыны көрсетілген. Қайтыс-құмардың жоғарылауы туралы мәлімет берілмеген. Басқа этникалық топтардан шыққан отбасылардағы зардап шеккен адамдар ГНЕ геніндегі басқа да ерекше мутациялардың құрама гетерозиготалары екені анықталды. OMIM 603824 дерекқорынан алынған.