Кіріспе

Голландияның жеңіл бомбалаушы/барлаушы ұшағы

Fokker C. X – 1933 жылы жобаланған голландиялық екі қанатты барлаушы және жеңіл бомбалаушы ұшақ. Оның экипажы екі адамнан тұрды (ұшқыш және бақылаушы).

Жобалау және әзірлеу

Fokker C. X әуе кемесі бастапқыда Голландияның Шығыс Индия армиясы үшін, Fokker C. V әуе кемесін алмастыру мақсатында жасалған. Ол, сол кездегі барлық Fokker әуе кемелері сияқты, аралас конструкциялы болды: ағаш қанат құрылымдары, алдыңғы бөлігі алюминий плиталармен, артқы бөлігі матамен жабылған, дәнекерленген болат түтікшелі қаңқасы бар. Прототипі 1934 жылы Rolls Royce Kestrel V қозғалтқышымен құрастырылды. Шығыс Индия армиясы 13 C.X-ке тапсырыс берді, бірақ олар көп ұзамай барлаушы/жеңіл бомбалаушы рөлінде американдық Martin B 10 әуе кемелерімен ауыстырылды. 1941 жылы Жапонияның Голландия Шығыс Индиясына шабуылына дейін C. X оқушы және нысана сүйрегіш ретінде пайдаланылды. Голландия Әуе Күштері 16 C.X-ке, содан кейін тағы төрт Kestrel IIS қозғалтқышына тапсырыс берді. Бұл төрт машина кейін Kestrel V қозғалтқыштарымен жабдықталды, себебі Kestrel IIS жеткілікті сенімді емес болып шықты. Екі C.X Испания Республикасына, ал тағы төртеу Финляндияға жеткізілді. Финляндиялықтар 1942 жылға дейін 35 C.X-ты лицензия бойынша өндірді. Бұл C.X-тар Bristol Pegasus XII қозғалтқыштарымен жабдықталған. Ұлыбританиядағы Airspeed Ltd компаниясы британдық нарық үшін C.X-ты Airspeed AS.22 ретінде құрастыруға лицензия алды, бірақ тапсырыс түспеді.

Пайдалану тарихы

1940 жылы мамыр айында Нидерландыға неміс шабуыл жасағанда, C. X-тер барлаушы және жеңіл бомбалаушы рөлінде қызмет етті. "Жерге жақын ұшу" тактикасы C. X-терге бірқатар жетістіктерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Голландияның капитуляциясынан кейін екі C.X және олардың экипаждары Францияға қашып кетті. Финляндиялық C. X-тер Қысқы соғыста, Ұзақ соғыста және Лапландия соғысында өзгеше көзге түсті. Қысқы соғыс басталған кезде C.X Финляндия әуе күштерінің ең маңызды қысқа қашықтыққа барлау және тікұшақ бомбалаушы ұшағы болды. Олардың 29-ы жауынгерлік бөлімшелерде болды, "Франс Калле" баяу болғанымен, берік конструкцияға ие болды, оны пайдалы актив етті. Ең жоғары тікұшақ түсу жылдамдығы 540 км/сағ құрады, бұл оған советтік I-153 және I-16 истребительдерінен қашуға мүмкіндік берді. Соғыс жалғасқан сайын, шығындар көбейе бастады. Қысқы соғыс кезінде 8 FK ұшағы жоғалды. Соғыстан аман қалған жеті фин C.X-ның соңғысы 1958 жылы апатқа ұшырады. FK 111 деп белгіленген ұшақ Финляндия әуе күштерінде мақсатты сүйреуге қолданылды. 1958 жылдың 21 қаңтарында ұшақ орманға құлап, ұшқышы (екінші лейтенант Аимо Алинен) және жетегіш операторы (2-ші лейтенант Антти Кукконен) қаза тапты.

Нұсқалар

C. X I сериясы: Голландиялықтар үшін тізбелі қозғалтқышпен құрастырылған Fokker ұшағы.
C. X II сериясы: Fokker жасады, 4 Финляндияға жіберілді.
C. X III сериясы: Финляндияда лицензия бойынша жасалған, жоғарғы қанаттары сәл көбірек иілген өзгерістерге ие болды.
C. X IV сериясы: Финляндияда лицензия бойынша жасалған, 5 ұшақ қолда бар бөлшектерден құрастырылды.