Кіріспе
Индуизм – АҚШ-тағы төртінші ірі дін, ол халықтың 1% құрайды, бұл көрсеткіш буддизм мен ислам діндерімен бірдей. Американдық индустардың көпшілігі – иммигранттар, олардың басым бөлігі Үндістан, Непал, Шри-Ланка және Бангладештен келген, ал қалғандары Бутан, Пәкістан, Ауғанстан және басқа елдерден. 1965 жылғы Иммиграция және ұлттықтар туралы заң қабылданғанға дейін АҚШ-та индустардың саны айтарлықтай өспеді. 1965 жылға дейін Үндістаннан АҚШ-қа 50 мыңнан аз индус көшіп келген. АҚШ-тың білімді және жоғары білікті көшіп келушілерді қолдайтын иммиграциялық саясатының арқасында американдық индустардың арасында жоғары білім алған және жоғары табысқа ие адамдардың саны барлық дін өкілдерінен көп. Медитация, карма, аюрведа, реинкарнация және йога сияқты индуизмнің көптеген ұғымдары американдықтардың негізгі сенімдері мен өмір салтына енген. Ом – кеңінен таралған мантра, әсіресе жас буын өкілдері мен йогамен айналысатын және «Жаңа дәуір» философиясын ұстанатындар арасында. 2009 жылғы Pew Forum on Religion and Public Life жүргізген сауалнама бойынша, американдықтардың 24% реинкарнацияға сенеді, бұл индуизмнің негізгі ұғымы. Индуизмдегі вегетариандық және ахимса дәстүрлері де кеңінен таралуда.
Hinduism is the fourth largest religion in the United States, comprising 1% of the population, the same as Buddhism and Islam. The majority of American Hindus are immigrants, mainly from India, Nepal, Sri Lanka, and Bangladesh, with a minority from Bhutan, Pakistan, Afghanistan and other countries. The number of Hindus living in the United States did not grow substantially until the passage of the Immigration and Nationality Act of 1965. Prior to 1965, fewer than 50,000 Hindus from India had immigrated to the United States. As a result of U. S. immigration policies in favor of educated and highly skilled migrants, Hindu Americans are the most likely to hold college degrees and earn high incomes of all religious communities in the United States. Many concepts of Hinduism, such as meditation, karma, ayurveda, reincarnation, and yoga, have been adopted into mainstream American beliefs and lifestyles. Om is a widely chanted mantra, particularly among millennials and those who practice yoga and subscribe to the New Age philosophy. According to the Pew Forum on Religion and Public Life survey of 2009, 24% of Americans believe in reincarnation, a core concept of Hinduism. The Hindu practices of vegetarianism and ahimsa are also becoming more widespread.
Демография
Pew Research Center-дің бағалауынша, 2015 жылы АҚШ-та индуизмді ұстанатындардың саны шамамен 1,7 миллионға жеткен. АҚШ-тағы индуистер саны әлем бойынша сегізінші орында тұр. Азиялық американдықтардың он пайызы, яғни АҚШ халқының 5,8 пайызы индуизм дінін ұстанады. Америкадағы индуистердің көпшілігі иммигранттар (87%) немесе иммигранттардың балалары (9%) болып табылады. Қалғаны – дінге кіргендер. Индуистердің басым көпшілігі Оңтүстік Азиядан келген иммигранттар. Сондай-ақ, Кариб бассейнінен, Оңтүстік-Шығыс Азиядан, Канададан, Океаниядан, Африкадан, Еуропадан және Таяу Шығыстан келген индуистер де бар. АҚШ-та Вьетнамнан 900-ге жуық этникалық чам халқы бар, олар әлемдегі қалған аз ғана үнді емес индуистердің қатарында, олардың 55% индуистерді құрайды. 1990 жылдары буддалық Бутан ел халқының бес бөлігін құрайтын индуистерді елден қуды. 2017 жылдың ақпанына дейін 2008 жылдан бері 92 000-нан астам Бутаннан қуғынға ұшыраған босқындар АҚШ-та қоныстанды, олардың көпшілігі индуистер. Көптеген Ауғанстан индуистері де, әсіресе совет-ауған соғысынан кейін және Талибанның билікке келуінен кейін АҚШ-қа қоныстанды. Кейбір американдық индуистер екі рет көшіп келді, біріншіден Африкадағы, Кариб теңізіндегі, Фиджидегі немесе Шығыс Африкадағы бұрынғы британдық колонияларынан Ұлыбританияға, содан кейін АҚШ-қа. Американың діни ұйымдарының статистиктері қауымдастығының мәліметінше, 2017 жылы әлемдегі 3143 округтің 92-сінде индуистер ең ірі азшылық дінін құрады. Гиндуизмді көбінесе Оңтүстік Азиядан шыққан адамдар ұстанса да, АҚШ-тағы индуистердің айтарлық бөлігі индуизмге дінге кіргендер. Pew Research Center мәліметтері бойынша, АҚШ-тағы индуистердің 9% Азиялық емес ұлтқа жатады: ақ (4%), қара (2%), латино (1%) және аралас (2%). Индуизмге дінге кіргендердің қатарында Голливуд актерлері Джулия Робертс және Рассел Брэнд бар.
Қазіргі жағдай және қоғамдық пікірлер
Америкалық индустар барлық діни қауымдардың ішінде ең жоғары білім деңгейіне, ең жоғары шаруашылық табысына және ең төмен ажырасу көрсеткішіне ие. 2008 жылы Pew Research Center мәліметтері бойынша, индуизмде тәрбиеленген американдық ересектердің 80 пайызы индуизмді ұстануын жалғастырды, бұл Америкадағы кез келген дін үшін ең жоғары сақталған көрсеткіш.
Индуистер туралы қоғамдық пікірлер
Индустар гомосексуализмге салыстырмалы түрде жоғары көзқарасқа ие. 2019 жылы индустардың 71% гомосексуализмді қабылдау қажет деп санайды, бұл жалпы халықтан (62%) асып түседі.
Діндарлық
2014 жылғы Pew Research зерттеуіне сәйкес, американдық индуистердің 88% Құдайға сенеді (жалпы ересектердің 89% -ымен салыстырғанда). Дегенмен, олардың тек 26% діннің өмірінде өте маңызды екеніне сенді. Индуистердің шамамен 51% күнделікті дұға оқитынын хабарлады. Свами Вивекананданың 1893 жылы Чикагодағы Дүниежүзілік діндер парламентіне жасаған сөз сұрауы АҚШ-та индуизмді талқылаудың алғашқы маңызды оқиғаларының бірі болды. Ол екі жыл бойы Детройт, Бостон және Нью-Йорк сияқты бірнеше АҚШ қалаларында лекция оқыды. 1902 жылдан бастап Свами Рама Тирта Америка Құрама Штаттарында Веданта философиясы туралы екі жыл бойы сөйледі. 1920 жылы Парамаханса Йогананда Бостон қаласында өткен Дін азаттығының халықаралық конгресінде Үндістанның өкілі болды. Көптеген иммигранттар пәнджаби сикхтері болғанымен, көптеген американдықтар және кейбір ресми иммиграциялық құжаттар оларды қателікпен "Хинду" деп атады.
Контрмәдениет қозғалысына әсер ету
1960 жылдары индуист ұстаздары АҚШ-тың қарсы мәдениетінде жауапты аудитория тапты, бұл Свами Прабхупаданың құрған Кришна санасы жөніндегі халықаралық қоғам сияқты бірнеше нео-индуист қозғалыстарының пайда болуына әкелді. Рам Дасс, Джордж Харрисон және Аллен Гинзберг сияқты қарсы мәдениет өкілдері АҚШ-та индуизмнің таралуына зор ықпал етті. Рам Дасс Гарвард профессоры Ричард Альперт ретінде танымал болды, ол 1967 жылы Үндістанға сапар шегіп, Ним Кароли Бабадан білім алды. Ол Батысқа индуизм мұғалімі ретінде оралып, өзін Рам Дасс деп атады, бұл Раманың (индуист құдайларының бірі) құлы деген мағынаны білдіреді. Рам Дастың шәкірті Джеффри Кагель алпысыншы жылдары өмірін индуизмге арнады және қазірде киртан (Құдайдың есімдерін жатқа айту) деп аталатын индуист діни музыкасын орындаумен танымал американдық әнші. 1996 жылдан бері ол он жеті альбом шығарды. The Beatles тобының мүшесі Джордж Харрисон Свами Прабхупаданың ізбасары болды. Харрисон "Хари Кришна" сөздері бар әндер жазуды бастады және 1960-1970 жылдары Америкада индуизмді кеңінен танымал етуге үлкен үлес қосты. Оның "My Sweet Lord" әні 1971 жылы Ұлыбританияда ең көп сатылған сингл атанды. "Howl" поэмасының авторы Аллен Гинзберг 1960 жылдары индуизммен тығыз байланыста болды және 1967 жылғы "Human Be-In" шарасында ол сағаттап "Ом" деп жатқан деген әңгіме бар. Контрмәдениет қозғалысында индуизмді ұстанған тағы бір ықпалды тұлғалар – Мата Амританандамайи, Чинмой және Махариши Махеш Йоги.
Батыс мәдениетінің бейімделуі
Америкалық индустар, сондай-ақ индустар иммигранттары өздерінің практикасын және құдайға табыну орындарын қоршаған ортаға сәйкес бейімдеуге жиі көшкен. Америка Құрама Штаттарына келген алғашқы индуист өкілдерінің көпшілігі христиандық және индуист әмбебаптығы арасындағы идеологиялық жақындыққа сүйенді. Америка Құрама Штаттарындағы индуист храмдары, әдетте, Үндістандағы храмдардан өзгеше, бір дәстүрден шыққан құдайларды емес, әртүрлі дәстүрлерге сәйкес келетін бірнеше құдайларды қамтиды. Йога көптеген американдықтардың өмір салтының бір бөлігіне айналды, бірақ оның мағынасы өзгерді. АҚШ-тағы индустар осы практиканы әртүрлі формалары бар медитация түрі деп қараса да (мысалы, карма йога, бхакти йога, крия йога), ол сөздің физикалық жағына сілтеме ретінде қолданылады.
Саяси мойындау
2000 жылдың қыркүйек айында Конгрестің бірлескен отырысы Үндістанның премьер-министрі Атал Бихари Ваджпаидің сапарына орай Венкатачалапати Самудраланың санскрит тілінде (кейбір хинди және ағылшын тілдерімен бірге) дұғасымен ашылды. Бұл бастама Огайо штатының конгрессмені Шеррод Браунға тиесілі болды, ол АҚШ Конгресінің капелланына Огайо штатының Парма қаласындағы Шива Вишну индуист ғибадатханасының индуист діни қызметкерін шақыруды ұсынды. 2007 жылдың 12 шілдесінде Невада штатының индуист дінбасы Раджан Зед Сенатта индуист дұғасын оқыды. Оның дұғасын өздерін христиан патриоттары деп жариялаған ерлі-зайыпты және олардың қызы үзіп жіберді, бұл алдағы президенттік сайлаудағы кандидаттарды осы әрекетке наразылық білдірмегені үшін сынға түсірді. 2009 жылдың қазан айында президент Барак Обама Ақ үйінде Дивали мерекесінің салтанатты шамдарын жағып, жарықтың қараңғылық үстінен жеңісін символдады. 2009 жылдың сәуір айында президент Обама басқару кеңесшісі және қоғамдық бастамашыл Анжу Бхаргаваны өзінің сенімге негізделген және аудандық әріптестік жөніндегі алғашқы кеңесші кеңесінің мүшесі етіп тағайындады. Ақ үймен бірлесіп, индуисттік американдық Сева қауымдастықтары құрылды, оның мақсаты – индуисттік Сева дауыстарын қоғамдық кеңістікте алға шығару және АҚШ үкіметі мен индуист және дхармалық сенімдегі адамдар мен ғибадат орындары арасындағы байланысты нығайту болды. 2021 жылы Нью-Джерси штаты Дүниежүзілік индуист кеңесімен бірлесіп, қазан айын индуист мұрасы айы деп жариялады.
Индуистік ғибадатханалар
Веданта қоғамы 1905 жылы Сан-Францискодағы Ескі ғибадатханадан бастап АҚШ-тағы алғашқы ғибадатханаларды салуға жауапты болды, бірақ олар ресми ғибадатханалар деп есептелмеді. АҚШ-тағы ең көне дәстүрлі Мандир – Калифорния штатының Конкорд қаласындағы Шива Картикея ғибадатханасы. 1957 жылы салынған және Паланисами ғибадатханасы деп белгілі, ол халық сайлаған мүшелер басқаратын сирек ғибадатханалардың бірі. Нью-Йорк штатының Флашинг қаласында Солтүстік Америка индуистік ғибадатханалар қоғамына тиесілі Маха Валлабха Ганапати Девастанам 1977 жылдың 4 шілдесінде қасиеттендірілді. АҚШ-та 1450-ден астам индуистік ғибадатхана бар, олардың көпшілігі Шығыс жағалауында орналасқан. Нью-Йорк аймағында 1135-тен астам ғибадатхана, Техаста – 128 және Массачусетсте – 127 бар. Басқа да танымал ғибадатханаларға 1981 жылы Калифорния штатының Калабасас қаласында салынған Малибу индуистік ғибадатханасы жатады, ол Оңтүстік Калифорния индуистік ғибадатханалар қоғамына тиесілі және олар басқарады. Сонымен қатар, Сваминараян ғибадатханалары шамамен 20 штатта кездеседі. Техастағы ең көне индуистік ғибадатхана – Остиндегі Рада Мадхав Дхамдағы Шри Расешвари Радха Рани ғибадатханасы. Жағадгуру Шри Крипалужи Махарадж құрған бұл ғибадатхана Батыс жарты шардағы ең ірі индуистік ғибадатхана кешендерінің бірі және Солтүстік Америкадағы ең үлкені. 2001 жылдың қараша айында Оңтүстік Флорида штатының Тампа қаласында Шри Вишну ғибадатханасы қасиеттендірілді. Мичиган штатының Понтиак қаласындағы Парашакти ғибадатханасы индуизмдегі "Шакти" немесе "Ұлы Ана Құдай" құдайының тиртха питам болып табылады. Ғибадатхана 1994 жылы доктор Г. Кришна Кумардың "Ади Шакти" терең медитациялық кундалини тәжірибесінде туған ойы бойынша салынды. Нью-Джерси штатының Роббинсвилл қаласындағы Аксардхам АҚШ-тағы ең ірі тас индуистік ғибадатханалардың бірі. 2010 жылы Индиана штатының Мериллвилл қаласында Үнді-Америка мәдени орталығының жанында Солтүстік-Батыс Индиана Баратия ғибадатханасы ашылды. Баратия ғибадатханасы төрт түрлі индуистік топтар мен джайнистік топқа бірге ғибадат етуге мүмкіндік береді. Аляска штатының Анкоридж қаласындағы Шри Ганеша ғибадатханасы әлемдегі ең солтүстік индуистік ғибадатхана болып табылады.
Қазіргі кездегі танымал американдық индустар
Тулси Габбард, самоа және еуропалық текті гавайилік, рим-католик әкесі мен индус анасының қызы, 2012 жылы АҚШ Конгресіне сайланған алғашқы индус азаматы болды. Сондай-ақ, ол 2020 жылы ірі партияның президенттікке кандидаттығына түскен алғашқы индус болды. Раджа Кришнамурти, Прамила Жаяпал және Ро Ханна (Рохит Ханна) 2016 жылы Конгресске сайланды. Американдық индустар қазір Конгресте төрт мүшеден тұратын үшінші ірі діни топқа айналды. (Діни көзқарасын жариялаудан бас тартқан заң шығарушылардың арасында америкалық үнді Прамила Жаяпал да болды. Оның анасы индус болғандықтан, Хинду Америкалық қоры Жаяпалдың да индус екенін мәлімдейді.) 2019 жылдан 2022 жылға дейін Мичиган штатының Трой қаласынан шыққан үнді саясаткері Падма Куппа Мичиган штатының Өкілдер палатасында қызмет етті. Кәсіпкер Вивек Рамасвами 2024 жылғы Республикалық партияның президенттік праймеризінде АҚШ президентіне кандидаттыққа түскен алғашқы индус азамат болды. 2011 жылы армия капитаны Пратима Дхарм АҚШ әскери капелланы қызметін атқарған алғашқы индус азаматы болды.
Сот ісі мен тәртіпсіздіктер
1923 жылы «АҚШ-қа қарсы Бхагат Сингх Тинд» ісінде Жоғарғы Сот Тиндті және басқа да Оңтүстік Азиялықтарды 1790 жылғы федералды заң бойынша «еркін ақ адамдар» деп танудан бас тартты. Аталған заң бойынша, тек ақ иммигранттар ғана натурализацияға өтініш бере алатын еді. 1924 жылғы Иммиграциялық заң Таяу Шығыс және Үндістандықтар сияқты азиялықтардың көшіп келуіне тыйым салды. 1907 жылғы 5 қыркүйекте Вашингтон штатының Беллингхэм қаласында болған Беллингхэм қақтығысының салдарынан шамамен 125 үнді (көбінесе сикхтер, бірақ индустар деп белгіленген) 400-500 ақ ер адамнан құралған халықтың шабуылынан қаладан қуылды. Қақтығыстың құрбандарының бір бөлігі Эвереттке (Вашингтон штаты) көшіп, екі айдан кейін сол сияқты қарым-қатынасқа ұшырады. Осы кезеңде Ванкуверде (Британ Колумбиясы) және Калифорнияда да тәртіпсіздіктер орын алды.
Ғибадатхананы арамдау
2019 жылдың қаңтар айында Кентукки штатындағы Сваминараян ғибадатханасына вандализм жасалды. Құдайға қара бояу шашыратылды, әр түрлі қабырғаларға «Иса – жалғыз Құдай» деген сөздер мен христиан кресі сызылды. 2015 жылдың ақпан айында Кент және Сиэтл аймағындағы индуист ғибадатханаларына шабуыл жасалды, ал 2015 жылдың сәуірінде Техастың солтүстігіндегі индуист ғибадатханасының қабырғаларына ксенофобиялық суреттер сызылды. 2011 жылы Питтсбургтегі Шри Венкатешвара ғибадатханасы да вандализмге ұшырап, 15 000 долларлық әшекей ұрланды. 2023 жылдың қаңтар айында Техастың Бразос аңғарында орналасқан Шри Омкарнатх ғибадатханасына ұрылар кіріп бұзды. Ғибадатхана басқармасының мүшесі Шриниваса Сункари: «Бізге осындай жағдай орын алғанда, жеке өмірге қатысты белгілі бір шабуыл мен шығын сезімі болды» деді. HinduPact және Hindu American Foundation сияқты индуисттік құқық қорғау ұйымдары тергеу жүргізуді талап етті. 2023 жылдың қазанында ұрылар Калифорния штатының Сакраменто қаласындағы индуист ғибадатханасына шабуыл жасап, алты күдікті ғимараттан ақша жинау жәшігін ұрлады. Сакраментоның Парквей ауданындағы Хари Ом Радха Кришна Мандирінде болған оқиға Солтүстік Америка индуистерінің коалициясы тарапынан жеккөрушілік қылмыс болуы мүмкін деп айыпталды.
Венкатачалапати Самулдаралы
Огайо штатының Парма қаласындағы Шива индус ғибадатханасының діни қызметкері Венкатачалапати Самулдрала АҚШ Конгресінде индус ашылу дұғасын оқығаннан кейін, консервативті христиандық ұйым Отбасы зерттеу кеңесі (FRC) консервативті БАҚ арқылы наразылық танытты. Америкалық отбасылық қауымдастығы консервативті христиандық тобы да дұғаға қарсылық білдірді, АҚШ-тың "жүдей-христиандық негіздерінен" айырылып қалғанын айтты.
Калифорнияда индустар тарихы бойынша оқулықтарға наразылық
2005 жылы Техас штатында орналасқан Ведалық қор және Американдық индуистік білім беру қоры Калифорния штатының оқу бағдарламасы жөніндегі комиссиясына шағымданып, 6-сынып тарих оқулықтарындағы Үндістан тарихы мен индуизмді жазуда индуизмге қатысты бір жақтылық байқалатынын айтты. Наразылық тудырған мәселелердің қатарында касталық жүйенің оқулықта бейнеленуі, индо-арийлердің қоныс аудару теориясы және үнді қоғамындағы әйелдердің әлеуметтік жағдайы болды.