Канада Конституциясы: құжаттар мен қағидалар жиынтығы

Кіріспе

Канада Конституциясы – конституцияға әр түрлі жолдармен бекітілген көптеген құжаттардың жиынтығы. Құжаттар қалай бекітілгеніне қарамастан, олар бірге Канаданың жоғарғы заңын құрайды; конституциялық емес заң олармен қайшы келмейді және 1982 жылғы Конституция туралы заңның V бөлімінде қарастырылған түзетулерді сақтамай оларды өзгертуге болмайды. Конституцияға конституциялық құжаттар ретінде жазылған заңдар, бастапқыда қабылданғаннан бері бекітілген заңдар, кейбір шарттар мен патшалық жарлықтар, британдық парламенттік үкімет жүйесінен алынған жазбаша емес тәртіптер және жазбаша емес негізгі құндылықтар кіреді. Канаданың ең көне конституциялық құжаттары Конфедерацияға дейін қабылданған және Англия немесе Ұлыбритания үкіметінен шыққан. Бұл құжаттар, көптеген конституциялық емес заңдармен бірге, 1867 жылғы Конституция туралы заңтың (бұрынғы Британдық Солтүстік Америка туралы заң, 1867 жыл) 129-бабы арқылы Канада мен оның провинцияларының заңдарына енгізілді. 1867 жылғы Конфедерация мен 1982 жылғы патриация аралығында Ұлыбритания Колониялық заңдардың жарамдылығы туралы 1865 жылғы заң және Вестминстердің 1931 жылғы статуты арқылы бірнеше Канада конституциялық құжаттарын қабылдады, оның ішінде Британдық Солтүстік Америка актілері ерекше аталады. Осы кезеңде Канада өзі де бірнеше конституциялық құжаттарды қабылдады. Патриациядан кейін барлық жаңа конституциялық құжаттарды Канада Парламенті мен оның провинцияларының заң шығарушы органдары бекітті. Патриациядан кейін конституцияны бекітудің әдістері: 1982 жылғы Конституция туралы заңтың 52(2)-бабында конституциялық құжат ретінде нақты айқындалуы; 1982 жылғы Конституция туралы заңның V бөліміндегі түзетулерді пайдалана отырып конституциялық құжаттарға түзетулер енгізу; кейбір жағдайларда бекітілген құжатқа сілтеме жасау; соттың Канаданың жазбаша емес конституциясының бір бөлігі болып табылатын тәжірибені мойындауы; немесе конституциялық ережелерді сот түсіндіруі. Бірінші екі әдіс бойынша құжаттардың тізімі толыққанды қалыптасқан. Алайда, келесі екі әдіс бойынша қай құжаттардың немесе олардың қай бөліктері конституцияға кіретіні туралы пікірталас бар. Кейбір жағдайларда Канада Жоғарғы соты белгілі бір құжаттардың конституцияның бөлігі болып табылатыны туралы нақты шешім шығарды, бірақ көптеген жағдайларда бұл мәселе әлі де ашық күйде қалып отыр.

None

The Constitution of Canada is a large number of documents that have been entrenched in the constitution by various means. Regardless of how documents became entrenched, together those documents form the supreme law of Canada; no non constitutional law may conflict with them, and none of them may be changed without following the amending formula given in Part V of the Constitution Act, 1982. The constitution includes legislation that was specifically written as constitutional documents, statutes that have become entrenched since their original creation, some treaties and royal proclamations, unwritten procedures adopted from the British parliamentary system of government, and unwritten underlying values. The oldest Canadian constitutional documents were enacted before Confederation, and originated from the English or British government. Those documents were received—along with many subconstitutional laws—into the law of Canada and its provinces by means of section 129 of the Constitution Act, 1867 (then called the British North America Act, 1867). Between Confederation in 1867 and patriation in 1982, the United Kingdom enacted some Canadian constitutional documents by means of the Colonial Laws Validity Act 1865 and the Statute of Westminster, 1931, most notably the British North America Acts. During this time, Canada also passed a small number of constitutional documents for itself. After patriation, all new constitutional documents were passed by the Parliament of Canada and the Legislatures of its provinces. After patriation, the methods of constitutional entrenchment are:
specific mention as a constitutional document in section 52(2) of the Constitution Act, 1982;
amendments to constitutional documents using the amending formula in Part V the Constitution Act, 1982;
in some cases, reference by an entrenched document;
ruling by a court that a practice is part of Canada's unwritten constitution; or
judicial interpretation of constitutional provisions. The list of documents for the first two methods is well established. For the next two, however, there is debate about which documents, or which parts of those documents, are included in the constitution. In some cases, the Supreme Court of Canada has made definitive rulings regarding whether a given documents forms part of the constitution, but in many cases the question is still unclear.

52-бапта көрсетілген заңнама

1982 жылғы Конституциялық актінің 52-бабының 2-тармағында: «Канада Конституциясына (а) 1982 жылғы Канада актері, оның ішінде осы акт; (b) кестеде көрсетілген актілер мен жарлықтар; және (c) (а) немесе (b) тармақтарында көрсетілген кез келген актіге немесе жарлыққа енгізілген өзгерістер кіреді» делінген. Кесте өз кезегінде келесі құжаттарды тізімдейді. Көптеген құжаттар Британдық Солтүстік Америка актілері болды және 1982 жылы Конституциялық актілер деп қайта аталды. Басқаларына 1875 жылғы Канада Парламенті актісі, 1931 жылғы Вестминстер статуты және жаңа провинциялар құрған немесе провинциялық шекараларды өзгертетін актілер кіреді. Бұл актілердің барлығы бастапқыда Ұлыбритания Парламенті актілері болған жағдайда 1865 жылғы Колониялық заңдардың жарамдылығы актісімен немесе Канада Парламенті актілері болған жағдайда 1949 жылғы Британдық Солтүстік Америка (№2) актісімен немесе 1871 жылғы Британдық Солтүстік Америка актісімен бекітілген. Осы жерде тізімделген актілерден басқа, алты акті §52(2)-де конституциялық деп тізімделген, бірақ сонымен бірге күшін жойған (төмендегі «Күшін жойған конституциялық құжаттар» бөлімін қараңыз). АтауыМақсатыКонституциялық акт, 186730 & 31 Vict. c. 3 (Ұлыбритания), RSC 1985 басылымында II қосымша, № 5 Федералдық доминионның бастапқы құрылуын және Канада үкіметінің жұмысын, оның ішінде федералдық құрылымын, Төменгі палатаны, Сенатты, сот жүйесін және салық жүйесін анықтайды. Алғашқыда «Британдық Солтүстік Америка актісі, 1867» деп аталды. Манитоба актісі, 1870СК 1870, c 3, RSC 1985 қайта басылған, II қосымша, № 8 Манитоба провинциясын құрды және Руперт жері мен Солтүстік-Батыс территорияларының уақытша үкіметі туралы актінің күшін сақтады, олар Канадамен біріккен кезде. Алғашқы атауы: 32 33 Виктория, 3-тарау, актіні өзгерту және жалғастыру туралы акт; және Манитоба провинциясының үкіметін құру және қамтамасыз ету туралы акт. Руперт жері мен Солтүстік-Батыс территориясы туралы жарлық23 маусым 1870 (Ұлыбритания), RSC 1985 қосымшасында қайта басылған, II, № 9 Руперт жерінің Канаданың бір бөлігі болғанын жариялайтын Корольдік жарлық, 1870 жылдың 15 шілдесінен күшіне енді. Гудзон шығанағы компаниясын түпкілікті халықтардың кез келген шешілмеген талаптарынан босатты, бұл жауапкершілікті Канада үкіметіне жүктеді. Алғашқы атауы: Руперт жері мен Солтүстік-Батыс территориясын Одаққа қабылдау туралы Кеңестегі Ұлыбритания патшасының жарлығы. Британдық Колумбияның Одаққа қабылдау шарттары16 мамыр 1871 (Ұлыбритания), RSC 1985 қайта басылған, II қосымша, № 10 Британдық Колумбия колониясын Канада доминионына провинция ретінде қабылдады. Алғашқы атауы: Британдық Колумбияны Одаққа қабылдау туралы Кеңестегі Ұлыбритания патшасының жарлығы. Конституциялық акт, 187134 & 35 Vict. c. 28 (Ұлыбритания), RSC 1985, II қосымша, № 11 қайта басылған Канадаға жаңа провинциялар мен территорияларды құруға және провинциялық шекараларды тиісті провинцияның келісімімен өзгертуге өкілеттік берді. Акт Манитоба провинциясының құрылуын және Руперт жері мен Солтүстік-Батыс территориясының Канадаға қосылуын мойындады. Алғашқы атауы: Британдық Солтүстік Америка актісі, 1871. Принс-Эдвард аралының Одаққа қабылдау шарттары29 маусым 1873 (Ұлыбритания), RSC 1985 қайта басылған, II қосымша, № 12 Принс-Эдвард аралы колониясын Канада доминионына провинция ретінде қабылдады. Алғашқы атауы: Принс-Эдвард аралын Одаққа қабылдау туралы Кеңестегі Ұлыбритания патшасының жарлығы. Канада Парламенті актісі, 187538 & 39 Vict. c. 38 (Ұлыбритания), RSC 1985 басылымында II қосымша, № 13 қайта басылған Канада Парламентінің өз мүшелерінің «артықшылықтары, иммунитеттері және өкілеттіктері» туралы заң шығару өкілеттігін нақтылады. Іргелес территориялар туралы жарлық31 шілде 1880 (Ұлыбритания), RSC 1985 қайта басылған, II қосымша, № 14 Канаданы қоршап тұрған Британдық Солтүстік Американың барлық қалған территорияларын (Ньюфаундленд пен оның тәуелділіктерін қоспағанда) Канадаға қабылдады. Алғашқы атауы: Солтүстік Америкадағы барлық британдық территориялар мен оларға іргелес аралдарды Одаққа қабылдау туралы Кеңестегі Ұлыбритания патшасының жарлығы. Конституциялық акт, 188649 & 50 Vict. c. 35 (Ұлыбритания), RSC 1985, II қосымша, № 15 қайта басылған Парламентке Канада территорияларына Канада Сенаты мен Канада Төменгі палатасында өкілдік беруге рұқсат берді. Алғашқы атауы: Британдық Солтүстік Америка актісі, 1886. Канада (Онтарио шекарасы) актісі, 188952 & 53 Vict. c. 28 (Ұлыбритания), RSC 1985 қайта басылған, II қосымша, № 16 Онтарионың шекараларын кеңейтті. Альберта актісіSC 1905, c 3, RSC 1985 қайта басылған, II қосымша, № 20 Солтүстік-Батыс территориясының бір бөлігінен Альберта провинциясын құрды, провинцияның үкіметін құрды және федералдық үкіметтен провинцияға берілетін субсидиялар жүйесін құрды. Саскачеван актісіSC 1905, c 42, RSC 1985 қайта басылған, II қосымша, № 21 Солтүстік-Батыс территориясының бір бөлігінен Саскачеван провинциясын құрды, провинцияның үкіметін құрды және федералдық үкіметтен провинцияға берілетін субсидиялар жүйесін құрды. Конституциялық акт, 19077 Edw. 7. c. 11 (Ұлыбритания), RSC 1985, II қосымша, № 22 қайта басылған Федералдық үкіметтен кіші провинцияларға олардың заң шығарушы органдарын және үкіметтерін қолдау үшін трансферт төлемдерін реттеді. Алғашқы атауы: Британдық Солтүстік Америка актісі, 1907. Конституциялық акт, 19155 & 6 Geo. 5. c. 45 (Ұлыбритания), RSC 1985, II қосымша, № 23 қайта басылған Батыс Канада провинцияларына 24 сенатор беріп, Канада Сенатын кеңейтті, бұл Онтарио, Квебек және теңіз провинцияларына кепілдік берілген санмен бірдей болды. Акт сонымен қатар Британдық колониясы Конфедерацияға қосылған жағдайда (1949 жылы қосылды) Ньюфаундлендке алты сенатор кепілдік берді. Алғашқы атауы: Британдық Солтүстік Америка актісі, 1915. Конституциялық акт, 193020 & 21 Geo. 5. c. 26 (Ұлыбритания), RSC 1985, II қосымша, № 26 қайта басылған Жаңа провинциялар Британдық Колумбия, Альберта, Манитоба және Саскачеванға федералдық басқарудағы мемлекеттік жерлерде табылған белгілі бір табиғи ресурстарға құқық берді. Алғашқы атауы: Британдық Солтүстік Америка актісі, 1930. Вестминстер статуты, 193122 Geo. 5. c. 4 (Ұлыбритания), RSC 1985, II қосымша, № 27 Британ империясының өзін басқаратын доминиондарына Ұлыбританиямен тең заң шығару теңдігін орнатты және Канадаға көптеген мәселелер бойынша тиімді заң шығару тәуелсіздігін берді. Конституциялық акт, 19403 & 4 Geo. 6. c. 36 (Ұлыбритания), RSC 1985, II қосымша, № 28 қайта басылған Жұмыссыздыққа қатысты сақтандыруға қатысты федералдық үкіметтің құзыретін берді, осылайша ұлттық деңгейде мұндай бағдарламаны құруға мүмкіндік берді. Алғашқы атауы: Британдық Солтүстік Америка актісі, 1940. Ньюфаундленд актісі12 & 13 Geo. 6. c. 22 (Ұлыбритания), RSC 1985, II қосымша, № 32 1949 жылдың 23 наурызында Канада мен Ньюфаундленд жеке доминиондары арасында келісілген Одақ шарттарын растады және күшіне енгізді. Актінің кестесінде Ньюфаундлендтің Канадамен Одаққа қабылдау шарттарының мәтіні бар. Алғашқы атауы: Британдық Солтүстік Америка актісі, 1949. Конституциялық акт, 19609 Eliz. 2. c. 2 (Ұлыбритания), RSC 1985, II қосымша, № 37 Барлық жоғары сот судьялары үшін 75 жасқа толу міндетті зейнет жасын белгіледі. Алғашқы атауы: Британдық Солтүстік Америка актісі, 1960. Конституциялық акт, 1964 1964. c. 73 (Ұлыбритания), RSC 1985, II қосымша, № 38 Провинциялық заңнаманы сақтай отырып, зейнетақыға қатысты федералдық үкіметтің құзыретін кеңейтті, оның ішінде күйеуі қайтыс болғандарға және мүгедектікке байланысты жәрдемақылар. Бұл BNA актісіне енгізілген түзету Канада зейнетақы жоспарының мүмкін болуына әкелді. Алғашқы атауы: Британдық Солтүстік Америка актісі, 1964. Конституциялық акт, 1965SC 1965, c 4, I бөлім, RSC 1985, II қосымша, № 39 Барлық Канада Сенатына тағайындалған адамдар үшін 75 жасқа толу міндетті зейнет жасын белгіледі. Алғашқы атауы: Британдық Солтүстік Америка актісі, 1965. Конституциялық акт, 1974SC 1974 75 76, c 13, I бөлім, RSC 1985, II қосымша, № 40 Квебекке 75 орын берілгенін қамтамасыз ету үшін Канада Төменгі палатасындағы орындырларды қайта бөлу ережелерін өзгертті, ал басқа провинциялардың орын саны Квебекке қарағанда олардың халқының мөлшеріне сәйкес анықталды. Провинциялар Сенаттағы сенаторлар санынан кем емес орын санына кепілдік берілді. Алғашқы атауы: 1974 жылғы Өкілдік актісі, кейін 1977 жылы Британдық Солтүстік Америка актісі, 1974 деп өзгертілді, ал 1982 жылы қазіргі атауына өзгертілді. Конституциялық акт (№1), 1975SC 1974 75 76, c 28, I бөлім, RSC 1985, II қосымша...

Section 52(2) of the Constitution Act, 1982 says "The Constitution of Canada includes (a) the Canada Act 1982, including this Act; (b) the Acts and orders referred to in the schedule; and (c) any amendment to any Act or order referred to in paragraph (a) or (b)." The schedule, in turn, lists the following documents. Most were British North America Acts and were renamed as Constitution Acts in 1982. Others include the Parliament of Canada Act, 1875, the Statute of Westminster, 1931, and acts that created new provinces or changed provincial borders. All of these acts were originally enshrined by the Colonial Laws Validity Act 1865 in the case of acts by the United Kingdom Parliament or enshrined by the British North America (No. 2) Act, 1949 or the British North America Act, 1871 in the case of acts by the Canadian Parliament. In addition to the acts listed here, six other acts were listed as constitutional in §52(2) but were repealed at the same time (see "Repealed constitutional documents", below). NamePurposeConstitution Act, 186730 & 31 Vict. c. 3 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 5Entails the original creation of a federal dominion and defines much of the operation of the Government of Canada, including its federal structure, the House of Commons, the Senate, the justice system, and the taxation system. Originally titled British North America Act, 1867. Manitoba Act, 1870SC 1870, c 3, reprinted in RSC 1985, App II, No 8Created the province of Manitoba and continued in force An Act for the Temporary Government of Rupert's Land and the North Western Territories when united with Canada. Originally titled An Act to amend and continue the Act 32 33 Victoria, chapter 3; and to establish and provide for the Government of the Province of Manitoba. Rupert's Land and North Western Territory Order23 June 1870 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 9Royal Order declaring that Rupert's Land become a part of Canada, effective July 15, 1870. Relieved Hudson's Bay Company of any unsettled Aboriginal claims, effectively making it the responsibility of the Canadian government. Originally titled Order of Her Majesty in Council admitting Rupert's Land and the North Western Territory into the Union. British Columbia Terms of Union16 May 1871 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 10Admitted the colony of British Columbia as a province into the Dominion of Canada. Originally titled Order of Her Majesty in Council admitting British Columbia into the Union. Constitution Act, 187134 & 35 Vict. c. 28 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 11Gave Canada the power to establish new provinces and territories and change provincial boundaries with the affected province's consent. The Act recognized the creation of the province of Manitoba and the incorporation of Rupert's Land and the North Western Territory into Canada. Originally titled British North America Act, 1871. Prince Edward Island Terms of Union29 June 1873 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 12Admitted the colony of Prince Edward Island as a province into the Dominion of Canada. Originally titled Order of Her Majesty in Council admitting Prince Edward Island into the Union. Parliament of Canada Act, 187538 & 39 Vict. c. 38 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 13Clarified the power of the Canadian Parliament to legislate over, "privileges, immunities, and powers of," its members. Adjacent Territories Order31 July 1880 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 14Admitted all remaining territories of British North America surrounding Canada (other than Newfoundland and its dependencies) into Canada. Originally titled Order of Her Majesty in Council admitting all British Territories possessions in North America and Islands adjacent thereto into the Union. Constitution Act, 188649 & 50 Vict. c. 35 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 15Gave parliament the authority to allow the territories of Canada to have representation in the Canadian Senate and Canadian House of Commons. Originally titled British North America Act, 1886. Canada (Ontario Boundary) Act, 188952 & 53 Vict. c. 28 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 16Extended the boundaries of Ontario. Alberta ActSC 1905, c 3,reprinted in RSC 1985, App II, No 20Created the province of Alberta out of part of the North Western Territory, established the province's government, and created a system of subsidies to be provided by the federal government to the province. Saskatchewan ActSC 1905, c 42,reprinted in RSC 1985, App II, No 21Created the province of Saskatchewan out of part of the North Western Territory, established the province's government, and created a system of subsidies to be provided by the federal government to the province. Constitution Act, 19077 Edw. 7. c. 11 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 22Regulated transfer payments by the federal government to smaller provinces to support their legislatures and governments. Originally titled British North America Act, 1907. Constitution Act, 19155 & 6 Geo. 5. c. 45 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 23Expanded the Canadian Senate by giving Western Canadian provinces 24 Senators, the same number guaranteed to Ontario, Quebec and the Maritime provinces. The Act also guaranteed Newfoundland six Senators should the British colony join Confederation (it did in 1949). Originally titled British North America Act, 1915. Constitution Act, 193020 & 21 Geo. 5. c. 26 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 26Gave the newer provinces of British Columbia, Alberta, Manitoba and Saskatchewan rights over certain natural resources found in federally controlled crown lands. Originally titled British North America Act, 1930. Statute of Westminster, 193122 Geo. 5. c. 4 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 27Established legislative equality for the self governing dominions of the British Empire with the United Kingdom and gave Canada effective legislative independence on most matters. Constitution Act, 19403 & 4 Geo. 6. c. 36 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 28Gave the federal government the jurisdiction over Unemployment Insurance thus allowing such a program to be created on a national level. Originally titled British North America Act, 1940. Newfoundland Act12 & 13 Geo. 6. c. 22 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 32Confirmed and gave effect to the Terms of Union agreed to between the then separate Dominions of Canada and Newfoundland on March 23, 1949. The text of the Terms of Union of Newfoundland with Canada is contained in the schedule of the Act. Originally titled British North America Act, 1949. Constitution Act, 19609 Eliz. 2. c. 2 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 37Instituted a mandatory retirement age of 75 for all superior court judges. Originally titled British North America Act, 1960. Constitution Act, 1964 1964. c. 73 (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 38Expanded the federal government's jurisdiction over pensions to include survivor benefits and disability benefits while continuing to allow provincial legislation. This amendment to the BNA Act made the Canada Pension Plan possible. Originally titled British North America Act, 1964. Constitution Act, 1965SC 1965, c 4, part I,reprinted in RSC 1985, App II, No 39Instituted a mandatory retirement age of 75 for all persons appointed to the Canadian Senate. Originally titled British North America Act, 1965. Constitution Act, 1974SC 1974 75 76, c 13, part I,reprinted in RSC 1985, App II, No 40Changed the rules for the redistribution of seats in the Canadian House of Commons so that Quebec would have 75 seats while other provinces seat allocation would be determined based on the size of their population in comparison to Quebec's. Provinces continued to be guaranteed to have at least as many MPs as Senators. Originally titled Representation Act, 1974, then changed to British North America Act, 1974 in 1977 before changing to its current name in 1982. Constitution Act (No. 1), 1975SC 1974 75 76, c 28, part I,reprinted in RSC 1985, App II, No 41Increased the number of MPs representing the Northwest Territories into two. Replaced by section 46 of Constitution Act, 1999 (Nunavut). Originally titled Northwest Territories Representation Act, then changed to British North America Act (No 1), 1975 in 1977 before changing to its current name in 1982. Constitution Act (No. 2), 1975SC 1974 75 76, c 53, reprinted in RSC 1985, App II, No 42Increased the number of Senate seats to 104 from 102 and allocated one seat for the Yukon and one for the Northwest Territories. Originally titled British North America Act (No 2), 1975. Canada Act 19821982. c. 11 (UK), reprinted in RSC 1985, App II, No 44Decreed that no future acts of the United Kingdom Parliament would extend to Canada, thereby patriating the constitution. Includes a French language version that has equal legal weight as Schedule A. Includes the Constitution Act, 1982 (in both languages) as Schedule B. Constitution Act, 19821982, c 11, Schedule B (UK),reprinted in RSC 1985, App II, No 44Made several amendments to the British North America Act, 1867. Includes the Charter of Rights and Freedoms as Part I. Recognized Aboriginal rights. Amended the equalization formula. Created an amending formula for the Constitution. Declared the above list of documents to be part of the Constitution.

Түзетулер

1982 жылғы Конституция Актінің V бөлімінде кез келген конституциялық құжатты өзгертуге қажетті процедура сипатталған. Жалпы процедура федералды үкімет пен кемінде 50% халқы бар жеті провинцияның келісімін қажет етеді (38-бап), бірақ кейбір түзетулер провинциялардың бірауыздан келісімін талап етеді (41-бап), ал кейбіреулерін федералды үкімет бір жақты (44-бап) немесе федералды үкімет пен провинциялық үкімет (43-бап) екі жақты жүзеге асыра алады. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, 1982 жылғы түзету формуласы бойынша он бір түзету жасалды, олардың бірі кейін күштен шығарылды. Атауы Актілер өзгертілді Толық мәтін Мақсаты Конституцияға түзетулер енгізу туралы жарияланым, 1983 SI/84 102, (1984) C Gaz II, 2984 Конституция Актісі, 1982 Канада газеті Конституциядағы халықтың түпнұсқа құқықтарын күшейту. Конституция туралы заң, 1985 (Өкілдік) SC 1986, c 8, Part I Конституция туралы заң, 1867 Solon Law Archive Халық палатасындағы орынды бөлу формуласын өзгерту. 1985 жылғы Өкілдік туралы заңның бөлігі. Әділ өкілдік туралы заңмен (2011 ж., СК, 26) алмастырылды. Конституцияға түзету, 1987 (Ньюфаундленд заңы) SI/88 11, (1988) C Gaz II, 887 1987 жылғы Конституцияға түзету (Ньюфаундленд заңы) Canada Gazette Ньюфаундлендтегі Пятидесятник шіркеуіне білім беру құқығын кеңейту. Көбінесе 1998 жылғы Конституцияға түзету (Ньюфаундленд заңы)мен алмастырылды, бірақ сілтемелер туралы кейбір ережелерді қоспағанда. Конституцияға түзету, 1993 (Нью-Брансуик) SI/93 54, (1993) C Gaz II, 1588 Конституциялық заң, 1982 Canada Gazette Канаданың Құқықтар мен бостандықтар жарғысына 16.1-бапты қосты, ол Нью-Брансуиктегі ағылшын және француз тілді қауымдастықтарын тең етіп, ерекше мәдени және білім беру мекемелеріне құқық берді. Конституцияға түзету, 1993 (Принс-Эдвард аралы) SI/94 45, (1994) C Gaz II, 2021 Принс-Эдвард аралының Одақтас Канада газетінің шарттары Принс-Эдвард аралына паромдық қызметтердің орнына «тұрақты байланыс» көпірін салуға рұқсат берді. Конституцияға түзетулер, 1997 (Ньюфаундленд заңы) SI/97 55, (1997) C Gaz II, Extra No 4 Newfoundland Act Solon Law Archive Ньюфаундленд провинциясына шіркеулік білім беру жүйесін алмастыру үшін зайырлы мектеп жүйесін құруға рұқсат берді. Сонымен қатар, 1982 жылғы Конституция туралы заңның 47-бабы алғаш рет қолданылды, ол Палатаға Сенат қабылдамаған түзету жобасын қайта енгізу арқылы Сенаттан өтуге мүмкіндік береді. Конституцияға түзетулер, 1997 (Квебек) SI/97 141, (1998) C Gaz II, 308 Конституциялық заң, 1867 Solon Law Archive Квебек провинциясына конфессиялық мектептерді тілдік принцип бойынша ұйымдастырылған мектептермен алмастыруға рұқсат берді. Квебек Ұлттық Ассамблеясының түзетуді қабылдаған қаулысының преамбуласында қолданылған түзету формуласы туралы ештеңе айтылмаған және мынадай мәлімдеме бар: «Бұл түзету ешқандай жағдайда Ұлттық Ассамблеяның 1982 жылғы Конституциялық заңды мойындауы емес, ол оның келісімінсіз қабылданды». Конституцияға түзету, 1998 (Ньюфаундленд заңы) SI/98 25, (1998) C Gaz II, Extra No 1 Newfoundland Act Canada Gazette Ньюфаундлендтегі діни сабақтарға арналған конфессиялық квоталар тоқтатылды. Конституция туралы заң, 1999 (Нунавут) 1998 ж. СК, 15-құжат, II бөлім Конституция туралы заң, 1867 Solon Law Archive Нунавут территориясына Канада Сенатында өкілдік берді. Конституциялық түзету «Нунавут заңы мен 1867 жылғы Конституциялық заңды өзгерту туралы заң» деп аталатын заң жобасының 43-47-баптарында қамтылған. Заң қабылданған кезде оппозиция жетекшісі Престон Мэннинг осы Заң мен 1993 жылғы Нунавут заңы да көбірек қатысушы түзету формуласын (мысалы, 7/50 формуласы) қолдана отырып қабылдануы керек еді деп мәлімдеді, және тиісті формуланы қолданбау болашақта конституциялық қиындықтарға әкелуі мүмкін. Конституцияға түзетулер, 2001 (Ньюфаундленд және Лабрадор) SI/2001 117, (2001) C Gaz II, Extra No 6 Newfoundland Act Canada Gazette «Ньюфаундленд провинциясының» атауын «Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясының» деп өзгертті. Әділ өкілдік туралы заңның 2, 14, 15, 17-20-баптары СК 2011, c 26, ss 2, 14, 15, 17–20 Конституциялық заң, 1867 Justice Canada Халық палатасындағы орынды бөлу формуласын өзгерту. Тек 2, 14, 15 және 17–20 баптар Конституцияда бекітілген. Конституцияға түзету, 2022 (Саскачеван заңы) SI/2022 25 Саскачеван заңы Justice Canada Канадалық Тынық мұхит темір жолына арналған тарихи салық жеңілдігін жойды. Түзету 50 жылдан астам уақытқа, 1966 жылға дейін кері күшпен әрекет етеді. Облыстық өкілдікті сақтау туралы заңның 2-бабы СК 2022, c 6, s 2 Конституциялық заң, 1867 Justice Canada Әр провинция үшін Халық палатасындағы ең төменгі орын санын 1985 жылғы үлестіруден 2019 жылғы үлестіруге дейін өзгерту. Тек 2-бап Конституцияда бекітілген.

Part V of the Constitution Act, 1982 describes the process required for amending any constitutional document from then on. The general process requires the agreement of the federal government plus seven provinces with at least 50% of the population (section 38), but some amendments require unanimity of the provinces (section 41), and some can be done unilaterally by the federal government (section 44) or bilaterally by the federal government and a provincial government (section 43). As of 2013, eleven amendments have been made under the 1982 amending formula, one of which was later repealed. NameActs amendedFull textPurposeConstitution Amendment Proclamation, 1983SI/84 102, (1984) C Gaz II, 2984Constitution Act, 1982Canada GazetteStrengthened Aboriginal rights in the Constitution. Constitution Act, 1985 (Representation)SC 1986, c 8, Part IConstitution Act, 1867Solon Law ArchiveModified the formula for apportioning seats in the House of Commons. Part of Representation Act, 1985. Replaced by Fair Representation Act, SC 2011, c 26. Constitution Amendment, 1987 (Newfoundland Act)SI/88 11, (1988) C Gaz II, 887Constitution Amendment, 1987 (Newfoundland Act)Canada GazetteExtended education rights to the Pentecostal Church in Newfoundland. Mostly replaced by Constitution Amendment, 1998 (Newfoundland Act), except for some provisions about citation. Constitution Amendment, 1993 (New Brunswick)SI/93 54, (1993) C Gaz II, 1588Constitution Act, 1982Canada GazetteAdded Section 16.1 to the Canadian Charter of Rights and Freedoms, which made the English and French linguistic communities in New Brunswick equal, with the right to distinct cultural and educational institutions. Constitution Amendment, 1993 (Prince Edward Island)SI/94 45, (1994) C Gaz II, 2021Prince Edward Island Terms of UnionCanada GazetteAllowed for a "fixed link" bridge to replace ferrying services to Prince Edward Island. Constitution Amendment, 1997 (Newfoundland Act)SI/97 55, (1997) C Gaz II, Extra No 4Newfoundland ActSolon Law ArchiveAllowed the Province of Newfoundland to create a secular school system to replace the church based education system. Use was also made, for the first time, of §47 of the Constitution Act, 1982, which permits the House of Commons to bypass the Senate by re enacting a draft amendment which the Senate has not adopted. Constitution Amendment, 1997 (Quebec)SI/97 141, (1998) C Gaz II, 308Constitution Act, 1867Solon Law ArchivePermitted the Province of Quebec to replace the denominational school boards with ones organized on linguistic lines. The preamble to the resolution of the Quebec National Assembly adopting the amendment makes no reference to which amending formula is being used, and includes the following statement: "Whereas such amendment in no way constitutes recognition by the National Assembly of the Constitution Act, 1982, which was adopted without its consent. "Constitution Amendment, 1998 (Newfoundland Act)SI/98 25, (1998) C Gaz II, Extra No 1Newfoundland ActCanada GazetteEnded denominational quotas for Newfoundland religion classes. Constitution Act, 1999 (Nunavut)SC 1998, c 15, Part IIConstitution Act, 1867Solon Law ArchiveGranted the Territory of Nunavut representation in the Senate of Canada. The constitutional amendment was contained in sections 43 to 47 of a bill titled "An Act to amend the Nunavut Act and the Constitution Act, 1867". At the time of the Act's adoption, Leader of the Opposition Preston Manning argued that both this Act and the Nunavut Act of 1993 ought to have been adopted using a more inclusive amendment formula (probably the 7 / 50 formula), and that the failure to use the appropriate formula could result in future constitutional difficulties. Constitution Amendment, 2001 (Newfoundland and Labrador)SI/2001 117, (2001) C Gaz II, Extra No 6Newfoundland ActCanada GazetteChanged the name of the "Province of Newfoundland" to the "Province of Newfoundland and Labrador". Fair Representation Act sections 2, 14, 15, and 17 to 20SC 2011, c 26, ss 2, 14, 15, 17–20Constitution Act, 1867Justice CanadaModified the formula for apportioning seats in the House of Commons. Only sections 2, 14, 15, and 17–20 are entrenched in the Constitution. Constitution Amendment, 2022 (Saskatchewan Act)SI/2022 25Saskatchewan ActJustice CanadaRemoved a historic tax exemption specific to the Canadian Pacific Railway. Amendment was made retroactive over 50 years, to 1966. Preserving Provincial Representation in the House of Commons Act section 2SC 2022, c 6, s 2Constitution Act, 1867Justice CanadaChanged minimum number seats in the House of Commons for each province from the 1985 distribution to the 2019 distribution. Only section 2 is entrenched in the Constitution.

Жазбалы емес конституциялық көздер

Канададағы кейбір конституциялық ережелер жоғарыда аталған құжаттардың ешқайсысында табылмайды, және сот оларды Канада конституциясының ажырамас бөлігі деп таныған. Осы ережелердің көпшілігі – 1867 жылғы Конституция актісінің кіріспе сөзі арқылы Канада заңына енгізілген ежелгі британдық конвенциялар. Кіріспеде Конституцияның «Біріккен Корольдіктің конституциясына ұқсас болуы керек» делінген, ал оның көп бөлігі жазбаша емес. Жазбаша емес конституциялық ережелердің үш негізгі көзі бар: конвенциялар, патшалық құқықтар және жазбаша емес қағидалар. Жазбаша емес көздердің бірінші түрі – конституциялық конвенциялар. Оларға 1982 жылға дейін Конституцияда тікелей айтылмаған, тіпті кейіннен де тек біржақты еске алынған Канада Премьер-министрінің рөлі кіреді. Сондай-ақ, көп жағдайда генерал-губернатор парламенттің екі палатасы бекіткен заңдарға патшалық келісім беруге міндетті, сондай-ақ Премьер-министрдің Төменгі палатада сенімсіздік дауысынан кейін отставкаға кетуі немесе тарату және жалпы сайлау өткізу туралы өтініш беруі де осыған жатады. Преамбулаға негізделген көптеген жазбаша емес ережелер Канада Парламенті мен оның провинциялық жиналыстарының жұмыс істеу тәртібіне қатысты. Мысалы, *New Brunswick Broadcasting Co. v. Nova Scotia (Speaker of the House of Assembly)* ісінде Канада Жоғарғы соты парламенттік иммунитет Канада Конституциясының жазбаша емес конвенциясының бөлігі болып табылатынын шешті, яғни Парламент конституцияның басқа бөлігін бұзған жағдайда да парламенттік иммунитетті белгілі бір әрекеттерді орындау үшін пайдалана алады. Осы процедуралардың көпшілігі Жоғарғы сотта қарастырылмаған, сондықтан олардың қайсысы конституцияның бөлігі болып табылатыны белгісіз. Жазбаша емес көздердің екінші түрі – патшалық құқықтар: бұл британдық монархияның бұрынғы билігінің қалдықтары, парламенттік жүйе арқылы уақыт өте келе шектелген Канада монархиясының резервтік өкілеттіктері. Ең бастысы – бұл Кеңес бұйрықтары, олар үкіметке соғыс жариялауға, шарттар жасасуға, паспорттар беруге, тағайындаулар жасауға, ережелер қабылдауға, корпорациялар құруға және монархияға тиесілі мүлікті қабылдауға құқық береді. Үшінші түрі – жазбаша емес қағидалар, бұл 1867 жылғы Конституция актісінің кіріспесі арқылы Канада конституциясына енгізілген құндылықтар. Конвенциялардың айырмашылығы, олар заңды түрде міндетті. *Reference re Secession of Quebec* ісінде сот Канаданың конституциялық құрылымын құрайтын кем дегенде төрт негізгі қағида бар екенін шешті: федерализм, демократия, конституционализм және құқықтың үстемдігі, сондай-ақ азшылықтарға құрмет көрсету. Басқа қағидаларға жауапты үкімет, халық саны бойынша өкілдік, сот тәуелсіздігі, парламенттік үстемдік және құқықтардың жазбаша емес кодексі кіреді. *Provincial Judges Reference (1997)* ісінде заңның жазбаша емес қағидаларға қайшы келген жағдайда жарамсыз деп танылуы мүмкін екендігі анықталды, бұл жағдайда сот тәуелсіздігіне қатысты.

Some constitutional rules in Canada cannot be found in any of the above documents, and have been ruled to be implicitly part of the Canadian constitution by the courts. Many of these rules are old British conventions that were incorporated into Canadian law by the preamble of the Constitution Act, 1867, which says that the Constitution should be "similar in Principle to that of the United Kingdom", much of which itself is unwritten. There are three general sources of unwritten constitutional rules: conventions, royal prerogative, and unwritten principles. The first type of unwritten source is constitutional conventions. This includes the role of the Prime Minister of Canada, which was not mentioned in the Constitution until 1982, and even then only in passing. It also includes the fact that the governor general in most circumstances is required to grant royal assent to bills adopted by both houses of parliament, and the requirement that the prime minister either resign or request a dissolution and general election upon losing a vote of confidence in the House of Commons. Many of unwritten rules based on the preamble concern the procedure for how the Parliament of Canada and the Assemblies of its provinces are run. For example, in the case New Brunswick Broadcasting Co. v. Nova Scotia (Speaker of the House of Assembly), the Supreme Court of Canada ruled that parliamentary privilege is a part of the unwritten convention in the Constitution of Canada, which means that Parliament may use parliamentary privilege to take certain actions even though they violate another part of the constitution. Most of these procedures have never been addressed by the Supreme Court, so it is not clear which ones form part of the constitution. The second type of unwritten source is the royal prerogative: reserve powers of the Canadian Crown, being remnants of the powers once held by the British Crown, reduced over time by the parliamentary system. Primarily, these are the Orders in Council, which give the government the authority to declare war, conclude treaties, issue passports, make appointments, make regulations, incorporate, and receive lands that escheat to the Crown. The third type, unwritten principles, are values that are incorporated into the Canadian constitution by the preamble of the Constitution Act, 1867. Unlike conventions, they are legally binding. In Reference re Secession of Quebec, the court ruled that there are at least four fundamental tenets that form part of the constitutional framework of Canada: federalism, democracy, constitutionalism and the rule of law, and respect for minorities. Other principles include responsible government, representation by population, judicial independence, parliamentary supremacy, and an implied bill of rights. In one case, the Provincial Judges Reference (1997), it was found a law can be held invalid for contradicting unwritten principles, in this case judicial independence.

Соттардың түсіндірмелері

Канада Конституциясының түсіндірілуіне сот шешімдері зор әсер етті, олар сөз тіркестерінің мағынасын анықтауға және кейбір жағдайларда тікелей айтылмаған, бірақ көрінетін ережелерді Конституцияға енгізуге құқылы. Канада Конституциясы, конституцияларын түсіндіру үшін бастапқы мәтінге сүйенетін елдерден өзгеше, бастапқы авторлардың түсіндіруімен ғана шектелмейді. Конституцияның мағынасын өзгеретін заманға сай жаңартуға соттың құқығы алғаш рет "Адамдар ісі" арқылы бекітілді, онда Конституциядағы "адам" деген сөзге әйелдер де кіреді деп шешілді. Бұл принципті "тірі ағаш доктринасы" деп атады. "Тірі ағаш доктринасына" қарамастан, бірнеше онжылдық бойы Канада соттары негізінен Конституцияны юрисдикциялық мәселелер бойынша түсіндірумен ғана айналысты. Мысалы, Конституцияның бастапқы жобалаушылары әуежай туралы ойламаса да, соттар әуежайлар федералды үкіметтің құзырына жатады деп шешті. 1982 жылғы Конституциялық акті және Құқықтар мен бостандықтар хартасы қабылдалғаннан кейін, Канада соттары Конституциялық мәселелерді түсіндіруде айтарлықтай белсенді болды. Соның бір көрнекті мысалы – гомосексуалдардың құқықтары және Хартаның 15(1) бабы. 15(1) бабында мемлекеттік органдардың адамдарды кемсіте алмайтын негіздер тізімделген, оларға нәсіл, дін, жыныс және басқалары кіреді, бірақ бұл тізіммен ғана шектелмейді. Осының салдарынан, Онтариодағы "Хэлперн v. Канада (Бас прокурор)" ісінен бастап, көптеген провинциялық жоғары соттар сексуалдық бағдарлама 15(1) бабында жазбада көрсетілмеген қорғалған негіз екенін шешті.

1982 жылға дейін жойылған

Канада актісі күшіне енгенге дейін, конституциялық деп есептелетін, бірақ күшін жойған бірнеше құжаттар болды. Канаданың 1970 жылғы қайта жаңартылған заң жинағында (Revised Statutes of Canada) 1982 жылғы Конституция актісінің тізімі сияқты ресми тізім болмаса да, үкімет дайындаған конституциялық құжаттардың тізімі бар. Бұл тізімде 1982 жылғы Конституция актісінің тізімінде көрсетілген 1970 жылға дейінгі құжаттар, сондай-ақ 1763 жылғы Корольдік жарлығы және төмендегі құжаттар кірді. Төмендегі құжаттардың барлығы кейінірек шыққан конституциялық құжатпен қажетсіз болып кетті, жойылды немесе бір мақсатына жеткеннен кейін қолданысын жойды. АтауыТолық мәтініМақсатыКвебек актісі 177414 Geo. 3. c. 83 (GB), RSC 1970, II қосымша, No 2 Wiki sourceКонституциялық актісі 179131 Geo. 3. c. 31 (GB), RSC 1970, II қосымша, No 3 Wiki sourceОдақ актісі 18403 & 4 Vict. c. 35 (UK), RSC 1970, App II, No 4 Solon Law ArchiveРуперт жері актісі 186831 & 32 Vict. c. 105 (UK), RSC 1970, App II, No 6 Wiki source«Англияның Гудзон шығанағында сауда-саттықпен айналысатын авантюристтер губернаторы және компаниясының» жерлері, құқықтары мен жеңілдіктерін қабылдауға және оларды Канада доминионына қосуға мүмкіндік беретін акт. Жерлер Канадаға қосылды, актінің мақсаты орындалды. Руперт жерінің уақытша үкіметі туралы актісі, 1869SC 1869, c 3 Wiki sourceТолық атауы «Канадамен біріккен кезде Руперт жері мен Солтүстік-Батыс территориясының уақытша үкіметі туралы акті». Бастапқыда Парламент сессиясының соңында күші жойылатын болған, бірақ Манитоба актісімен 1871 жылғы 1 қаңтарға дейін Парламент сессиясының соңына дейін ұзартылды. Осылайша, ол 1871 жылғы 14 сәуірде Канада Парламентінің бірінші сессиясының 4-ші отырысында аяқталды. Заң кодексін қайта қарау актісі 189356 & 57 Vict. c. 14 (UK), RSC 1970, App II, No 16 Wiki sourceКонституциялық актінің 1867 жылғы қолданылмайтын бөлімдерін алып тастады. Юкон территориясы актісі, 1898SC 1898, c 6 Wiki sourceБритандық Солтүстік Америка актісі, 19166 & 7 Geo. 5. c. 19 (UK), RSC 1970, App II, No 23 Wiki sourceКанада Парламентінің 12-ші сессиясының мерзімін ұзартты. 1927 жылғы Заң кодексін қайта қарау актісімен күшін жойды. Заң кодексін қайта қарау актісі 192717 & 18 Geo. 5. c. 42 (UK), RSC 1970, App II, No 24 Wikisource1915 жылғы Британдық Солтүстік Америка актісінің 1(2) тармағын алып тастады және 1916 жылғы Британдық Солтүстік Америка актісін күштен шығарды. Заң кодексін қайта қарау актісі 195014 Geo. 6. c. 6 (UK), RSC 1970, App II, No 32 Wiki sourceКонституциялық актінің 1867 жылғы артық 118-бабын алып тастады. Әртүрлі заң кодексін қайта қарау актісі 19771977 c. 28 (Канада) Wiki source1982 жылғы Конституция актісімен қайта аталған конституциялық құжаттар.

There were a number of documents that are generally seen as constitutional but were repealed before the Canada Act came into effect. The Revised Statute of Canada 1970 contains a list of constitutional documents, which was drafted by the government although was not an official list like the schedule of the Constitution Act 1982 would be. That list contained the pre 1970 documents listed in the schedule of the Constitution Act 1982, plus the Royal Proclamation 1763 and the following documents. All of the following documents were either redundant with a later constitutional document, were repealed, or were spent after they served their one purpose. NameFull textPurposeQuebec Act 177414 Geo. 3. c. 83 (GB),reprinted in RSC 1970, App II, No 2Wiki sourceConstitutional Act 179131 Geo. 3. c. 31 (GB),reprinted in RSC 1970, App II, No 3Wiki sourceAct of Union 18403 & 4 Vict. c. 35 (UK),reprinted in RSC 1970, App II, No 4Solon Law ArchiveRupert's Land Act 186831 & 32 Vict. c. 105 (UK),reprinted in RSC 1970, App II, No 6Wiki sourceAn Act for enabling Her Majesty to accept a Surrender upon Terms of the Lands, Privileges, and Rights of "The Governor and Company of Adventurers of England trading into Hudson's Bay," and for admitting the same into the Dominion of Canada. The land were admitted into Canada, to the purpose of the act is spent. Temporary Government of Rupert's Land Act, 1869SC 1869, c 3Wiki sourceFully titled "An Act for the temporary Government of Rupert's Land and the North Western Territory when united with Canada". Originally set to expire at the end of the next session of Parliament, but extended by the Manitoba Act until the end of the session of Parliament next succeeding 1 January 1871. It thus expired at the end of the 4th session of the 1st Canadian Parliament on 14 April 1871. Statute Law Revision Act 189356 & 57 Vict. c. 14 (UK),reprinted in RSC 1970, App II, No 16Wiki sourceRemoved spent sections of the Constitution Act, 1867Yukon Territory Act, 1898SC 1898, c 6Wiki sourceBritish North America Act, 19166 & 7 Geo. 5. c. 19 (UK),reprinted in RSC 1970, App II, No 23Wiki sourceExtended the term of the 12th Parliament of Canada. Repealed by Statute Law Revision Act, 1927. Statute Law Revision Act 192717 & 18 Geo. 5. c. 42 (UK),reprinted in RSC 1970, App II, No 24WikisourceRemoved section 1(2) from the British North America Act, 1915 and repealed British North America Act, 1916. Statute Law Revision Act 195014 Geo. 6. c. 6 (UK),reprinted in RSC 1970, App II, No 32Wiki sourceRemoved the redundant section 118 of the Constitution Act, 1867. Miscellaneous Statute Law Revision Act 19771977 c. 28 (Canada)Wiki sourceRenamed constitutional documents that were, again renamed by the Constitution Act, 1982.