Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі
Species of plant
Aconitum ferox (syn. A. virorum) – ранункулюс тұқымдасының (Ranunculaceae) аконитум туысының (Aconitum) мүшесі. Бұл өсімдіктің ағылшын тіліндегі ең көп қолданылатын атауы – Үнді акониті, ал Аюрведа дәрігерлері қолданатын хинди тіліндегі атаулары: ватсанабха (vatsanabha) – «баланың кіндігіне ұқсайтын түбір» және махавиша (mahavisha) – «үлкен у». Түбіртебінді, көп жылдық шөптесін өсімдік, биіктігі 1,0 метр, ені 0,5 метр, көптеген топырақ түрлеріне төзімді. Aconitum ferox – бих, биш және наби деп аталатын үнділік удың негізгі көзі. Оның құрамында өте улы алкалоид псевдоконитин (непалин деп те аталады, Непалдан шыққандығына байланысты) көп мөлшерде бар және ол Гималайдағы ең улы өсімдіктердің бірі және әлемдегі ең улы өсімдіктердің бірі саналады. Улану белгілері әдетте, улы дозаны ішкеннен кейін 45 минуттан бір сағатқа дейін пайда болады және ауыз мен жұтқыншақтың ұюы мен құсудан тұрады. Тыныс алу баяулайды, қан қысымы синхронды түрде төмендейді, ал жүрек соғуы минутына 30-40 ретке дейін азаяды. Естелік әдетте соңына дейін бұзылмайды, соңында көбінесе тыныс жолдарының бітелуінен, кейде жүрек тоқтауынан өлім орналасады. Монир Уильямс оны <bhRGga> немесе Бринганың бір анықтамасы ретінде келтіреді.
Aconitum ferox (syn. A. virorum) is a member of the monkshood genus Aconitum of the Ranunculaceae. The common name by which it is most often known in English is Indian Aconite, while the Hindi names used by practitioners of Ayurveda include वत्सनाभ vatsanabha (= "root resembling the navel of a child") and महाविषा mahavisha (= "great poison"). A tuberous rooted, herbaceous perennial reaching 1.0 metre tall by 0.5 metres wide and tolerant of many soil types, Aconitum ferox forms the principal source of the Indian poison known variously as bikh, bish, and nabee. It contains large quantities of the extremely toxic alkaloid pseudaconitine (also known as nepaline, after Nepal) and is considered to be the most poisonous plant found in the Himalaya and one of the most poisonous in the world. The symptoms of poisoning usually appear 45 minutes to an hour after the consumption of a toxic dose and consist of numbness of the mouth and throat and vomiting. Respiration slows, with blood pressure falling synchronously, while the heart rate slows to 30 40 beats per minute. Consciousness characteristically remains unclouded until the end, which consists usually of death by asphyxiation, although occasionally of death due to cardiac arrest. Monier Williams lists it as one of the definitions of <bhRGga> or Bhringa.
Ауқым
Бұл түр Шығыс Гималайдың орталық Непалдан бастап, Батыс Бенгалияның солтүстігі, Сикким, Бутан және Аруначал Прадеш арқылы Ассамға дейін табиғи түрде өседі.
The species is native to the eastern Himalayas from central Nepal eastward through the north of West Bengal, Sikkim, Bhutan and Arunachal Pradesh to Assam.
Тіршілік ету ортасы
А. ferox 2100–3600 м биіктікте өседі, бұталар мен орман аралықтарын ұнатады. Гүлдеу кезеңі тамыздан қазанға дейін. Шындығында, бұл бұрынғы көптігі Сандакфу атауының өзінде көрінеді, ол (Тибет-Бурма) лепча тілінен шыққан және "улы өсімдіктің биіктігі" деп аударылады. Аймақ арқылы өткізілетін қойлар мен малдың улану қаупі соншалық болғандықтан, олардың өте улы А. ferox және кейбір улы рододендрон түрлерін жеуіне жол бермеу үшін ауыздық тағылу керек болды. Арсен кендерінің жергілікті қолжетімділігіне қатысты, арсен минералдары – арсенопирит және йорданит Сиккимде, Шығыс Сиккимнің Пакьонг ауданындағы Рангпо полиметалл кен орнында (Бхотанг кендері) табылады. Сиккимде арсен қосылыстарымен улануға қарсы (қабылданатын) дәрменге деген жергілікті қажеттілік, дәстүрлі аюрведиялық алхимиялық тәжірибе – Расашастрада, олардың уыттылығын азайтады деп саналатын, шөптік дәрілермен бірге арсен қосылыстарын жиі қолданумен түсіндірілуі мүмкін.
A. ferox grows at altitudes of 2,100 3,600m, favouring shrubberies and forest clearings. The flowering period is from August to October. Indeed, this former abundance is reflected in the name Sandakphu itself, which derives from the (Tibeto Burman) Lepcha language and translates as "the height of the poisonous plant". Such was the danger of fatal poisoning to sheep and cattle being driven through the area that they had to be muzzled to prevent them grazing/browsing upon the extremely toxic A. ferox and certain toxic Rhododendron species which were also present. Regarding the local availability of ores of arsenic, the arsenical minerals arsenopyrite and jordanite are to be found in Sikkim in the Rangpo polymetallic deposit (Bhotang Mines) of Pakyong district, East Sikkim. A local need in Sikkim for a (perceived) antidote to poisoning by arsenic compounds may be explained by the frequent use of such compounds in combination with herbal medicines (believed to mitigate their toxicity) in the alchemical Ayurvedic practice known as Rasashastra.
Биіктіктегі ауруға қатысты халықтық наным
Сикким фольклорында А. ферокс түрінің гүлдерінің иісі провинцияның жоталы жерлерін аралаған, көбінесе жазық жерлерде тұратын саяхатшыларда биіктікке байланысты аурудың пайда болуына себеп болады деген (бұрыс) сенім бар. Дегенмен, Aconitum ferox-тың өте улы екенін ескере отырып, осы түрдің көптеген гүлдеген өсімдіктеріне жақын болу биіктікке байланысты ауруды емес, қандай да бір ауруды тудыруы мүмкін. Гүлдердің иісінен улану болуы екіталай, бірақ оның күмәнсіз улы тозаңын көп мөлшерде жұту, осы түрдің аса көп таралған аймақтарына саяхат жасайтындарда ауруға себеп болатын нұқсанды механизм болуы мүмкін. Джиоти және басқалар А. ферокс-тың "иісінің" "есірткі әсеріне" ие екенін және оның тозаңына тап болғанда көзге ауырсыну мен ісіну пайда болатынын атап көрсетеді. Сондай-ақ, олар дәрілік мақсаттар үшін дайындалғанда ұнтақталған тамырынан шыққан шаңды кездейсоқ дем алу нәтижесінде улану оқиғалары болғанын айтады.
There is an (erroneous) belief in the folklore of Sikkim that the scent of the flowers of the upland species A. ferox is responsible for the incidence of altitude sickness in travellers normally inhabiting lowland areas who visit highland areas of the province. However, given the extreme toxicity of Aconitum ferox, it is not inconceivable that proximity to large numbers of flowering plants of the species might cause, not altitude sickness, but illness of some sort. Toxicity arising from the mere scent of the flowers is most unlikely, but inhalation of large quantities of the undoubtedly toxic pollen could provide a plausible mechanism for causing illness in travellers to areas where the species is especially plentiful Jyothi et al. note that the "odor" of A. ferox has a "narcotic effect" and that exposure to its pollen can cause pain and swelling of the eyes. They note also that poisonings have occurred through accidental inhalation of dust from the powdered root during its preparation for medicinal purposes.
Дәстүрлі алкогольді сусындардың қауіпті құрамы
Түрлі Aconitum spp. өсімдіктерінен алынған өсімдік материалы немесе экстракттері, А. ferox-ты қоса алғанда, кейде Гималай алкогольді сусындарына, әсіресе дәстүрлі "Чхаанг" сырасына, аз мөлшерде қосылады. Бұл олардың мас тану әсерін күшейту мақсатымен жасалатын қауіпті практика, ол ішімдік ішушілерде улану белгілерін ғана емес, сонымен қатар кейде өлімге де алып келген. Есірткіге байланысты сананың өзгерген күйі кем дегенде үш элементтен тұрады: есірткінің ми мен денеге тигізетін әсері, қалыптасу және орта. Ағори тантриктері – мокша (рухани азаттық) іздеп, өте қорқынышты ортада аскетизмді ұстанатын, ашулы құдайларды (әсіресе Бхаирава, оның жұбайы Бхаирави, Дхумавати және Багаламуки) құрметтейтін және Aconitum ferox-та пайдаланушыларын (дәл) өлімге қатысты ескертетін жағымсыз денелік әсерлері бар есірткіні табатын аскеттер. Сондықтан, мұндай жағдайларда акониттің темекісін тарту арқылы туындайтын тәжірибе дисфорияға (бірақ бұл дисфория адвайтаның терең эйфориясын немесе барлық болмыстың бірлігін түсінуді іздеу үшін әдейі ізделеді) ұласуы мүмкін.
Plant material or extracts derived from various Aconitum spp. including A. ferox have, on occasion, been added in small quantities to Himalayan alcoholic drinks notably the traditional beer known as Chhaang to heighten their intoxicating effects, a dangerous practice which has not only caused drinkers to exhibit symptoms of poisoning, but also led occasionally to actual fatalities. Drug induced, altered states of consciousness comprise at least three elements : the effects of the drug upon the brain and body, set and setting. Given that Aghori tantrics are charnel ground ascetics who pursue moksha (spiritual liberation) in settings of extreme horror, venerate wrathful deities (principally Bhairava, his consort Bhairavi, Dhumavati and Bagalamukhi) and find in Aconitum ferox a drug with unpleasant somatic effects warning its users (rightly) of possible death, it is clear that the experience evoked by the smoking of Aconite in such circumstances is likely to be one of dysphoria (albeit dysphoria sought consciously, in pursuit of the deeper euphoria of advaita or realisation of the oneness of all being).
Лакхвир Сингхтің өлтірілуі
А. ferox қылмыстық у ретінде қолданылуы Ұлыбританияда Лакхвир Сингх атты Саутхоллдан (Лондонның Илинг ауданындағы қала маңы) шыққан сикх әйелінің сот процесінен кейін кеңінен танылды. Сингх бұрынғы жары Лаквиндер Чиманы өлтіргені және оның никесі Гуржит Чоңды Үндістаннан әкелген бикх уы қосылған тағам арқылы өлтіруге талпынғаны үшін кінәлі деп танылды. Уланған тағамды жегеннен кейін, бақытсыз Чима мырза құсуды бастады, содан кейін бір сағат ішінде төрт мүшесінің толық сал болуына, соқыр болуына, қан қысымының күрт төмендеуіне және жүрек жеткіліксіздігіне ұшырады. Ол ауруханаға түскеннен кейін бір сағаттың ішінде қайтыс болды. Чоңх мырзаға одан сәттілік келді, өйткені ол қауіпті тағамды аз жеді және кейіннен комаға түскеннен кейін жазылып шықты.
The use of A. ferox as a criminal poison recently gained notoriety in the U. K. as a result of the murder trial of a Ms. Lakhvir Singh, a Sikh woman from Southall (a suburban district of the London Borough of Ealing). Ms. Singh was found guilty of the murder of her ex lover, 'Lucky' Lakhvinder Cheema and the attempted murder of his fiancée, Gurjeet Choongh with a curry spiked with bikh poison acquired from India. After consuming the poisoned curry, the unfortunate Mr. Cheema began to vomit and over the course of the next hour suffered total paralysis of all four limbs, blindness, a drastic fall in blood pressure and heart failure, leading to his death within an hour of his admission to hospital. Ms. Choongh was more fortunate, having consumed less of the lethal dish, and later recovered, after having been placed in an induced coma.