Кіріспе

Итальяндық-американдық коммунистік белсенді, кинорежиссер, жазушы, баспагер Карл Алдо Марзани (4 наурыз 1912 – 11 желтоқсан 1994) – Италияда туған американдық саяси белсенді, Испания азамат соғысындағы ерікті жауынгер, АҚШ Коммунистік партиясының (CPUSA) ұйымдастырушысы, АҚШ барлау қызметінің қызметкері, «Оскар» сыйлығына ие болған деректі фильмдердің авторы, жазушы және баспагер. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол федералдық барлау агенттігінде, Стратегиялық қызметтер кеңсесінде (OSS) және кейіннен АҚШ Мемлекеттік департаментінде қызмет етті. 1942 жылғы 18 сәуірде Токиоға жасалған Дулиттл шабуылының нысаналарын осы ол таңдады.

Өмірбаян

Карл Альдо Марзани 1912 жылдың 4 наурызында Италияның Рим қаласында дүниеге келді. Оның отбасы 1924 жылы АҚШ-қа көшіп, Пенсильвания штатының Скрантон қаласына қоныстанды. Карл он екі жасында ағылшын тілін білмей бірінші сыныпқа түсті. 1931 жылы орта мектепті бітіріп, Уильямс колледжіне стипендиямен оқуға қабылданды. Колледжде Марзани социалист болып, Индустриялық демократия лигасына қосылды. Ол жазумен айналысып, мектептің әдеби журналының редакторы болды. 1935 жылы Уильямс колледжін ағылшын тілі мамандығы бойынша summa cum laude деген құрметпен бітірді. 1937 жылы Марзани Оксфордқа оралып, Эдит Эйснерге (сахналық аты Эдит Эмерсон) үйленді. Кейін Абрахам Лазарус оны Ұлыбритания Коммунистік партиясына (CPGB) мүше етіп алды. Марзани кейіннен Нехрумен болған әңгімесінің тікелей нәтижесі "менің көкжиегімді кеңейтіп, өнеркәсіптік революция мен колониализм арасындағы байланысты көрсетіп, екеуін де түсінуімді қайта қарауға және империализм экономикасы бойынша берік білім беруге" мүмкіндік берді деп жазды. Әлемдік турнеден кейін Марзанилер АҚШ-қа оралды және "Жаңа келісім" бағдарламасы бойынша мемлекеттік жәрдем алды. Көп ұзамай олар "Жаңа келісім" бағдарламасы – Жұмыс істеу прогресі әкімшілігіне (WPA) жұмысқа орналасты. WPA Марзаниді Нью-Йорк университетінде экономика пәнінен сабақ беруге тағайындады. Марзани 1939 жылдың 25 тамызында, нацистік-советтік келісімге қол қойылғаннан кейін екі күн өткен соң, "Тони Уэльс" деген лақап атымен АҚШ Коммунистік партиясына (КПУСА) қосылды. Бір хабаршы оның кейіннен "партиялық ортада" осы атпен танылғанын жазды. Нью-Йорк университетінде WPA оқытушысы болып жұмыс істеген кезде ол Нью-Йорктің төменгі Шығыс бөлігінде Коммунистік партияның аудандық ұйымдастырушысы болып қызмет етті. 1941 жылдың ортасында Германияның Кеңес Одағына басып кіргенінен кейін Марзани фашизмге қарсы халықтық фронттың директоры болды және 1941 жылдың тамызында Коммунистік партиядан шықты. Бірнеше авторлар Коллеганың Марзани болғанын болжады, бірақ бұл мәселе даулы болды. Марзанидің тағы бір коды NORD болды. Ол 1947 жылдың 22 маусымында сотталды. Артур Гарфилд Хейс Марзаниді Аллан Р. Розенбергпен, Чарльз Э. Форд пен Уоррен Л. Шарфманмен бірге pro hac vice ретінде қорғады. Сотталғаннан кейін Белфорд В. Лоусон кенже Ұлттық заңгерлер гильдиясы атынан, ал Джозеф Форер Азаматтық құқықтар конгресі атынан amicus curiae ретінде сот шешімін қайта қарауды сұрап, қысқаша өтініш берді. Апелляциялық сотта 9 айыптан бас тартты, ал Жоғарғы Сот соңғы екі айып бойынша сирек болған қайта қарау кезінде 4-4 есебімен бөлінді. Марзани 36 айлық жазаның төрт айын өтеген жоқ. 1947 жылдың тамызында Депрес өзінің адалдығын Америкаға қарсы іс-қимыл жөніндегі Палата комитетінің алдында "қайта-қайта куәлік етті". 1947 жылдың желтоқсанында Time журналы Марзанинің АҚШ-тың алты колледжінде сөйлегенін, олардың арасында "Республикалықтар, демократтар, коммунистер, бухманистер, зороастрийлер немесе экдисиасттар" болғанын хабарлады. Мақалада Герхард Айслер мен Марзани ("Коммунистік картасын жасырғаны үшін Мемлекеттік департамент жұмыстан босатты") бірге есімдері айтылды және Висконсин университеті оны жұмыстан шығарғаны жазылды. Осы кезеңнің қиындықтарына қарамастан, Марзани Union Films ұйымы арқылы деректі фильмдер түсіруді белсенді жалғастырды. 1948 жылы ол прогрессивті партияның президенттікке үміткері Генри А. Уоллес үшін оншақты саяси науқан фильмдерін, сондай-ақ Конгресске американдық еңбек партиясының үміткері Вито Маркантонио үшін фильм түсірді. Кейіннен ол Денбери федералды түрмесінде бұрынғы Америка Құрама Штаттарының белсенділігі жөніндегі комитет (HUAC) төрағасы Дж. Парнелл Томаспен, сондай-ақ Голливуд ондығының Ринг Ларднер, Дж. және Лестер Коулмен бірге ХУАК тыңдауларында куәлік беруден бас тартқаны үшін сотталғандармен бірге отырғанын айтты. Түрмеде Марзани Президент Гарри С. Трумэнды "салқын соғысты" бастағаны үшін айыптайтын кітап жазуға кірісті. Дюбуа өзінің 1952 жылғы 17 тамыздағы кіріспе сөзінде оның дәлелін былай қорытты: "Америка халқының бейбітшілікке деген талассыз тілегін қазіргі дағдарыстың қалай пайда болғаны және Рузвельттің бейбітшілік саясаты қалай "салқын соғысқа" айналғандығы туралы негізгі білім арқылы ғана іс-әрекетке айналдыруға болады. Бұл кітап оқырманға Труманның "Жаңа келісімге" қарсы шығуының, Черчилльдің Кеңес Одағына қарсы макиавеллизм жоспарларының, Форрестал, Хариман, Даллес, Бёрнс және Ванденбергтің зұлым рөлдерінің және Корея соғысын бастаған кісі өлтіруші құдаяттың даусыз дәлелін ұсынады". Ол түрмеде болған кезде Union Films компаниясы істен шықты. 1951 жылы босатылғаннан кейін Марзани 1954 жылға дейін United Electrical Workers үшін UE Steward журналын редакциялады. Содан кейін ол Камерон мен байланыс жасап, Либерти Бук Клубты басқару үшін Ангус Камеронмен серіктестік құрды. Либерти Бук Клубы кейіннен Marzani & Munsell болып өзгерді, ол Library Prometheus Book Club-ты басқарды. Екі кітап клубы, шамамен 8000 мүшесімен, прогрессивті идеологияларын ұстанған көптеген кітаптарды жариялады және таратылды. 1960 жылы 15 000 доллар, ал 1961 жылы екі жылдық грант 55 000 доллар сомасында берілді. Бұл осы маңызды саяси теоретик туралы алғашқы екі аударманың бірі болды. Марзанидің аудармасы кітаптың шамамен жартысын құрады, ал оның кіріспесі мен түсіндірмелері қалған жартысын құрады. Заманауи рецензент Марзанидің аудармасын "тамаша" деп бағалады, бірақ Марзанидің араласатын түсіндірмелерінің форматына және кейде оның пікірлерінің мәнеріне наразылық білдірді. 1992 жылы Грамочидің кейінгі академиялық биографиясының шолуы 35 жыл бұрынғы Марзанидің атауын шолудың өзінің атауы ретінде қабылдады. Марзанидің кітабынан бастап, ол Марзанидің кіріспесінен цитата келтірді: "Грамочиді ашық көзбен қараған марксист деп айту көптеген адамдарға қанағаттандырмайтындықтан, өйткені көптеген марксистердің мінез-құлқы үстем таптың марксизмнің догма екендігі туралы насихатын күшейтеді. Марксизм догма емес, бірақ догматик марксистер бар, ғылым да догма емес, бірақ догматик ғалымдар бар. Маркс өзі бұл туралы айтқанда, ол өзінің "марксист" емес екенін мәлімдеді". Марзани 1960 жылдың қыркүйегінде Еуропа мен Кеңес Одағына сапар шегіп, қаңтарда Нью-Йоркке оралды. Ол Кубада жариялану үшін "Біз дос бола аламыз" еңбегінің испан тіліне аудармасын аяқтады. Кубаның БҰҰ делегациясы оған келесі айда Гаванаға баруға мүмкіндік берді. Ол онда болғанда, Марзанидің ОСС күндерінен танысы британдық Седрик Бельфраж оны 1954 жылы ЦРУ құлатып жіберген Гватемаланың бұрынғы президенті Жакобо Арбенске таныстырды. Тағы бір ОСС досы оны Кубаға АҚШ-тың басып кіруінен алты апта бұрын, АҚШ қаржылаған және басқарған Тоңкөздер шығанағының шабуылынан бұрын Че Геварамен кездесуге шақырды. Осы тәжірибелер Роберт Е. Лайтпен бірлесіп жазылған "Куба ЦРУ-ға қарсы" кітабының негізі болды, ол Бельфраждың газеті "National Guardian" редакторының ортақ редакторы болды. Бұл кітап ЦРУ-дың Гватемалаға қарсы, Ирандағы Мосаддег үкіметін құлату сияқты негізгі жасырын операцияларының алғашқы тізімінде болды. Басқа сұхбаттасқандар сияқты, Марзани да "Эрик Ланцетти" деген псевдониммен жасырылды. Горник өзінің осы еңбекті зерттеген кезде ол қалдырған әсерін былай сипаттады: "62 жасында ол кез келген адамнан ұзағырақ, қаттырақ, жылдамдап сөйледі. Сөйлегенде темекі шегіп, ішіп, қолымен қимылдар жасап, орнынан тұрып, еденді кезіп, тыңдаушының қолынан ұстады. Оның қара көзі қарарды, қабаулары жирылды (қалған) қаһарлылық, ақ қалың сақалы оны кейде әке, кейде зиялы, кейде алаяққа айналдырды. Ол кездескен ең толыққанды коммунист болды. Өзі туралы, басқалар туралы, адам тәжірибесінің мәні туралы ұзақ және мазмұнды өмірінде білгеннің бәрі оның саясатына құйылып кетті. Ол сезімдерінің куәлігіне назар бөлді. Сол куәлік, көрінеді, оның марксистік тұрғысынан әлемге деген жауабына әсер етті. Оның саясаты өз кезегінде оның эмоционалдық өмірінің сипатын қалыптастырған, күнделікті шешімдерін қатайтып, қарым-қатынастарын кеңейтті, оның барлық адамдық нәрселеріне қызығушылық танытты. Марзани үшін Ма..."

Жеке өмір және өлім

1937 жылы Марзани өзінің алғашқы әйелі Эдит Эйснерге үйленді, ол Эдит Эмерсон сахналық есімімен танымал актриса болған. Олардың Энтони Марзани және Джудит Катлер есімді екі баласы болды. Померанцтың әкесі белгілі заңгер, Нюрнберг процесінің бұрынғы прокуроры Абрахам Померанц болды, конгрессмен Джордж А. Дондеро оны коммунистік көзқарастарға ие деп айыптаған. Карл Марзани 1994 жылдың 11 желтоқсанында Манхэттенде 82 жасында дүниеден өтті. Ол сол кезде ортодоксалды марксизммен байланысты адам үшін ерекше қызығушылық тудырған экологиялық мәселелер туралы құрметті кітап жазды. 1976 жылы "In These Times" журналында жариялаған мақаласында ол 1968 жылы итальяндық өнеркәсіпшілер тобы құрған Рим клубы туралы құрметпен айтты: "Бұл өте күрделі топ, еуропалық капитализмнің ең ойлы өкілдері". Мақалаға қосымша жазбасында ол: "Менің есімді елге танытқан екі нәрсем бар: мен - суық соғыстың алғашқы саяси тұтқыны болдым және оның алғашқы ревизионистік тарихын жаздым" деді. Ол 1981 жылы жарық көрген "Еурокоммунизмнің уәдесі" атты кітабында өзінің кейінгі ревизионизмін басқаша жариялады.