Кіріспе
Швейцариядағы келт тайпасы Гелвети (Helvētiī, галл тілінде: *Heluētī), ағылшын тілінде Helvetians деп аталатын бұл тайпа немесе тайпалық конфедерация б.з.б. 1 ғасырында Рим Республикасымен қарым-қатынас орнатқан кезде Швейцариялық алқаптың көп бөлігін мекендеген. Юлий Цезарьдің мәліметінше, гельветтер төрт топқа немесе пагаға бөлінген. Олардың ішінде Цезарь Вербигендер мен Тигуриндерді ғана атайды, ал Посидоний Тигуриндер мен Тугендерді (Τωυγενοί) есімдерін көрсетеді. Олар «Галлия соғысы туралы естеліктерде» маңызды орын алады, олардың оңтүстік-батыс Галлияға (б.з.б. 58 жыл) көшіп бару әрекетінің сәтсіздігі Цезарьдің Галлияны жаулап алуына түрткі болды. Гелветтер б.з.б. 52 жылдан кейін бағындырылды, ал Август тұсында Виндонисса немесе Базилия сияқты кельт оппидалары гарнизон ретінде қайта пайдаланылды. 68 жылы гельветтік көтеріліс Аул Кецина Алианмен жаншылды. Швейцариялық алқап алдымен Римнің Галлия Бельгия провинциясына (б.з.б. 22 жыл), кейіннен Германия Верхняя провинциясына (б.з. 83 жыл) қосылды. Гелветтер, Галлияның қалған бөлігі сияқты, 2 ғасырға қарай көбінесе римдік мәдениетке сіңіп кетті. 3 ғасырдың соңында Римнің аймаққа қатысты билігі әлсіреп, Швейцариялық алқап шабуыл жасаған алемандықтардың ықпалына түсті. Алемандықтар мен бургундтар 5 және 6 ғасырларда Швейцариялық алқапта тұрақты қоныстар құрды, нәтижесінде ерте ортағасырлық Алеманния (Швабия) және Жоғарғы Бургундия территориялары пайда болды. Гелветтер жаңа билеушілерімен көбінесе ассимиляцияланып, қазіргі швейцариялықтардың этногенезіне үлес қосты.
The Helvetii (Helvētiī , Gaulish: *Heluētī), anglicized as Helvetians, were a Celtic tribe or tribal confederation occupying most of the Swiss plateau at the time of their contact with the Roman Republic in the 1st century BC. According to Julius Caesar, the Helvetians were divided into four subgroups or pagi. Of these, Caesar names only the Verbigeni and the Tigurini, while Posidonius mentions the Tigurini and the Tougeni (Τωυγενοί). They feature prominently in the Commentaries on the Gallic War, with their failed migration attempt to southwestern Gaul (58 BC) serving as a catalyst for Caesar's conquest of Gaul. The Helvetians were subjugated after 52 BC, and under Augustus, Celtic oppida, such as Vindonissa or Basilea, were re purposed as garrisons. In AD 68, a Helvetian uprising was crushed by Aulus Caecina Alienus. The Swiss plateau was at first incorporated into the Roman province of Gallia Belgica (22 BC), later into Germania Superior (AD 83). The Helvetians, like the rest of Gaul, were largely Romanized by the 2nd century. In the later 3rd century, Roman control over the region waned, and the Swiss plateau was exposed to the invading Alemanni. The Alemanni and Burgundians established permanent settlements in the Swiss plateau in the 5th and 6th centuries, resulting in the early medieval territories of Alemannia (Swabia) and Upper Burgundy. The Helvetii were largely assimilated by their new rulers, contributing to the ethnogenesis of modern Swiss people.
Атауы
Олар Цицерон (б.з.д. 1-ші ғасырдың ортасы), Цезарь (б.з.д. 1-ші ғасырдың ортасы) және Тацит (б.з. 2-ші ғасырдың басы) есімдерімен Хелветийлер деп, Ливий (б.з.д. 1-ші ғасырдың соңы) Хелветийлер деп, Плиний (б.з. 1-ші ғасыры) Хелветийлер деп, ал Птолемей (б.з. 2-ші ғасыры) Элоуэтийлер (Ἐλουήτιοι) деп атаған. Галл этносының Helvetii атауы әдетте (h)elu ētioi ("жерге бай") деп түсіндіріледі, elu ("көп", мысалы, ежегі Орын. il) және etu ("жайылым", мысалы, ежегі Орын. iath) сөздерінен құралған. Этруск әріптерімен жазылған жазуда eluveitie деп келіп, бұл келт тіліндегі elu̯eti̯os ("елветтік") сөзінің этруск түрі деп түсіндіріледі, бұл Мантуяда тұратын елветтік текті адамды білдіреді.
Өркениеттік ұйым
Төрт гельветтік паги немесе кіші тайпалардың ішінде Цезарь тек Вербигендерді (Белл. 1.27) және Тигуриниді (1.12) атайды, ал Позидоний Тигурини және Тугендерді (Τωυγενοί) есімдерін көрсетеді. Швейцария тарихнамасында (Феликс Штейлиннен бастап, 1927 жылдан бері) Тугендер Тит Ливий есімдерін айтқан тевтондармен сәйкес келе ме, жоқ па деген мәселе бойынша кең пікірталас жүрді. Цезарьдің мәліметінше, гельветтер тастап кеткен аймақта 400 ауыл және 12 оппида (бекітілген елді мекендер) болған. Ол грек тілінде жазылған, тұтқынға алынған гельветтік жазбалардан алынған халықтың жалпы санын 263 000 адам деп көрсетеді, оның ішінде жауынгерлер, қарттар, әйелдер және балалар бар. Дегенмен, қазіргі ғалымдар бұл сандарды тым жоғары деп есептейді (кейінірек қараңыз). Көптеген басқа тайпалар сияқты, гельветтердің де Риммен қақтығыс кезінде патшалары болмаған, оның орнына ақсүйектер класы (лат. equites) билік құрған секілді. Олардың ең беделді және амбициялы ақсүйектерінің бірі – Оргеторикс, өзін патша етіп орнатуды жоспарлағанда, егер кінәлі деп табылса, өртеу жазасына кесілуі мүмкін еді. Цезарь бұл істі тергеген және Оргеториксті ұстауға адамдар жинаған тайпалық билік органдарын нақты атамайды, бірақ оларға латын терминдері civitas ("мемлекет" немесе "тайпа") және magistratus ("лауазым иелері") арқылы сілтеме жасайды.
Алғашқы тарихи дереккөздер мен қоныстар
77 жылы Плиний Цизальп Галлиясының кельттердің қоныстануына қатысты миф айтады, онда Хелико есімді гельветті мәдениетті қаһарман рөлін атқарады. Ол Римде шебер болып жұмыс істеген соң, Альпі тауларының солтүстігіне, өз үйіне кептірілген инжір, жүзім мен май, шарап алып оралған. Бұл заттардың тартымдылығы оның елдестерін Солтүстік Италияға шабуыл жасауға итермелеген. Грек тарихшысы Посидоний (б.з.д. 135–50), оның еңбектері басқа авторлардың жазбаларында фрагменттер түрінде сақталған, гельветтер туралы ең алғашқы тарихи мәліметтерді келтіреді. Посидоний б.з.д. II ғасырдың соңындағы гельветтерді «алтынға бай, бірақ бейбіт» деп сипаттаған, бірақ олардың жерлерінің орналасқан жерін нақты көрсетпеген. Оның өзендерде алтын іздеу туралы айтуы Швейцария таулы аймағында гельветтердің ерте заманда болғанының дәлелі ретінде қарастырылды, Эмме Посидоний атаған алтын беретін өзендердің бірі болды. Алайда, бұл түсінік қазіргі таңда кеңінен қабылданбайды, себебі Посидонийдің баяндамасы гельветтердің бір бөлігі тевтондар, кимврлер және амброндардың шабуылдарына қосылу үшін тастап кеткен жерінің Швейцария емес, Оңтүстік Германия екенін көрсетеді. Гельветтердің бастапқыда Оңтүстік Германияда тұрғанын Александриялық географ Клавдий Птолемей (шамамен 90–168 ж.б.д.) растайды, ол Рейн өзенінен солтүстікке қарай «гельветтіктердің тастап кеткен жерлері» (Ἐλουητίων ἔρημος) туралы айтады. Тацит гельветтердің бір кезде Рейн, Майн және Герцин ормандары арасындағы аймақта қоныстанғанын біледі. Бұл солтүстік территорияны тастау, әдетте, б.з.д. II ғасырдың соңына, римдік әлемге германдықтардың алғашқы шабуылдарының кезіне жатқызылады, сол кезде тигурин және тойгеной/тоутоной тайпалары шабуылдарға қатысқандары айтылады. Кейінірек, Викус Турикумда, бәлкім б.з.б. I ғасырда немесе одан да ертерек, кельттер Линденхоф Оппидумына қоныстанды. 1890 жылы «потин түйіршіктері» деп аталатын заттар табылды, олардың ең ірі салмағы Швейцарияның Цюрих қаласындағы Алпенкуайдағы тарихи қоныстан табылған. Бұл бөлшектерде көптеген балқытылған кельт монеталары бар, олар көмір қалдықтарымен араластырылған. 18 000 монетаның бір бөлігі Шығыс Галлиядан, ал қалғаны жергілікті гельветтерге жатқызылған Цюрих типіндегі монеталар, олар шамамен б.з.д. 100 жылға дейін саналады. Бұл табысқа дейін бірегей болып табылады, және ғылыми зерттеулер түйірдің толық балқымағанын, сондықтан мақсаты – культтік құрбандықтар жасау болғанын болжайды. Табылған жер сол кезде көл жағалауынан кем дегенде үш метр тереңдікте болған. Бұрынғы Гроссер-Хафнер аралындағы Оппиди-Уетлиберг қонысына байланысты гельветтердің аралдық қасиетті орны, сондай-ақ Цюрих көлінің жағалауындағы Лиммат өзенінің сағасындағы Сехселяутен алаңындағы Клейнер-Хафнер қонысы да бар.
Римдіктермен алғашқы байланыс
Германиялық тайпалар Цимбри мен Амброндар, шамамен б.з.д. 111 жылы Оңтүстік Германияға жеткен, онда оларға Тигурини қосылды, сондай-ақ, мүмкін, Теутони, Toutonoi, Toygenoi. (Соңғы топтың нақты кім екені белгісіз). Тайпалар Галлияға, оның ішінде римдік Нарбоненсис провинциясына бірлескен шабуыл жасады, нәтижесінде Тигуринилер б.з.д. 107 жылы Агендикум қасындағы шайқаста Л. Кассий Лонгин басқарған рим әскерін жеңіп, консулды қаза таптырды. Цезарьдің айтуынша, тұтқындалған рим әскерлеріне жеңімпаз галлдар орнатқан мойынтұрық астынан өту бұйрық берілді, бұл үлкен ар-ұяттылық болды және жеке және қоғамдық кек алуға шақырды. Цезарь осы эпизодтың жалғыз баяндама көзі болып табылады, өйткені Ливийдің тарихтарының тиісті кітаптары тек Периохеяда сақталған, ол мазмұнның қысқаша тізімі, онда римдіктер берген кепілдік туралы айтылған, бірақ мойынтұрық туралы ештеңе жазылмаған. Б.з.д. 105 жылы одақтастар Араузио маңында тағы бір рим әскерін жеңіп, Испания, Галлия, Норик және Солтүстік Италияны тонады. Б.з.д. 103 жылы олар екі топқа бөлінді, Теутони мен Амброндар провинция арқылы батысқа қарай жорық жасады, ал Цимбри мен Тигурини шығыс Альп тауларын (вероятно, Бреннер асуы арқылы) кешіп өтті. Теутони мен Амброндар б.з.д. 102 жылы Аква Секстия маңында Гай Мариуспен шайқаста қырылды, ал Цимбри мен Тигурини Падан жазығында қыстады. Келесі жылы Мариус Верцелла шайқасында Цимбрилерді толығымен жойды. Цимбрилерді қууды жоспарлаған Тигуринилер, олжаларын алып, Альп тауларын кері кешіп, шабуылға қатыспаған гельветтерге қосылды.
Кіріспе
Гелветтер Цезарьмен шайқасқан алғашқы галл тайпасы болды. Ол "Commentarii de Bello Gallico" еңбегінің алғашқы бөлімдерінде осы қақтығыстың оқиғаларын баяндайды. "Commentarii" еңбегінің саяси сипатынан, Цезарь өзінің жетістіктерін жариялау ниетімен оқиғалардың мәнін және қатысушылардың себептерін бұрмалаған болуы мүмкін. Оргеторикс ақсүйек адам жаңа гельветтік көші-қонның бастамашысы ретінде көрсетіледі, онда тайпаның баршасы өз жерін тастап, Цезарь айтуынша, бүкіл Галлияға билік орнатуға тиіс болды. Бұл көш-қон үш жыл бойы жоспарланды, осы уақытта Оргеторикс көрші тайпалардан екі ақсүйекпен – Секуан тайпасынан Кастикус пен Эдуй тайпасынан Думнорикспен, әрқайсысы өз елінде төңкеріс жасап, содан кейін үш жаңа патша бірігіп әрекет етуі керек деп сөз байласты. Ол өзін патша етіп қоюға тырысып жатқаны хабарланғанда, Оргеторикс сотқа шақырылып, кінәлі деп табылса, өртте жазаланады деп ескертілді. Ол он мың ізбасарларымен бірге сот отырысына келді, соның арқасында үкім шығарудан қалды. Бірақ билік оны ұстамас бұрын, ол түсініксіз жағдайда қайтыс болды, гельветтер оның өз қолымен өлгеніне сенді. Дегенмен, гельветтер жоспарланған көші-қоннан бас тартпады, бірақ б.з.д. 58 жылы үйлерін өртеді. Оларға көрші аймақтардан бірнеше тайпалар қосылды: Рауриктер, Латобригтер, Тулингтер және Нореяны қоршаған Бой тайпасының тобы. Олар Сантон (Сантонг) тайпасының арасында қоныстану ниетімен үйлерін толығымен тастап кетті. Ең оңай жол оларды Рона өзенінің аңғары арқылы, яғни Римнің Нарбон провинциясы арқылы алып өтетін.
Саон шайқасы
Олар провинцияның солтүстік шегіндегі аллоброг тайпасының жеріне жеткенде, Цезарь олардың ілгерілеуін тоқтату үшін Женева көпірін бұзғанын көрді. Гелветтер провинция арқылы бейбіт өтуді уәде етіп, келіссөздер жүргізу үшін "өз мемлекеттерінің ең беделді адамын" жіберді. Цезарь оларды ойлануға уақыт сұрап тоқтатты, осы уақытты күш жинауға және Ронаның оңтүстік жағалауларын нығайтуға пайдаланды. Елшілік келісілген күні оралғанда, ол олардың ұсынысын тікелей қабылдамады. Гелветтер енді Секуан жері арқылы қиын солтүстік жолды таңдады, ол қазіргі Форт-л'Эклюз орнындағы тар шатқал арқылы Юра тауларын кесіп өтті, бірақ провинцияны айналып өтті. Олар өздерінен көмек сұраған эдуй тайпасының жерлерін тонап, Саона өзенін кешіп өтуге кірісті, бұл бірнеше күнге созылды. Олардың күштерінің тек бір бөлігі ғана шығыс жағалауда қалғандықтан, Цезарь оларға шабуыл жасап, жеңіске жеткізді. Цезарьдың сөзіне сенсек, қаза тапқандар – тигурин тайпасынан, олармен республика және жеке отбасының атынан кек алды. Шабуылдан кейін римдіктер өзенді жылдам жауып тастады, осылайша гелветтерді тағы да елшілік жіберуге мәжбүр етті, бұл жолы Дивико басқарды, Цезарь оны б.з.д. 107 жылғы ұятты жеңіліске байланысты "Кассиан жорығында гелветтердің басшысы" (bello Cassio dux Helvetiorum) деп атады. Дивико ұсынған нәрсе – шартсыз бағынуға жақын болды, гелветтерді Цезарь қалаған жерге қоныстануға дайын екендіктерін білдірді, бірақ Цезарь бас тартса, ашық соғысқа дайын екендіктерін қосты. Цезарь олардан кепілдерді беруді және эдуй және аллоброг тайпаларына өтемақы төлеуді талап етті. Дивико: "Олар кепіл беруге емес, кепілдікке алуға үйренген, мұны рим халқы куәлік ете алады" деп жауап берді, бұл Агендегі жеңілген римдіктердің кепілдік беруіне жасалған сілтеме еді.
Бибракте шайқасы
Келесі атты шайқаста Хельветтер Думнорикс басқаратын Цезарьдің эдуй одақтастарын жеңіп, саяхатын жалғастырды, ал Цезарь әскері Эдуйлардың Думнорикс қосымшасымен тудырған астық жеткізілімінің кешігуіне байланысты тоқтап қалды, ол Оргеторикстің қызына үйленген еді. Бірақ бірнеше күннен кейін, Эдуан қаласы Бибрактеге жақын жерде Цезарь Хельветтерге жетіп, ірі шайқасқа түсті, ол Хельветтердің шегінуімен және римдіктердің олардың көптеген мүліктерін басып алуымен аяқталды. Хельветтер өздерінің көбін қалдырып, төрт күнде шамамен 60 шақырымды жүріп өтіп, Лингон тайпасының жеріне (қазіргі Лангр үстірт) жетті. Цезарь шайқастан кейін үш күнге дейін оларды қумай, Лингондарға хабаршылар жіберіп, Хельветтерге ешқандай көмек көрсетпеуді ескертті. Содан кейін Хельветтер дереу бағынып, келесі күні кепілдер беруге және қаруларын тапсыруға келісті. Түнде Вербиген тайпасының 6000 адамы қорғансыз қалғанда қырғынға ұшырайды деп қорқып, лагерден қашып кетті. Цезарь оларды қуу үшін шабандоздарды жіберіп, ұсталғандарын "жау деп есептеуді" бұйырды, бұл, әдетте, құлдыққа сатуды білдірді.
Көшіп-қонушылардың қайтуы
Рейн шекарасын германдықтардан қорғау үшін ол Хельветтер, Тулинги және Латобригилерге өздерінің жерлеріне қайтуға және үйлерін қайта жаңартуға рұқсат берді, сондай-ақ Аллоброгтарға оларды жеткілікті астықпен қамтамасыз етуді бұйырды. Цезарь Раурицилерді есімдерімен атамайды, бірақ олар оралғаннан кейін Базель Мюнстерхюгельде жаңа оппидум салғаны белгілі. Эдуйлер Хельветтермен бірге келген Бой тайпасының өздерінің аумағында, Горгобина оппидумында одақтас ретінде қоныстануын қалады. Цезарьдің Хельветтер және басқа тайпалармен жасасқан келісімінің мәні консулдың өзінен нақтыланбаған, бірақ Цицерон 56 жылғы Pro Balbo сөйлеуінде Хельветтерді foederati, яғни Республиканың азаматтары да, бағыныштылары да емес, бірақ шарт бойынша белгілі бір мөлшерде әскермен римдіктерге көмектесуге міндетті одақтас халықтардың бірі ретінде еске алады.
Цезарьдің сан туралы есебі
Жеңімпаздың айтуынша, грек әріптерімен жазылған тізімдері бар тақташалар Хельветтер лагерінде табылды. Онда қару-жарақ көтеруге жарамды барлық ерлердің аттарымен бірге толық тізімі, сондай-ақ олармен бірге келген әйелдердің, балалардың және қарттардың жалпы саны көрсетілген. Барлығы 263 мың Хельвет, 36 мың Тулинг, 14 мың Латобриг, 23 мың Раурак және 32 мың Бой – барлығы 368 мың адам, олардың 92 мыңы жауынгерлер еді. Өз үйлеріне қайтқандардың санағы 110 мың адамның аман қалғанын көрсетті, яғни эмигранттардың шамамен 30 пайызы ғана соғыстан құтылған. Цезарьдің баяндамасы Женева мен Бибракте маңындағы қазба жұмыстарымен ішінара расталды. Дегенмен, оның көптеген мәліметтері археологиялық зерттеулермен нақтыланбаған, ал оның баяндауының көп бөлігі бейтарап емес және кейбір тұстарында сенімсіз деп есептелуі керек. Біріншіден, Хельветтер аумағындағы он бес келттік қаланың (оппидумның) тек біреуі ғана өрт салдарынан қирағандығының куәлігін көрсетті. Мормонттағы қасиетті орын сияқты көптеген басқа да жерлерде осы кезеңге қатысты зақымдану белгілері байқалмайды. Келттік өмір б.з.д. I ғасырының соңына дейін, римдік дәуірдің басталысына дейін көрінеу бұзылмастан жалғасты. Федерат мәртебесін ескере отырып, Хельветтердің Рим әскери басшысының мәлімдегендей, ауыр қатысуға ұшырағанына сену қиын. Жалпы, ежелгі әскери авторлардың жазған сандары әдетте қатты асыра көрсетілген болады. Цезарьдің айтуынша, 368 мың адамды құрайтын көшіп келушілердің саны басқа дереккөздерде шамамен 300 мың (Плутарх) немесе 200 мың (Аппиан) деп бағаланады. Сыни талдау нәтижесінде тіпті осы сандар да тым жоғары болып көрінеді. Фургер Гунти сипатталған тактиканы ескере отырып, 60 мыңнан астам жауынгерден тұратын әскердің болуы өте екіұшты екенін айтады және нақты саны 160 мың эмигранттың арасында шамамен 40 мың жауынгерден тұрғанын болжайды. Дельбрюк одан да аз санды – 100 мың адамды ұсынады, олардың ішінде 16 мың ғана жауынгерлер болған, бұл келттік күшті шамамен 30 мың римдік әскердің жартысына тең етеді. Нақты сандар ешқашан толық анықталмайды. Цезарьдің мәліметтеріне күмән келтіруге болады, мысалы, 368 мың адамның көшіп кетуіне қажет болатын багаж пойызының мөлшерін қарастыру арқылы: Фургер Гунти өзінің есептеулері үшін азайтылған сандарды қолданғанның өзінде, багаж пойызы кем дегенде 40 км, тіпті 100 км-ге дейін созылуы мүмкін. Екі қарсылас әскердің салмағының теңдестірілуіне қарамастан, бұл шайқас Цезарь сипаттағандай, осыншалықты даңқты жеңіс емес сияқты көрінеді. Хельветтердің негізгі күші түнде шайқастан шығып, көліктік қамалға айналдырған көліктерін тастап кетті. Олар төрт күннен кейін Лингондар аумағына жетіп, түнгі маршпен солтүстікке қарай шегінді. Цезарьдің тоқтамайтын, үмітсіз қашу туралы айтуы шын мәнінде орташа жылдамдықпен, күніне 40 км-ден аз қашықтықты қамтитын реттелген шегіну болған болуы мүмкін. Цезарь өзі де жеңіске жеткен жеңімпаз ретінде көрінбейді, өйткені үш күн бойы Хельветтерді қуаламай, "әскерлердің жаралары мен қаза тапқандарды жерлеуі" себепті оларды қуып жете алмады. Алайда, Цезарьдің Лингондарға жауларын жабдықтамау туралы ескертуі Хельветтер басшыларын тағы да бейбітшілікке келісуге жеткілікті болды. Бұл бейбітшілікке қандай шарттарда қол жеткізілгені күмәнді, бірақ бұрын айтқанымыздай, федустың жасалуы жеңілістің толықтығына күмән тудырады.
Нысанаға қатысты сұрақтар
Цезарьдің есебіне оның саяси мақсаттары күшті әсер еткендіктен, б.з.б. 58 жылы гельветтердің қозғалысының нақты себебін анықтау қиын. Бұл қозғалысты кейін германдықтарға айналған аймақтардан кельттердің шегінуі ретінде қарастыруға болады; олардың Сентонгке қоныстану жоспарлары болды ма, жоқ па, осы мәселе талқылауға ашық, өйткені Цезарь (Bell. Gall. 1,10) осылай мәлімдейді. Оның жеке мүддесі кембрийліктер мен тевтонның басып кіруінің ауыр салдарын және гельветтердің Рим әлеміне төндірген қауіпті салыстыру арқылы оны көрсету болды. Тигуринилердің Л. Кассиус Лонгин мен оның әскерін талқандауы Галлиядағы шабуылдық соғысқа қатысуға ыңғайлы сылтау болды, оның нәтижесінде Цезарь көптеген кредиторларына қарызын төлеуге және Республиканың соңғы кезеңіндегі өзінің беделін нығайтуға мүмкіндік алды. Осы тұрғыдан алғанда, тіпті Дивиконың бейнесі, ол Цезарьдің Commentarii еңбектерінде Л. Кассиус Лонгинды жеңгеннен жарты ғасыр өткен соң пайда болады, нақты тарихи тұлғаға қарағанда, Цезарьдің шабуылдауын ақтауға бағытталған тағы бір жиі кездесетін аргумент сияқты көрінеді. 58 жылы Аген жеңімпазының тірі болғаны, немесе егер тірі болса, мұндай саяхатқа шығуға физикалық мүмкіндігі болғаны күмәнді. Дегенмен, Дивико 19 ғасырдағы швейцариялық ұлттық сезімде және 20 ғасырдағы "Geistige Landesverteidigung" аясында белгілі бір дәрежеде батыр ретінде танылды.
Гелветтер Римнің азаматы
Гельветтер мен Рауракилер б.з.б. 52 жылы Верцингеторикке 8 000 және 2 000 адаммен көмектескен кезде, Бибракте шайқасынан кейін алты жыл өткен соң, foederati мәртебесін жоғалтты. Б.з.б. 50 және 45 жылдар аралығында римдіктер Хелветиялық Новиодунум (қазіргі Ньон) орнында Юлия Эвестрис колониясын, ал б.з.б. 44 жылы Раурака аймағында Колония Рауриканы құрды. Бұл колониялар, Гельвет аймағы мен Галлияның қалған бөлігі арасындағы екі маңызды әскери жолды бақылау мақсатымен салынған болуы мүмкін, Рона аңғары мен Сундгау арқылы өтуге кедері келтірді. Августтың билігі тұсында римдік үстемдік нақтырақ болды. Кейбір дәстүрлі кельт oppida-лары легионерлік гарнизондар ретінде пайдаланылды, мысалы Виндонисса немесе Базилея (қазіргі Базель); ал басқалары көшірілді, мысалы Бои де Шательдегі төбе бекінісі, оның тұрғындары жақын орналасқан Авентикумда цивитастың жаңа "ордасын" құрды. Алдымен Римнің Галлия Бельгия провинциясына, содан кейін Германия Верхняя және, ақырында, Диоклетианның Максима Секуанорум провинциясына қосылған Гельветтердің бұрынғы аумақтары мен олардың халқы Галлияның қалған бөлігі сияқты толыққанды римдік мәдениетіне сіңді.
68-69 ж. көтерілісі
Хельветилердің тайпалық бірлік ретінде соңғы әрекеті император Неронның 68 жылы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай болды. Басқа галликалық тайпалар сияқты, Хельветилер де цивитас ретінде ұйымдастырылды; олар тіпті төрт пагиге дәстүрлі топтастығын сақтап қалды және белгілі бір ішкі автономияға ие болды, соның ішінде кейбір бекіністерді өз әскерлерімен қорғады. Неронның өліміне байланысты туған азаматтық соғыста civitas Helvetiorum Галбаны қолдады; оның өлімін білмей, олар оның қарсыласы Вителлийдің билігін қабылдаудан бас тартты. Виндониссада орналасқан және Вителлиуске жақтас XXI Rapax легионы Хельветиялық гарнизонның жалақысын ұрлады, бұл Хельветиялықтарды Вителлийдің хабаршыларын тоқтатып, римдік жасақты ұстауға мәжбүр етті. Галбаның бұрынғы қолдаушысы, қазір Вителлийдің Италияға басып кіруін басқарып тұрған Аулус Кецина Алиан, кең ауқымды жазалау науқанын бастады, Хельветилерді олардың қолбасшысы Клавдий Севердің басшылығымен талқандап, күштерінің қалдықтарын Воцетий тауында жойып, мыңдаған адамды өлтірді және құлдыққа салды. Астанасы Авентикум қарсылықсыз берілді, ал қазір Хельветиялық көтеріліс деп есептелгеннің жетекшісі Юлий Альпинус өлім жазасына кесілді. Тациттің мәлімдемесіне сәйкес, цивитасқа келген ауқымды зиянға қарамастан, Хельветилер Клавдий Косс есімді Хельветиялық елшінің Вителлийге жасаған жалбауы арқасында толық құрылыстан құтылды, және Тациттің айтуынша, ол "шешендік өнерімен" танымал болған.