Кіріспе
"Галлеялық ескекшілер" - американдық жазушы Исаак Азимовтың ғылыми фантастикалық қысқа әңгімесі, ол алғаш рет 1957 жылдың желтоқсан айында Galaxy журналында жарияланды; кейіннен ол "Роботтардың қалған бөлігі" және "Толық робот" жинақтарына енгізілді. Азимов оны Сьюзан Кальвин кейіпкері бейнеленген робот туралы әңгімелер арасында өзінің сүйіктісі деп таныды.
"Galley Slave" is a science fiction short story by American writer Isaac Asimov, originally published in the December 1957 issue of Galaxy; it was later included in the collections The Rest of the Robots and The Complete Robot. Asimov identified it as his favorite among those of his robot stories featuring the character of Susan Calvin.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиға сот залындағы драма. Оқиға 2034 жылы басталады, социология профессоры Саймон Нинхаймер АҚШ роботтары мен механикалық адамдарды кәсіби беделін жоғалту үшін сотқа шақырады. Ол EZ 27 роботы (әдетте "Easy" деп атайды), Солтүстік-Шығыс университетіне корректор ретінде жалға берілген кезде, "Ғарышқа ұшуға қатысты әлеуметтік шиеленістер және оларды шешу жолдары" атты кітабының бөлімдерін қасақана өзгертіп, қайта жазғанын мәлімдейді. Нинхаймердің пікірінше, кітабына енгізілген өзгерістер оны қылмыстық сот жүйесі сияқты салалардағы кәсіби әріптестерінің еңбегін ақымақтықпен бұрмалаған, білімі жетілмеген ғалым ретінде көрсетіп береді. Сьюзан Кальвин (АҚШ роботтарының бас робопсихологы) роботтың Нинхаймердің бұйрығы болмаса, оның айтқанындай әрекет ете алмайтынына сенімді, бірақ роботтың осы мәселе бойынша сұрақтарға жауап беруден бас тартуы Нинхаймердің оны үнсіздік сақтауға бұйырғанын болжайды. Дегенмен, роботтың өз қорғанысына берген куәлігі заң бойынша дәлел ретінде қабылданбайды. Сот барысында Нинхаймер EZ 27-нің қатысуында қорғаныс куәгері ретінде шақырылады және роботтың іс-әрекеттері үшін жауап беруіне қатысты шектеуді алып тастауға ие болады. Ол роботтың араласуына ашуланып, үнсіздік сақтау туралы бұйрығына бағынбағанын айыптайды, осылайша әділдіктің жолын бұрмалауға тырысқанын өзі мойындайды. Оқиғаның соңғы көрінісі – Нинхаймер мен Кальвиннің соттан кейінгі кездесуі. Кальвин Нинхаймердің роботтарға деген сенімсіздігі салдарынан қалай ұсталғанын атап өтеді: EZ 27 сотқа Нинхаймердің не істеуді бұйырғанын айтудың орнына, өтірік айтып, Нинхаймердің қатысуынсыз мәтінді өзгерткенін мәлімдемек болды, себебі іс қорғанысқа ұтылса Нинхаймерге зиян келтіретіні және EZ 27 бірінші заң бойынша осы зиянды болдырмауға міндетті екені анық болды. Нинхаймер болса, АҚШ роботтарын жамандау үшін EZ 27-ге жала жапқысы келгенін түсіндіреді. Оның мұндай әрекетіне академиялық еңбекті автоматтандыру ғылымның қадір-қасиетін жояды деген қорқыныш себеп болды; ол EZ 27 ғалымға робот зерттеушілеріне қандай бұйрық беру керектігін таңдаудың жалғыз мүмкіндігі болатын әлемнің алғы күрсіні деп санайды.
Талдау
Сыншы Джозеф Патрух Асимовтың Нинхаймерге айтқан сөзінің карикатуралық луддиттік насихаты емес, керісінше, өзін-өзі әділдеуге бағытталған шешенді сөз екенін көрсетті. Ол бұл әңгімені Асимовтың ең жақсы туындылары оның жеке технофилдік оптимизмі осылай тежелгенде жақсы болады деген жалпы ережеге мысал ретінде келтіреді.