Кіріспе
Элизабет Джордж Спирдің кітабы "Қара құс көлінің сиқыршысы" – американдық автор Элизабет Джордж Спирдің 1958 жылы жарық көрген балалар романы. Оқиға 17 ғасырдың соңында Жаңа Англияда өтеді. Кітап 1959 жылы Ньюбери жүлдесіне ие болды.
The Witch of Blackbird Pond is a children's novel by American author Elizabeth George Speare, published in 1958. The story takes place in late 17th century New England. It won the Newbery Medal in 1959.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
1687 жылдың сәуірінде 16 жасар Кэтрин Тайлер (Кит деп аталады) әкесі қайтыс болғаннан кейін Барбадостанғы үйінен кетеді және 50 жасар ер адам оған үйленуге тырысады. Ол Коннектикут штатының Уэзерсфилд қаласына барып, Рэйчел әпкесі, Мэтью ағасы және екі немересі Джудит пен Мерсимен Пуритан қауымдастығында тұрады. Ол Олд-Сейбрук қаласында (Коннектикут штаты) төрт жаңа жолаушыны алу үшін қысқаша тоқтады. Кішкентай қайықта кемеге қайтып келе жатқанда, Пруденс есімді жас қыз кездейсоқ суға құлап түсіп, өзінің қатал анасы Гудвайф Круфтан оны қайтарып алуын сұрайды. Кит суға секіріп түсіп, қуыршақты алып шығады. Кейін ол таңғалған күдікпен кездеседі, өйткені Коннектикуттағы ақ адамдар мұндай жақсы жүзе алмайды. Круфф Китті сиқыршы деп санайды, "Ешбір абыройлы әйел мұндай күйде қалмайды" дейді. Өзенмен баяу сапар барысында Кит Джон Холбрукпен дос болады, ол да Уэзерсфилдке преподобный Гершом Булкелимен оқуға келген жолаушы. Кит Везерсфилдті Барбадостан мүлдем басқа деп санайды. Киттің отбасында құлдар мен қызметшілер болған бұрынғы үйінен айырмашылығы, ол мұнда отбасының қалған мүшелерімен бірге жұмыс істеуге тиіс. Оның туысы Мерсидің аяғы жаралы және таяқпен жүреді. Кит әр жексенбі сайын екі рет шіркеуге баруы керек, ол оны жалықтырады. Кит Уильям Эшби есімді бай жігітпен танысады. Ол оған ұнайды, бірақ ол оған көңіл бөлмейді. Бастапқыда оның туысы Джудит Уильямға үйленуді үміттенеді, бірақ ол Булкелиде оқып жүрген діни білімді Джон Холбрукқа назар аударады. Киттің өмірі ол Мерси екеуі дәстүрлі мектепке дайындалып жатқан Ведэрсфилдтің кейбір жас балаларына сабақ бере бастағанда жақсарады. Барлығы жақсы жүріп жатыр, бірақ бір күні Кит әдеттегі сабақтарға шаршап, балалардың Киелі кітаптан бір оқиғаны ойнауын шешеді: Жақсы самаритян туралы мысал. Мектеп директоры Элезер Кимберли үйге кіреді, жағдай тым қатал болып барады. Ол Китке ашуланып, Киелі кітаптан бір нәрсені ойнауға батылы жетеді және мектепті жауып тастайды. Жүрегі жараланған Кит далаға қашады, онда ол мейірімді, қарт Ханна Тэппермен дос болады. Ханна колониядан қуылған, өйткені ол квакер және шіркеуге бармайды, сондай-ақ оны сиқыршы деп күдіктенеді. Ханнаның қолдауымен Кит Кимберлиді мектепке тағы бір мүмкіндік беруге көндіреді. Бірге қуылған Кит пен Ханна бір-біріне жақын болып, тіпті әкесінің ағасы Китке достығын жалғастыруға тыйым салғаннан кейін де, ол Ханнаға келіп тұрады. Бір жолы Кит "Дельфин" кемесінің капитанының ұлы, келбетті Натаниел (Нат) Итонмен кездеседі. Ол оны түсінбей, оған ғашық болады, ол айтпай тұрса да, Нат оған да ғашық болады. Өкінішке қарай, Нат Уильям Эшбидің аяқталмаған үйінің терезелеріне отты фонарьларды орнатып, Уэзерсфилдтен қуылған. Натты егер ол Ведэрсфилдке қайта оралса, 30 қамшымен жазады деп қорқытады. Кит Пруденске оқып-жазуды жасырын үйретеді; Goodwife Cruff бала жартылай ақылды және "ақылсыз" деп мәлімдейді және оған әйелдер мектебінде оқуға рұқсат беруден бас тартады. Уэзерсфилдте өлімге әкелетін ауру тараған кезде, Ханнаны үйін өртеп өлтіру үшін қарақұрым топ жиналады. Кит Ханнаны ескертуге асығады, ал екі әйел дельфин таңертеңгі тұманнан пайда болған кезде өзенге қашып кетеді. Кит оны тоқтатады. Нат Ханнаны алып, Китті де өздерімен бірге келуге шақырады. Ол Мерси қатты ауырып жатқанын түсіндіріп, бас тартады, бірақ Нат Киттің Уильям Эшбимен қиялдасудан қорқатынын айтады. Дельфин кетіп қалғаннан кейін, Кит үйге оралып, Мерсидің қызуының төмендеуін табады. Сол түні қала тұрғындары Китті іздеп келеді; Goodwife Cruff күйеуі оны сиқыршы деп айыптайды. Келесі күні, шерифтің сарайында тоңазытқышта түнде болғаннан кейін, Киттен Ханнаның үйінде оның мүйіз кітабының және Пруденстің есімі жазылған кітаптың болуын түсіндіруді сұрайды. Қала тұрғындары ол және Ханна қызға сиқыр салған деп қорқады. Кит Пруденстің өз атын жазғанын ашудан бас тартады, өйткені Кит қыздың ата-анасымен қиындық туғызуды қаламайды. Китті кінәлі деп таныған кезде, Нат Пруденспен бірге пайда болады, ол Киттің оған сабақ бергенін куәлік етеді. Өзінің сауатты екенін көрсету үшін Пруденс Киелі кітаптан үзінді оқып, өз атын жазады. Осылайша ол әкесіне өзінің ақылды екеніне және ешқандай сиқыршылыққа қатысы жоқ екеніне сендіреді, өйткені шайтанның балаға Киелі кітапты өзіне қарсы қолдануға үйретуіне жол беруі ақымақтық болар еді. Нат қайтып оралғаннан кейін қиындыққа тап болса да, Киттің ағасы Мэтью оның атынан араласады және Наттың өзіне үлкен қауіп төндіргеніне қарамастан, әділеттілік үшін оралғаны үшін жазасын жеңілдетеді. Одан кейін Кит Уильяммен келісімін бұзады. Екі келісім шарттары жарияланады: Мерси Джон Холбрукқа, ал Джудит Уильям Эшбиге үйленеді. Кит Барбадосқа қайтуды шешеді. Бірақ ол Натпен сөйлесіп, оған ғашық екенін түсінеді. Нат Уэзерсфилдке қайтып келеді және жаңалықпен бөліседі: ол жаңа кеменің капитаны. Кеменің аты Киттің құрметіне "Сиқыршы" деп қойылған. Кит "Сиқыршыға" мінуге рұқсат сұрайды, бірақ Нат оған Мэтьюдің онымен үйленуге рұқсаты болғанша жол бермейді дейді.
Қабылдау
Кітап жарық көрген кезде "Киркус Ревьюс" былай деді: "Киттің әділдігі қалпына келтірілуі, оның қоғамға біртіндеп енуі және оның айналасындағы адамдарға тигізген оң әсері автордың алғашқы туындысы "Калико Каптив"пен шайқаса алатын, жан-жақты зерттелген романда біріктірілген. "Калико Каптив" – "көркем тарихи әдебиеттің жоғары деңгейдегі туындысы" деп кеңінен мойындалған еді." 1956-1965 жылдар аралығындағы Ньюбери жүлдесінің иегерлері туралы ретроспективті мақаласында кітапханашы Каролин Хоровиц "Blackbird Pond сиқыры", "Боудит мырза, жалғастырыңыз", "Уати үшін мылтықтар" және "Қола садақ" кітаптары туралы былай жазды: "Барлығының құндылығы бар, барлығы да шеберлікпен жазылған. Егер олар ұлылық сипаттарына ие болмаса, бұл көбінесе олардың стилінің коммерциялық тұрғыдан ұқсас болуынан туындайды".