Кіріспе
961-976 жылдар аралығында Саманидтердің әмірі болған Әбу Салих Мансур (ابو صالح منصور; 13 маусымда 976 жылы қайтыс болды), Мансур I (منصور) ретінде кеңінен танымал. Нұх I-нің ұлы, оның билігі әлсіздік пен үнемі қаржылық қиындықтармен еректелді. Мансур Саманидтердің алғашқы билеушісі болып, «Патшалардың патшасы» (Шаханшах) атағын қолданды, бұл атақты оның қарсыласы Буийд әмірі Адуд әл-Даула да қолданғандықтан, оған жауап ретінде жасалған. Ол сондай-ақ «Адал/Тәуелді Әмір» деген лақап атымен де белгілі.
Abu Salih Mansur (ابو صالح منصور; died 13 June 976), better known as Mansur I (منصور) was amir of the Samanids from 961 to 976. The son of Nuh I , his reign was characterized by weak rule and perpetual financial troubles. Mansur was notably the first Samanid ruler to the use title of King of Kings (Shahanshah), most likely as a response to his rival, the Buyid ruler Adud al Dawla, who likewise used the title. He is also known by the sobriquet ('The Righteous/Just Emir').
Билікке көтерілу
Нұх I билігінен бастап Саманид мемлекетінде бірнеше қиындықтар туа бастады, атап айтқанда қаржы тапшылығы, әскердегі наразылық және Буйидтер сияқты күшті көрші мемлекеттердің пайда болуы. Ішкі тартыстар, қабілетті уәзірлердің жетіспеуі және түркі құлдары – ғильманның ықпалының артуы Саманид мемлекетін әлсіретті. 961 жылдың соңында Мансурдың бауыры Абд әл-Малик I-нің қазасы мұрагерлік дағдарысын тудырды. Үкіметтің бағын бөлген ғильман, Абд әл-Малик орнына кім отыру керек деген мәселеде екіге жарылды. Ғильман басшысы және Хурасанның әкімі Альптигин Абд әл-Малик ұлын қолдады, ал Мансурды бала кезінен таныған Фаиқ Хасса оның таққа отыруын қалады. Мансур мен Фаиқ соңында жеңіске жетті; Альптигин Газнаға қашып кетті, ол Газнауилер әулеті құрылған жеке билікке айналды. Наршахи айтуынша, Абд әл-Малик қайтыс болғаннан кейін Саманид мемлекеті қиын жағдайға түсті: «Оны жерлеген кезде әскер алаңдап, көтеріліс жасады; әркім патшалыққа құмарлық танытты, қиындықтар көтеріле бастады». Дегенмен, қазіргі заманғы тарихшы Клиффорд Эдмунд Босворт «Мансурдың билігі империяның тұрақты болған соңғы кезеңі деп есептелуі мүмкін, оның гүлденуі сырттан келгендердің мақтауына ие болды» дейді.
Билік
Алптигинді іздеп табу және өлтіру үшін Мансур I, Абу Мансур Мұхаммедті Хорасанның губернаторы етіп тағайындады және оны Алптигинге қарсы жіберді. Алайда, Әбу Мансур Алптигинді өлтіре алмады, ол Балхқа қашып кетті. Өз билеушісінің ашуынан қорқып, Әбу Мансур көп ұзамай Буид әмірі Рұқн әл-Даулаға адалдығын өзгертті. Мансур тез арада Абу әл-Хасан Мұхаммед Симжуриді Хорасанның жаңа губернаторы етіп тағайындады және оны бүлікші Әбу Мансурмен күресуге жіберді, ол бұл міндетті орындады. Хурасанды тұрақтандырғаннан кейін, Әбу әл-Хасан Мұхаммед Симжури Буидтермен соғысқа шықты, олар сол жылы Каспий теңізінің оңтүстік жағалауындағы Табаристан мен Гурганнан Саманидтердің Зиярид вассалдарын қуды. Бірнеше жылдан кейін Зиярид әмірі Вушмгирдің қазасы жаушылықты тоқтатты, ал Буид әмірі 'Адуд әл-Даула Саманидтерге салық төледі. Алайда, бұл салық ұзаққа созылмады, және Мансур ақша жинауда қиындықтарға тап болды. Буидтер Саманидтердің беделіне қарсы күресін жалғастырды; 'Адуд әл-Даула Керманды Саманидтердің номиналды вассалдары – Бану Илястан тартып алды, сондай-ақ Вушмгирдің ұлы және Саманидтердің оны ізбасар ретінде қараған Абусты Табаристан мен Гурганнан мүлдем жойды. 969 жылы Сафар әмірі Әбу Ахмад Халаф Саманид сарайына келіп, өзінің бауыры Әбу әл-Хусейн Тахирге қарсы көмек сұрады. Әскери көмек көрсетілді, бірақ 970 жылы Тахирдің қазасы Саманидтердің көмегінен гөрі тиімдірек болды. Тахирдің ұлы Хусейн күресін жалғастырып, Саманидтердің қолдауын алды; Халафтан алынған салық кейіннен тоқтатылды. 975 жылы Мансур Әбу Абдалла Ахмад Жайханиді, Әбу Абдалла Жайханидің немересін, уәзір етіп тағайындады, бірақ ол Саманидтердің құлдырауын тоқтата алмады. Мансур 976 жылдың 13 маусымында қайтыс болды, оның орнына ұлы Нұх II отырды.
Мәдени қызмет
Мансур жаңа парсы тілінің дамуы мен оны сарай және әдеби тіл ретінде пайдалануда маңызды рөл атқарды, әсіресе оның визирі Балами арқылы әл-Табаридің «Пайғамбарлар мен патшалар тарихы» аудармасын және оны жазуды жалғастыруына қолдау көрсету арқылы. Ол сондай-ақ әл-Табаридің Құранға түсіндірмесі – «Тафсир әл-Табари» парсы тіліне аударылуына да демеушілік жасады.