Гавайи патшайымы Кэопуолани (1778-1823) – Камехамеха I-нің әйелі, Гавайи тарихындағы маңызды тұлға. Өмірі, туған жері, соғыстар мен отбасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавайи королевасы (1778–1823)
Queen consort of Hawaii (1778–1823)
Каланикауикаалэо Кай Кеопуолани Аху и Кеке Макуахине а Кама Калани Кау и Кеаланэо (1778–1823) – Гавайи королевасы және король Камехамеха І-нің ең жоғары дәрежелі әйелі.
Kalanikauikaalaneo Kai Keōpūolani Ahu i Kekai Makuahine a Kama Kalani Kau i Kealaneo (1778–1823) was a queen consort of Hawaii and the highest ranking wife of King Kamehameha I.
Ерте өмір
Кеопулани шамамен 1778 жылы Мауи аралында, қазіргі Уайлукуға жақын, Папохаку аймағындағы Пахохое деген жерде дүниеге келген.
Keōpuolani was born around 1778 at an area known as Pahoehoe of Pāpōhaku, near present day Wailuku, on the island of Maui.
Кепанивай шайқасы
1790 жылы Кеопуани 11 жаста болғанда, Камехамеха Кахекили II Оаху аралында болмағанда, Мауи аралына Кепанивай шайқасында шабуыл жасады. Каланикупуле басқаратын Мауи күштері Камехамехаға жеңілген соң, Калола екі қызымен бірге, көптеген Мауи басшылары мен Кеопуани Оахуға қашуға тырысты. Олар Молокай аралында тоқтады, себебі қарт Калола ауыр сырқатқа шалдықты, сосын Камехамеханың әскерлері оларды ұстап алды. Калола өзінің немересін болашақ әйел ретінде беруге және Камехамеханы Мауидің билеушісі деп мойындауға келісім берді, бұл бейбітшілікті қамтамасыз ету үшін жасалды. Басқа Мауи басшылары да Камехамеханың сарайына қосылды. Оған осы кезде Вахинепио (тұтқын әйелдер) деген есім берілді, бірақ бұл есім көбінесе басқа басшы әйелмен байланыстырылады. Ол көбінесе Кеопуани деп танылатын.
In 1790, while Keōpuolani was 11, Kamehameha attacked the island of Maui at the Battle of Kepaniwai while her great uncle King Kahekili II was away on the island Oahu. When Maui forces under Kalanikupule lost to Kamehameha, Kalola along with her two daughters, many Maui chiefesses and Keōpuolani tried to flee to Oahu. They stopped in Molokai as sickness overcame the elderly Kalola, and were caught by Kamehameha's forces. Kalola offered her granddaughter as a future bride and the recognition of Kamehameha as the ruler of Maui in exchange for peace. Other Maui chiefesses also joined Kamehameha's court. She was given the name Wahinepio (captive women) around this time, but this name is usually associated with another chiefess. She was commonly known as Keōpuolani.
Түп ата-бабалары мен атағы
Кеопуолани өзінің заманында Гавайи аралдарының ең жоғары алиилерінің қатарында болды, бұл дәреже наха деп аталатын. Бұл оның патшаның жартылай әпкесі мен бауырының некесінен туғанын білдірді. Оның кеңейтілген шежіресі тұқым қуалаудың ерекше жағдайын көрсетеді; алдыңғы бес буында оның ата-аналары үшін 64 мүмкін орынды бар болғаны 30 адам толтырады, бұл көбінесе жартылай бауырлардың көптеген некелеріне байланысты (салыстыру үшін, Испанияның II Карлы, еуропалық патшалық шежіренің ерекше жағдайы, осындай лауазымдарда 32 адам бар, оның жағдайында көбінесе бірнеше іні-немерелердің некелеріне байланысты). Осындай тектілік оған күмәнсіз әлеуметтік және саяси ықпал берді, бұл оны бастықтың ізденіс серігіне айналдырды, оның мақсаты – ата-анасының біріктірілген дәрежесі мен туғаннан бергі құқықтарын мұраға алуды қамтамасыз ету. Ол 1795 жылы Камехамехаға үйленді, ал олардың некесі Камехамеха әулетін Мауидің билеуші әулетімен және Гавайидің ежелгі билеуші әулетімен байланыстырды. Камехамеханың осы аралдарға талаптары болғанымен, Кеопуолани өзінің туысы, Кеопуоланидің әкесіне жасаған билігін бекітті. Ол капу моэ (иілген тыйым) иесі болды, бұл қарапайым адамдардың оның алдында жерге жығылуын талап етті. Әншілер оның есімін айтқанда, тыңдаушылар құрмет көрсету үшін капа (қабықтан жасалған мата) киімдерін белден жоғары шешіп тастады. Тіпті қарапайым адамдар оның көлеңкесіне тисе, өлім жазасына кесілетін. Ол мейірімді болды және ешқашан осындай жазаларды қолданған жоқ. Тіпті Камехамеха да оның алдында малуын (белдік) шешуге мәжбүр болды. Ол мейірімді және сүйкімді болды, ал оның күйеуі олай емес еді. Кеопуолани капуны қатаң сақтады, бірақ оны бұзғандарға мейірімді қарады, сондықтан олар көбінесе оның қорғанына қашып келді.
Keōpūolani was among the highest alii of all the islands of Hawaii in her days, a ranking called naha. This meant she was the product of a royal half sister and brother marriage. Her extended genealogy displays an extreme case of pedigree collapse; in the five preceding generations, the 64 possible positions for her ancestors are filled by only 30 individuals, largely due to multiple half sibling marriages (by comparison, Charles II of Spain, an extreme case of European royal pedigree collapse, has 32 individuals in those positions, in his case largely due to multiple uncle niece marriages). This lineage gave her unquestionable social and political influence, which made her a coveted marriage partner for a chief to ensure heirs to inherit the combined ranks and birthrights of both parents. She married Kamehameha in 1795 and their marriage linked the House of Kamehameha to the ruling house of Maui and the old ruling house of Hawaii. Although Kamehameha had his own claims to these island, Keōpūolani further cemented his legitimacy over his usurpation of his cousin, Keōpūolani's father. She possessed the kapu moe (prostrating taboo) which required commoners to fall to their face on the ground at her presence. When chanters mentioned her name, listeners removed their kapa (bark cloth) garments above the waist in deference. Even the touching of her shadow by commoners was punishable by death. She was kindhearted and never enforced those punishments. Even Kamehameha had to remove his malo (loincloth) in her presence. She was amiable and affectionate, while her husband was not. Keōpūolani was strict in the observance of the kapu, but mild in her treatment of those who had broken it, so they often fled to her protection.
Балалар
Ол кем дегенде Камехамеханың үш баласын тәрбиеледі: 1797 жылы ханзада Лихолихо (кейін патша Камехамеха II), 1814 жылы ханзада Кауикеаули (кейін патша Камехамеха III) және 1815 жылы ханшайым Нахиенана. Шамамен он бір немесе он екі бала дүниеге келген болуы мүмкін, бірақ тек аталған үшеуі ғана есейді, қалғандары жас кезінде қайтыс болды.
She mothered at least three of Kamehameha's children: Prince Liholiho in 1797 (later King Kamehameha II), Prince Kauikeaouli in 1814 (later King Kamehameha III), and Princess Nāhienaena in 1815. Perhaps up to eleven or twelve children were born but all except the three mentioned died young.
Шомылдыру рәсімінен өту және қайтыс болу
Кейопуолани христиандық крещение алуды қалаған. Лахайнадағы миссионерлер Чарльз Стюарт пен Уильям Ричардс бұл орынды деп келісті. Бірақ, олар гавай тілінде жақсы сөйлейтін адамды қалаған, осылайша рәсімнің маңызы толық түсінікті болатын еді. Осы уақытта ағылшын миссионері Уильям Эллис келді, және өліп бара жатқан әйел шіркеудің мүшесі ретінде мойындалды. Патша және жиналған басшылардың бәрі Эллистің патшаны не үшін крещениеге шомылдырғаны туралы айтқанын тыңдады; олар оған Құдай атынан су шашқанда, «Шүбәсіз, ол енді біздікі емес. Ол өзін Иса Мәсіхке арнады. Біз оның оның қызы екеніне сенеміз және оның қасында болады» деді. Ол қызы Нахиенананың христиан дінінде тәрбиеленуін қалады. Кейопуолани христиандық есімін Чарльз Стюарттың әйелі Харриет Стюарттан алды, ал оның қызы да сол есімді алатын болды. Бір сағаттан кейін, 1823 жылдың 16 қыркүйегінің кешкісін ол дүниеден озды. Ертесі күні, пордағы кемелер салют ретінде оқ атты, ал 1823 жылдың 18 қыркүйегінде үлкен қоғамдық жерлеу рәсімі өтті. Ол Лахайнадағы Хейл Каманидегі жаңа мазарға жерленді. 1837 жылы король Камехамеха III оның денесін Мауи аралындағы Лахайнаның қасиетті Мокуула аралына көшірді. Кейін оның қалдықтары Вайола шіркеуінің христиан зиратына, оның қызымен және патшалық отбасының көптеген мүшелерімен бірге қайта жерленген болуы мүмкін. Уайлуку қаласындағы Халия Накоа көшесіндегі 700 нөмірлі үйдің орнындағы Кейопуолани паркі және Камехамеха мектебінің Капалама кампусындағы Кейопуолани жатақханасы оның құрметіне аталды.
Keōpūolani wanted to receive Christian baptism. The missionaries in Lahaina, Charles Stewart and William Richards, agreed it would be appropriate. However, they wanted a spokesman fluent in the Hawaiian language so the implications of the public ceremony would be clearly understood. English missionary William Ellis arrived at this time, and the dying woman was acknowledged as a member of the church. The king and all the assembled leaders listened to Ellis's statement of the grounds on which baptism was administered to the queen; and when they saw that water was sprinkled on her in the name of God, they said, "Surely she is no longer ours. She has given herself to Jesus Christ. We believe she is his, and will go to dwell with him." She wanted her daughter Nāhienaena to be raised as a Christian. Keōpūolani took her Christian name from Charles Stewart's wife Harriet Stewart, and her daughter would take the same name. An hour afterwards, in the early evening of September 16, 1823, she died. The next day, the ships in port fired their guns in salute, and a large public funeral was held on September 18, 1823. She was buried at a new tomb at Hale Kamani in Lahaina. In 1837, King Kamehameha III transferred her body to the sacred island of Mokuula in Lahaina, Maui. Later her remains were perhaps reburied at the Christian cemetery at Waiola Church, along with her daughter and many others in the royal family. Keōpūolani Park at 700 Halia Nakoa Street in Wailuku
and Keōpūolani Dormitory on the Kapalama Campus of Kamehameha Schools were named after her.