Кіріспе
Peumus boldus, көбінесе болдо деп аталады (мапуче тілінен алынған атауы – foḻo), Monimiaceae тұқымдасына жататын ағаш түрі және Peumus туысының жалғыз түрі. Ол Чилидің орталық аймағында, 33° және 40° оңтүстік ендікте өседі. Болдо Еуропа мен Солтүстік Африкаға да әкелінген, бірақ ботаникалық бақтардан басқа жерлерде сирек кездеседі. Көптеген адамдар оны falso boldo ("жалған болдо"), boldo paraguayo немесе boldo rastrero деп аталатын Plectranthus ornatus түрімен шатастырады, бұл екі түрдің де қолданылуы, қасиеттері және уыттылығы туралы жаңылысқандыққа себеп болады.
Peumus boldus, commonly known as boldo (from the Mapuche name foḻo), is a species of tree in the family Monimiaceae and the only species in the genus Peumus. It is endemic to the central region of Chile, between 33° and 40° southern latitude. Boldo has also been introduced to Europe and North Africa, though it is not often seen outside botanical gardens. Due to its common name, it is often confused with the species Plectranthus ornatus, known as falso boldo ("fake boldo"), boldo paraguayo or boldo rastrero, which has led to confusion about the uses, properties and toxicity of both species.
Сипаттама
Болдо литр, квилай, пеумо, боллен және басқа да жергілікті өсімдіктермен бірге Чилидің орталық бөлігіне тән склерофилді ормандардың ерекше құрамы болып табылады. Жапырақтарының күшті, ағаш тәрізді және сәл ащы дәм мен камфораға ұқсас хош иісі бар, олар негізінен Латын Америкасында тағамдық мақсаттарда қолданылады. Жапырақтары лавр жапырақтары сияқты қолданылады, сондай-ақ Чили мен Аргентинада негізінен шәй ретінде дайындалады. Ішкілікке жарамды жемістері 2 сантиметрге жуық диаметрлі, жасыл түсті және жағымды дәмді шанақ жемістері болып табылады. Желтоқсан мен ақпан айлары аралығында пісетін болдо жемістері, бұл аймақтан тыс жерлерде кеңінен танымал болмаса да, өте дәмді, қоректі, кішкентай және жасыл шарлар. Болдоның айқын дәмі негізінен аскаридол химиялық қосылысының болуымен байланысты, ол эпазот өсімдігінде де кездеседі.
Қолданылуы
Бразилия, Аргентина, Чили, Уругвай және Парагвайда болдоның дәмін жұмсарту үшін оны ерба-мате немесе басқа шайлармен араластырады. Кейбір отбасылар осы мақсат үшін үйде болдо өсімдігін өсіреді, бірақ болдо шайына арналған қаптарды дерлік барлық дүкендерден сатып алуға болады. Болдо және оған ұқсас қасиеттері бар өсімдіктер Оңтүстік Америка елдерінің қалалық және ауылдық аймақтарында, тіпті әдетте матетен басқа шөп шайы ішпейтін адамдардың арасында да жеңіл халықтық медицина ретінде кеңінен қолданылады. Бразилия фармакопеясында болдо – бұл жеңіл диспепсияны емдеу үшін қолданылатын холагог және холеретикалық ретінде ресми тізімделген фитотерапиялық өсімдік. Болдо Монимеялар тұқымдасына жатады, ол Лавр тұқымдасына жақын (оның құрамында корица, кассия, лавр жапырағы және кафур лавры сияқты хош иісті жапырақтары үшін қолданылатын көптеген басқа өсімдіктер де бар). Болдо жапырақтарының дәмі аздап ащы, жұмсақ, ал шайға қайнатқанда қылқан жапырақты, сәл кедір-бұдыр болады. Олар балық, саңырауқұлақтар және көкөністер сияқты көптеген дәмді тағамдарға дәмдеуіш ретінде және соустардың құрамына қосылады. Кейбір Оңтүстік Америка асханаларында болдо жапырақтарын балық пен етті қуыру үшін де қолданады. Болдо жемістерін кептіріп, дәмдеуіш ретінде пайдаланады.