Кіріспе

1728–1967 жылдары Оңтүстік-Батыс Арабиядағы шейхтік.

Лахед (لحج), Лахед сұлтанаты (سلطنة لحج) немесе кейде Абдали сұлтанаты (سلطنة العبدلي) – Оңтүстік Арабиядағы Лахиж қаласында негізделген шейхтік. Сұлтанат 1728 жылы өзін-өзі басқару құқығына ие болды және 1740 жылы тәуелсіздік алды. 1839 жылы Сұлтанат Британ империясының Аден протекторатының құрамына кірді, бірақ Абдали сұлтаны номиналды түрде мәртебесін сақтап қалды. Аден протектораты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осман империясының билігінде болды, бірақ кейін британдықтар қайта басып алып, 1963 жылы Оңтүстік Арабия Федерациясына қосылды. Абдали әулеті 1967 жылы Оңтүстік Йемен жарияланғаннан кейін ресми түрде таратылды.

Құру

Лахей – 'Абдали әулетінің сұлтандығы. 1740 жылы 'Абдали сұлтаны тәуелсіздікке ие болды. Бұл Солтүстік Йемендегі Зайди мемлекетінің ыдырауының нәтижесінде мүмкін болды. Лахей сұлтандығы 1728 жылдан 1839 жылға дейін тәуелсіз мемлекет ретінде өмір сүрді.

Британдықтардың келуі

Лахей мен британдықтардың арасындағы алғашқы саяси байланыс 1799 жылы орнатылды, сол кезде Ұлыбританиядан әскери-теңіз күштері, Үндістаннан келген әскерлермен бірге, Перим аралын басып алу және Мысырдағы француздердің Қызыл теңіз арқылы Үнді мұхитымен байланысын үзу үшін жіберілді. Перим аралы әскерлерге қолайсыз болып табылғандықтан, Лахед сұлтаны Ахмет бин Абдул Карим біраз уақытқа Аденде оларды қабылдады. Ол одақ құруды және Аденді тұрақты бекет ретінде беруді ұсынды, бірақ бұл ұсыныстан бас тартты. Дегенмен, 1802 жылы адмирал сэр Хоум Попхэм Қызыл теңіздің Арабия жағалауындағы билік иелерімен саяси және саудалық одақтар құруға нұсқау алған Сұлтанмен келісім жасады.

Аденнің жоғалуы

Сол кезден бастап 1837 жылға дейін Аденмен байланыс аз болды немесе толығымен үзілді, содан кейін Аден жағалауында құлаған британдық кемелердің экипаждарын тонау және қатыгездікпен қарау туралы хабарлар тарады. Ең көрнекті жағдай – «Дерья Доулут» кемесі, оның экипажы жолақтандырылып, қараусыз қалды. Сол кезде Арабия жағалауын зерттеумен айналысып жүрген капитан Хейнске қанағаттану талап ету тапсырылды. Оған сонымен қатар Үндістан мен Қызыл теңіз арасында жүретін кемелер үшін Аденді көмір қоймасы ретінде сатып алуға тырысу міндеті қойылды. 1827 жылы інісі Ахметтің орнын басып алған Мұхсин сұлтан бастапқыда тонауға қатысқанын жоққа шығарды, бірақ британдық комиссардың талаптарындағы қатыгездікті көріп, ақырында мүліктің бір бөлігін қайтаруға және қалғаны үшін өтемақы төлеуге келісті. Аденді беру туралы шарт жобасы сұлтанға ұсынылды, ол оған ауызша келісім берді және басшыларымен кеңескеннен кейін ресми түрде келісуге уәде берді. Бұл жобада Аден үшін төленетін өтемақы сомасы нақтыланбаған, бірақ кейіннен жылына 8700 крона төлеуге келісілді. 1918 жылы Сұлтан Абдул Кәрімге 11 зеңбірекпен салют жасауға рұхсат берілді.