Кіріспе

Гхаре Бейре – 1984 жылы түсірілген үндістандық бенгал тіліндегі романтикалық драмалық фильм. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Сатьяжит Рэй жүзеге асырған. Бұл фильм Рабиндранат Тагордың осы аттас романы негізінде түсірілді, басты рөлдерді Сомитра Чаттерджи, Виктор Банерджи, Дженнифер Кендал және Сватилеха Чаттерджи сомдады. Фильмде ұлтшылдық, әйелдердің эмансипациясы, рухани және материалистік көзқарас, дәстүр мен жаңашылдық сияқты бірнеше күрделі тақырыптар бейнеленген. Рэй осы фильмнің сценарийін 1940 жылдары, алғашқы фильмі "Патхер Панчали" түсірілгенге дейін дайындаған. Фильм 1984 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығы үшін күресті. 32-ші Ұлттық кино марапатында фильм бенгал тіліндегі үздік көркем фильм номинациясында Ұлттық кино сыйлығын жеңіп алды.

Сюжет

Бұл оқиға 1907 жылы бай және ықпалды бенгалдық дворян Никилештің (Виктор Банерджи) Сүксайардағы поместьесінде орын алады. Лорд Керзонның Бенгалияны мұсылман және индус штаттарына бөлуінен кейін, Свадеши қозғалысы шетелдік тауарларға бойкот жариялауға тырысып, импорттың Үндістанның кедейлігінің себебі екенін мәлімдейді. Никилеш отбасында батыс білімін алған алғашқы адам және ол прогрессивті көзқарастас. Ол Бималаға (Сватилекха Сенгупта) үйленді. Әйелі Бималаға фортепиано мен ағылшын әндерін үйрету үшін Мисс Гилбиді тағайындады. Ол әйелі Бималамен және жесір қалған қарындасымен бақытты өмір сүреді. Бірақ оның досы, революционер және Свадеши қозғалысының жақтаушысы Сандип (Соумитра Чаттерджи) келгенге дейін. Сандип Никилешті және ауыл тұрғындарын шетелдік тауарлардан бас тартып, Свадеши тауарларын қолдануға көндіру үшін Сүксайарға келеді. Сандип - құштар және белсенді адам, ол бейбітшілікті жақсы көретін, біршама пассивті Никилештен өзгеше. Никилеш оны әйелі Бималамен таныстырады. Алайда Сандип Бималаға қызығушылық танытады. Ол оны күнделікті кездесуге шақырып, Никилештің үйінде тұруға шешім қабылдайды. Ол қарапайым және күдіксіз Бималаның назарын оңай аударады. Содан кейін Мисс Гилби шіркеуден қайтып келе жатқанда Свадеши қозғалысына қатысқан студенттің шабуылына ұшырайды. Осыдан кейін ол Сүксайардан кетуге шешім қабылдайды. Никилеш Сандип пен Бимала арасындағы жағдайды қарындасы мен жақын достары арқылы білгенімен, ол ересек адам ретінде Бималаға өмірде не қалағанын іздеуге еркіндік береді, өйткені олардың некесі оның жас кезінде жасалған. Сонымен қатар, Никилеш Бималаға үй ішінде ғана емес, одан тыс өмір сүруін қалайтынын айтады – бұл роман жазылған 1916 жылы даулы пікір еді. Сандип Бималаны Свадеши қозғалысын қолдауға көндіреді және оны Никилешті де осы қозғалысқа қарсы болғандықтан, ол кедейлерге қолжетімді емес деп сендіруге шақырады. Никилештің пікірінше, кедейлер бұл қозғалыстың шығындарын көтере алмайды, себебі шетелдік тауарлар арзан және Свадеши тауарларынан сапалырақ, ал шетелдік тауарларға тыйым салынса, олар қиын жағдайға түседі. Сондықтан ол Сүксайарда шетелдік тауарларға тыйым салмайды. Бірақ Сандип жеңіліске мойын бұрмайды және жергілікті мұсылман шаруалар шетелдік тауарларды сатып алуды тоқтатқаннан кейін, жамандыққа толы жоспар құра бастайды. Ол жергілікті мұсылман саудагерлерінен шетелдік тауарларды ұрлап, жергілікті әкімшіге пара беріп, Сүксайарға шетелдік тауарлар тасымалдайтын кемелерді батырады. Бұл индустар мен мұсылмандар арасындағы ашушалықты күшейтеді. Басқа аймақтардан келген мұсылман дінтастары Сүксайардағы индустар мен мұсылмандар арасындағы осы проблеманы пайдаланып, мұсылман шаруаларына индустарға қарсы жеккөрушілікке үгіт айта бастайды. Сандип Бималадан Свадеши ісіне ақша талап етеді. Күдіксіз Бимала оған қажетті ақшаны береді, бірақ кейіннен ол талап етілгеннен көп ақша сұрағанын біледі. Ол сондай-ақ, оның Сүксайарда проблема тудырып жатқанын анықтайды. Бимала соңында оны Сандип емес, күйеуі Никилеш жақсы көретінін түсінеді. Ол Никилеш алдында жасаған әрекеттеріне өкінеді, ол оны кешіреді. Сүксайарда мұсылмандар мен индустар арасында дүрбелең шығады. Никилеш екі топ арасындағы қақтығысты тоқтату үшін өзі барып, оны тоқтатуға шешім қабылдайды. Осы уақытта Сандип дүрбелең туралы естіген соң пойызбен Сүксайардан қашып кетеді. Таңертең Бимала мен Никилешке жақын адамдардың қорқынышына орай, Никилештің денесі табылады және Бимала жесір болады.

Өндіріс

Сатьяжит Рэй 1940 жылдары «Гаре Байре» үшін сценарий жазды, бірақ фильмді Харисдан Дасгупта режиссерлік етіп түсіруі тиіс болған, алайда ол ешқашан түсірілмеді. Көп жылдар өткен соң, Рэй өзінің сценарийіне қайта оралып, оны қайта жұмыстады, ал бастапқы нұсқаны «жас тағылымды» деп сипаттады. Сумитра Чаттерджи Рэйдің тұрақты актерлерінің бірі болды, өйткені ол «Апур Сансар» фильмімен мансабын бастаған. Виктор Банерджи де Рэймен «Шатранж ке Хилари» фильмінде жұмыс істеген. Дегенмен, Сватилекха Чаттерджи – «Нандикар» театр тобының сахна актрисасы болды, ол бұрын фильмдерде түскен емес. Рэй оны сахналық қойылымда көріп, Бимала рөліне оны дұрыс таңдау деп шешті. 1983 жылы фильм түсірілімі кезінде Рэй екі рет ауыр жүрек ұстамасына шалдықты. Оның ұлы Сандип Рэй әкесінің егжей-тегжейлі нұсқаулары бойынша жобаны аяқтады.

Қабылдау

Фильм алғашқы көрсетілімінде коммерциялық жағынан сәтті болды. Рейдің жүрек талмасы осыған әсер еткен болуы мүмкін. Үнді көрермендері үшін фильмге қызығушылық арта түсті, себебі ол Рей фильмдеріндегі алғашқы толыққанды сүйіспеншілік сахнасын көрсетті. Үндістандағы сын-пікірлер қарама-қайшы болды. Сумит Митра "India Today" журналындағы ұзақ рецензиясында фильм "қасақана сәтсіздікке ұшырағандай" екенін айтты. Кейбір сыншылар (Митра да соның ішінде) Сватилеха Чаттерджидің Бимала рөліне дұрыс таңдалмағанын ойлады, ол өзі фильм шыққаннан кейін отыз жылдан астам уақыт өткен соң берген сұхбатында осы туралы айтты. Ол былай деді: "Бір сыншы: "Ол рөлге ешқашан кіріп, оған ұқсаған да емес" деп жазды". Ол рецензияларды оқығаннан кейін өзін-өзі өлтіру туралы ойларға келіпті. Винсент Канби "New York Times" газетінде былай деп жазды: "Көптеген ұлы режиссерлердің туындылары сияқты, "Үй мен әлем" оңай жіктеуге келмейді. Бұл махаббат тарихы, бірақ ол соншалықты толыққанды бейнеленгендіктен, алыстан көрінетін оқиғаларды, соның ішінде ұлтшыл қозғалысты жетектеген Ганди мен Нихиль сияқты өркениетті келісімді жақтаған Тагор арасындағы саяси дауларды да көрсетеді". Ол актерлік шеберлігі туралы былай деп жазды: "Фильмдегі үш басты рөлді сомдаған актерлер өте әдемі ойын көрсетті". Роджер Эберт фильмнің нағыз оқиғасы Бималаның жүрегі мен санасында өрбитінін атап өтті. Ол былай қосты: "Бұл ойға дастарқан жазатын, тыныш, баяу әңгімелерден тұратын, кейде кенеттен оқиғаларға толы фильм".

Марапаттар

Жыл Сыйлық санаты Номинанттар Нәтиже Ref. 1984 Канн кинофестивалі Алтын пальма Сатьяжит Рэй 1985 Ұлттық киносын тексеру кеңесінің сыйлығы Ең үздік шетелдік фильмдер Гхаре Бейре 1985 Ұлттық кино сыйлығы Бенгал тіліндегі үздік толық метражды фильм НФДК және Сатьяжит Рэй Ең үздік қосалқы актер Виктор Банерджи Ең үздік костюм дизайны Харудас және Бапулдас