Кіріспе
Мозан өнері – қазіргі Бельгия, Нидерланды және Германиядағы Моза өзені аңғарындағы аймақтық өнер стилі. Бұл термин кең мағынада осы аймақтың барлық кезеңдердегі өнеріне қатысты болғанымен, көбінесе романдық өнерді білдіреді. Мозан романдық сәулеті, тас қалыптау, металл өңдеу, эмаль және қолжазбаларды безендіру 11-13 ғасырларда жоғары деңгейге жеткен. Моза өзені аңғары ертедегі Каролинг империясының орталығында болғандықтан, бұл стиль Каролинг өнер дәстүрінің мұрасын кеңінен пайдаланады. Осылайша, Мозан өнерінде күшті классикалық элементтер бар, бұл оны Франция, Германия, Испания және Италия сияқты басқа аймақтардағы халықаралық романдық стильден ерекшелейді. Дегенмен, ол кеңістікті бейнелеу сияқты романдық өнердің негізгі элементтерін бөліседі. 11-12 ғасырлардағы Моза өзені аңғарының өнері көбінесе Библиялық сюжеттерге негіделгенімен, Маастрихттегі екі ірі шіркеудің әсем өрнектелген капительдерінде күнделікті өмірдің түрлі жақтарынан, сондай-ақ фантастикалық әлемнен алынған суреттер бейнеленген.
Mosan art is a regional style of art from the valley of the Meuse in present day Belgium, the Netherlands, and Germany. Although in a broader sense the term applies to art from this region from all periods, it generally refers to Romanesque art, with Mosan Romanesque architecture, stone carving, metalwork, enamelling and manuscript illumination reaching a high level of development during the 11th, 12th and 13th centuries. The Meuse river valley lay in the heart of the earlier Carolingian Empire and therefore the style draws largely from the heritage of the Carolingian art tradition. Thus, Mosan art contains strong classical elements, which separates it from the international Romanesque style seen elsewhere during the period, for example in France, Germany Spain and Italy. However, it shares with mainstream Romanesque art elements such as the treatment of space. Although the iconography of 11th and 12th century Meuse valley art largely draws on Biblical inspiration, some of the elaborately carved capitals in the two main churches in Maastricht depict scenes from many aspects of daily life, as well as images from an intriguing world of fantasy.
Географиялық таралуы
Мозан аймағы негізінен Лиеж епископтығының шекарасымен қалыптасты, ол Киелі Рим империясы императорларымен, сондай-ақ Кельн епископтарымен күшті саяси байланыстарға ие болды. Аймақтың негізгі өнер орталықтары Льеж, Хюй, Динант, Намюр, Тонгерен, Маастрихт, Рермонд және Ахен қалалары, сонымен қатар бірқатар маңызды монастырлар болды: Синт-Трюиден, Альденейк, Херкенроде, Авербоде, Мюнстербильзен, Сустерен, Синт-Одилиенберг, Рольдук, Буртшайд, Корнелимунстер, Ставелот, Нивель, Аульн, Флорефф, Флоне, Сель, Гемблукс және Лобб. Мозан өнерінің гүлденген шағы көршілес аймақтарға, әсіресе Рейнланд өнеріне (Кельн, Бонн) айқын әсер етті.
Мосан өнерінің ерекшеліктері
Мозан романдағы өнерді өнер тарихшылары Нидерланд өнерінің алғашқы алтын ғасыры деп сипаттаған (ерте Нидерланд суретінен және Нидерландтың алтын ғасыры суретінен бұрын). Әдетте, Мозан өнері термині ортағасырлық әдебиетті қамтымайды, бірақ Генрих фон Велдеке орта голланд тілінде (сондай-ақ орта жоғары неміс тілінде) жазған алғашқы ақын деп есептеледі.