Кіріспе
Фриц Лейбердің романы – Қараңғылық Анасы (1977) – американдық автор Фриц Лейбердің қалалық фантастика романы. Роман үш ерекшелікпен көзге түседі: әңгімедегі жоғары дәрежеде автобиографиялық элементтер, повестьті түсіндіретін Юнг психологиясының қолданылуы және ойдан шығарылған құпия ғылым – "мегаполисомантия" туралы толыққанды сипаттама. Алғаш рет ол "The Pale Brown Thing" (Fantasy and Science Fiction журналы, қаңтар/ақпан 1977) атпен қысқартылған нұсқада жарияланған.
Our Lady of Darkness (1977) is an urban fantasy novel by American author Fritz Leiber. The novel is distinguished for three elements: the heavily autobiographical elements in the story, the use of Jungian psychology that informs the narrative, and its detailed description of "megapolisomancy", a fictional occult science. It was originally published in shorter form as The Pale Brown Thing (Magazine of Fantasy and Science Fiction, January/February 1977).
Сюжет
Бұл оқиға Сан-Францискода тұратын, алкоголизмнен емделген және керемет әңгімелер жазатын Франц Вестеннің өміріне орталықтанған. Сюжет Вестеннің фэнтези, қорқыныш және ғылыми фантастика жанрында шығармалар жазған нағыз жазушы Кларк Эштон Смитқа тиесілі ескі күнделікті тауып алуымен басталады. Күнделікте Смит "параментальдар" деп аталатын, адамдардың эмоцияларымен қоректенетін және қалалық ортаға тартылатын жандар туралы айтады. Вестен тереңірек зерттей келе, үлкен қалалардағы табиғаттан тыс күштерді пайдалануға бағытталған, құрастырылған оккульттік ғылым – "мегаполисомантия" туралы біледі. Вестен ерекше және қорқынышты оқиғаларды бастан кешіре бастайды. Ол жақын жердегі үйлердің шатырындарында түсініксіз бейнелерді көреді және қаладағы табиғаттан тыс күштердің болуын көрсететін керемет құбылыстарға тап болады. Романның шешімі Вестеннің осы күштермен тікелей қақтығысуын қамтиды, бұл күштер "Қараңғылық ханым" – Сан-Францисконың тарихымен және негізімен байланысты, құдіретті және көне жанмен бейнеленеді.
Өмірбаяндық элементтер
Басты кейіпкер Франц Вестен сияқты, Лейбер де бірнеше жыл бұрын әйелінің өлімінен кейін қалпына келуге тырысып, алкоголизмге құмар болған. Автор сияқты, Вестен де әуесқой астроном, ол өзінің айналасындағы өмірмен қайтадан байланысудың жолдарын іздейді және Лейбер сол кезде тұрған мекенжайда (811 Geary St) тұрады. Роман Сан-Францискодағы нақты орындарда, оның ішінде Корона Хайтс және оның артындағы Сутро мұнарасында өрбуде. 2012 жылға дейін фантастика жанкүйерлері қала бойынша жаяу саяхаттап, романның барлық маңызды орындарын көруге мүмкіндік алды. Романның бірнеше басқа кейіпкерлері 1970 жылдардың ортасында Сан-Франциско аймағындағы фандық ортада белсенді болған адамдардың жасырын бейнесі болып табылады. Романда Джек Лондон, Амброз Бирс және Кларк Эштон Смит сияқты авторлар туралы айтылады, олардың барлығы өмірінің бір бөлігін Сан-Францискода өткізген. Атауы Томас Де Квинсидің "Suspiria de Profundis" еңбегінен алынған, сондай-ақ М. Р. Джеймстің қорқынышты әңгімелеріне және Х. П. Лавкрафт сияқты фантастикалық/қорқынышты жазушылардың туындыларына сілтемелер жасалады. Бұл аллюзиялар оқиғаға метафикциялық элемент қосып, оны қорқыныш пен қиялдың зерттеуі мен сипаттамасына айналдырады.
Юнг элементтері
Әңгімедегі метафикциялық элементтерге Лейбердің Юнгтің Анима (әйелдік жаны) және Көлеңке (жасырын жаны) сипаттамаларына жиі сілтеме жасауы қосылады. Брюс Байфилдтің "Аңның сиқыршылары: Фриц Лейберді сыни зерттеу" кітабында жазылғандай, бұл элементтер Лейбердің шығармашылығында оның мансабының басынан, 1930 жылдардың аяғынан бері кездеседі. "Қараңғылық ханым" еңбегіндегі басты ерекшелік – оның көптеген бұрынғы туындыларынан өзгеше, осы тұлғаларға жасалған сілтемелер жасырын емес, тікелей айтылады және кейде тікелей цитаталармен нығайтылады.
Қара қоңыр зат
"Қараңғылық Анамыз" алғаш рет "Фантазия және ғылыми фантастика журналының" екі санында (1977 жылғы қаңтар-ақпан) "Сары қоңыр нәрсе" деген атаумен, қысқартылған нұсқада жарияланды. Оқиға қаңтардағы санының мұқабасында Рон Валоцкий салған суретпен көршіленді. Фриц Лейбер бұл екі мәтінді "әр уақытта әртүрлі айтылған, бірақ бір оқиға" деп санады. "Сары қоңыр нәрсе" 2016 жылы Swan River Press баспасынан шектеулі таралымды қатты мұқабамен қайта басылды. Джейсон Зеррильоның мұқабасы Валоцкийдің F&SF үшін жасаған түпнұсқа суретіне құрмет көрсету болып табылады. Кітапқа Лейбердің досы, Сан-Франциско ақыны Дональд Сидни Фрайердің кіріспесі қоса берілген, ол Джейме Дональдус Байерс кейіпкерінің прототипі болды. Сондай-ақ, Джон Ховардтың "Оқиға айту, таңғажайып ізденіс, өлшеулі мен: "Сары қоңыр нәрседен" "Қараңғылық Анамызға" дейін" атты мақаласы да кірген, ол "Сары қоңыр нәрсе" мен оның кейінгі, ұзағырақ нұсқасы арасындағы айырмашылықтарды зерттейді.
Қабылдау
"Қараңғылық әйел анасы" 1978 жылғы Дүниежүзілік фантастика сыйлығының «Үздік роман» аталымын жеңіп алды. Ричард А. Лупофф "Қараңғылық әйел анасын" "Мен кездестірген ең қорқынышты, ең түпнұсқалы және ең сенімді қиял-ғажайып идеяларының бірі" деп бағалады.