Кезеңдік сөйлем – бағынышты сөздерден тұрып, мағынасы соңында аяқталатын стильдік құрал. Loose сөйлемнен өзгеше, идеясын күшейтеді. Лингвистикада 1928 ж-дан қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кезеңдік сөйлем – бір негізгі ойға бағынышты синтаксистік құрылымға ие стилистикалық тәсіл қолданылған сөйлем, ол әдетте сөйлемнің соңында ғана толыққандай түсінік береді. Кезеңдік сөйлем басты ойды сөйлемнің соңына орналастыру арқылы күшейтеді, оған бағынысты сөйлемдер мен басқа да модификаторлар бағынышты ойды қолдайды. Merriam-Webster мәліметінше, кезеңдік сөйлем терминінің лингвистикалық мағынасы шамамен 1928 жылы пайда болған, бірақ оның 1766 жылдан бері басқа мағынада қолданылғанына қатысты деректер де бар.
A periodic sentence is a sentence with a stylistic device featuring syntactical subordination to a single main idea, which usually is not complete until the very end of the sentence. The periodic sentence emphasizes its main idea by placing it at the end, following all the subordinate clauses and other modifiers that support the principal idea. According to Merriam Webster, the linguistic sense of the periodic sentence term was coined circa 1928, but there is evidence of its usage in a separate sense dating from 1766.
Сипаттамалары
Периодикалық сөйлем біртіндеп ашылады, сондықтан бағынышты сөз тобындағы ой сөйлемнің соңында ғана толыққанды түсініледі. Бұл, сөйлемнің басында бағынышты сөз бен етістік келтірілетін, бос сөйлемге немесе ағын стиліне кері болады. Периодикалық сөйлемдер көбінесе бағынышты сөйлем құрылысына (гипотаксис) сүйенеді, ал ағын сөйлемдер теңдестірілген құрылыммен (паратаксис) сипатталады. Цицеронды әдетте периодтық сөйлемнің шебері деп есептейді. Ағылшын әдебиетінде Джейн Остин периодтық сөйлемдердің ең көрнекті мысалдарын келтіреді. "Гордость и предубеждение" романының алғашқы сөйлемі – "Әйелге мұқтаж болған бай еркек әрқашан бар деген жалпыға мәлім шындық" – ханым Беннеттің мінезінің мәніне және оның қыздарының қиын әлеуметтік жағдайына терең үңіледі, осы жағдай романның негізі болып табылады. Ал "Эмма" романының алғашқы сөйлемі – "Эмма Вудхаус, әдемі, ақылды және бай, жайлы үйі мен шат мінезімен, өмірдің ең бағалы нығметтерін біріктіргендей көрінеді; және он жеті жылға жуық уайым мен ренжітпестен өмір сүрді" – осылайша, кейіпкердің мінезінің мәнін, сюжетті дамытатын негізгі қозғаушы күшті ашады.
A periodic sentence unfolds gradually, so that the thought contained in the subject/verb group only emerges at the sentence's conclusion. It is the opposite of the loose sentence, also continuous or running style, where the subject and verb are introduced at the beginning of the sentence. Periodic sentences often rely on hypotaxis, whereas running sentences are typified by parataxis. Cicero is generally considered to be the master of the periodic sentence. In English literature Jane Austen provides perhaps the finest examples of periodic sentences. The opening sentence of Pride and Prejudice "It is a truth universally acknowledged, that a single man in possession of a good fortune, must be in want of a wife" pierces to the heart of Mrs Bennet's character as well as the very difficult social circumstances of her daughters on which the story is founded. And the opening sentence of Emma "Emma Woodhouse, handsome, clever, and rich, with a comfortable home and happy disposition, seemed to unite some of the best blessings of existence; and had lived nearly twenty one years in the world with very little to distress or vex her" similarly encapsulates the essence of the protagonist's character which drives the plot.
Құлдырау
Ағылшын әдебиетінде кезеңдік сөйлемнің айқын әрі көркем стиль ретіндегі танымалдылығының төмендеуі, формальды емес стильге қарай дамумен бірге жүреді. Кейбір авторлар осы өзгерісті романтизм дәуірінің бастауымен, әсіресе 1798 жылы жарық көрген «Лирикалық балладалармен» және 20-шы ғасыр әдебиетінде жазба тіліне қарағанда ауызша тілдің басымдығымен байланыстырады.
In English literature, the decline of the periodic sentence's popularity as identifiably grand style goes hand in hand with the development toward a less formal style, which some authors date to the beginning of the Romantic period, specifically the 1798 publication of the Lyrical Ballads, and the prevalence in twentieth century literature of spoken language over written language.