Кіріспе

Гладиаторлар (1939) - автор Артур Кёстлердің тұңғыш романы; ол Рим Республикасындағы Спартак көтерілісінің салдары мен әсерін көрсетеді. 1939 жылы жарық көрген, кейін басқа басылымдарда қайта басылды.

Кіріспе

Бұл кітап – идеализмнің жаңылысуы туралы "Оңтүстікке қараңғылық" (1940), "Келу және кету" (1943) кітаптарын қамтитын трилогияның бірінші кітабы. Бұл тақырып Кёстлердің өмірі мен шығармашылығында жиі кездеседі. Кёстлер алғашқы құл көтерілісін бейнелеу арқылы Совет Одағында коммунистік үкімет орнағаннан кейін Еуропадағы 20 ғасырдың саяси солшылдарының тәжірибесін зерттейді. Ол осы кітабын Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жариялады. Алғашқыда неміс тілінде жазылған роман, басқа оқырмандар үшін ағылшыл тіліне аударылып, 1939 жылы жарық көрді. Ұлыбританияда оны неміс текті британдық жазушы және суретші Эдит Саймон аударған. Неміс тіліндегі қолжазбасы, үшін баспагер табылмай, Франция құлағанда Кёстлер қашқан кезде жоғалып кетті. Содан кейін жарық көрген неміс басылымы ағылшыл тілінен қайта аударылды. 1998 жылы британдық сыншы Джеффри Уиткрофт осы роман туралы былай деп жазды: "Гладиаторлар" романында Кёстлер Спартактың б.з.д. 65 жылғы көтерілісін арқау етіп, әділ қала іздеу, революцияның қажетсіз келісімдері, мақсат пен құралдардың қақтығысы, абстрактілі идеал үшін адам өмірін құрбан етудің қашан және қандай жағдайда дұрыс екендігі мәселелерін зерттеді.

Сюжет

73 жылға дейін, Лентул Батиаттың Капуадағы мектебінен қырық гладиатор қашып кетті. Ұрланған қару-жарақпен қаруланған олар оңтүстікке қарай қашып, тонау мен өлтіру науқанына кірісті. Олардың ісіне ондаған адам тартылды, оның ішінде қашқан құлдар, бостандық алғандар, идеалистік қала тұрғындары және тіпті бүкіл отбасылар. Көшбасшылық номиналды түрде фракиялық бұрынғы әскер Спартакқа және оның досы, галл тайпасының мүшесі Крикске жүктелді. Спартак пен Крикс Рим Сенатының олардың көтерілісіне төзбейтінін білгендіктен, хаосты әскерге айналдыруға тырысты. Олар Везувий тауына тығырылып, оларды жоюға жіберілген римдік милицияның үлкен күштерін жеңіп, маңызды жеңіске жетті. Бағыты әлі анық емес, олар Кампания аймағына оңтүстікке қарай жылжып, өзін асырау үшін көптеген қалаларды тонады. Көтерілісшілер екі үлкен топқа бөлінді: Крикс және оның ізбасарлары Римге шабуыл жасау үшін солтүстікке бет бұрды. Олар Сенат легиондарынан жеңіліп, шайқаста өлмегендер Аппий жолы бойында айқышқа шегеленді. Бірақ Крикс аман қалды және кішіпейілдікпен Спартакқа қайта қосылды, енді оның бұйрықтарын орындауға дайын болды. Олар жағалаудағы Турий қаласының сыртында лагерь құрды. Римдіктер басып алған грек колонияларының ұрпақтары болған тұрғындар көтерілісшілерге көмектесіп, оларды тамақпен қамтамасыз етті. Спартак, енді өзін Император деп атады, Турийдің басқару кеңесімен келісімге келді; оның әскерінің қаупі кеңесшілерді көтерілісшілердің барлық талаптарын қабылдауға мәжбүр етті. Олар "Күн қаласын" салуға кірісті, онда барлығы тең дәрежеде, барлық игіліктер ортақ және барлығы ортақ мүдде үшін жұмыс істейді. Спартак қатаң тәртіппен жаңа заңдарды орындады. Бұрын заңгер болған Фульвий көтерілістің тарихын жаза бастады (бірақ оны аяқтамады) және Спартақтың басты саяси кеңесшісі болды. Халық саны артып, гүлденгендіктен, олар басқа мемлекеттерден елшілерді қабылдады және келісімдер мен сауда қатынастарын, тіпті жақын теңіздерді басқаратын қатыгез қарақшылармен де келіссөздер жүргізді. Спартак Рим аумағында құлдардың көтерілісін қозғауға тырысты, бірақ көбінесе сәтсіз болды. Римдік флот Күн қаласын қоршағанда жағдай нашарлады, көтерілісшілерді одақтастарынан бөліп, олардың өзін-өзі ұстап тұру мүмкіндігін шектеді. Спартақтың қала ісін қалай басқаратынына күмән туды. Метапонт қаласына шабуыл жасалғаны туралы хабар келді, бұл оның дипломатиялық әрекеттерін құлатты, Спартак аман қалған шабуылшыларды айқышқа шегеледі. Бай сенатор Красс сегіз легионмен жақын арада келеді деген хабар келді. Спартак Сицилияға өту үшін қарақшыларды паралап бақты; қарақшылар кемелерін дайындау керек деп өтірік айтқаннан кейін тез қашып кетті. Көтерілісшілер ақыры жаяу жолға шықты, Күн қаласын римдіктерге түскенше өртеп жіберді. Крикс басқаратын топ Крассқа қарсы тұру үшін өздерін құрбан етті. Спартак құрметті капитуляция туралы келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ сенатор даңққа құмар және бас тартты. Басқа амал қалмағандықтан, Спартак және оның әскері соңғы шайқасқа дайындалды. Көпшілігі, Спартак өзі де қаза тапты. Аман қалғандардың шамамен алты мыңы Красс бұйрығымен Римге жеңіспен оралғанда олардың әскерімен бірге жүрген жолда айқышқа шегеленіп өлтірілді.

Қабылдау

Роман ағылшын тілді оқырмандарға Говард Фасттың осы тақырыптағы кейінгі американдық романы – «Spartacus» (1951) сияқты кеңінен белгілі емес. Бұл роман Стэнли Кубриктің сол аттас, марапатқа ие болған 1960 жылғы фильміне бестселлер ретінде негіз болды, ол көптеген көрермендерге жетіп, Фасттың романының сатылымын арттырды.