Кіріспе

Хоэнасперг – Германияның Штутгарт қаласына жақын, Баден-Вюртемберг федералды жерінде орналасқан ежелгі қамал және түрме. Ол әкімшілік жағынан Германияның құрамына кіреді. Бұл маңызды кельттік қалашық (оппидум) болған, ал жақын жерде өте маңызды "князьдық" жерлеу орындары, әсіресе Хохдорф басшысының қабірі табылады.

География

Хоэнасперг 90 метрлік кешік Триасс кезеңіне жататын төбеде орналасқан. Төбе жоталы аймақта орналасқан, бірақ тік жарлары мен кең үстірттерінің арқасында алыстан көрінеді және бекініс салуға өте ыңғайлы орын болып табылады.

Тарих

Шамамен 500 жылға дейін, Халштат кезеңінде, Хоэнасперг кельттік княздық және бекітілген қоныс болған. Айналасындағы көптеген кельттік зираттар Хоэнаспергке тікелей көру мүмкіндігін қамтамасыз ететіндей етіп орналасқан, мысалы, үлкен Хохдорф басшысының қабірі, Графенбюль қабірі немесе Швибердингендегі Катариненлиндедегі зират орны. 1839 жылғы қазбалардан бері белгілі болған Кинаспергле – Хоэнаспергтің оңтүстігінде 1000 метр қашықтықта орналасқан қабір топырағы, ол Хоэнаспергке ерекше жақсы көрініс ашады. 500 жыл шамасында франктардың аламандарды жеңісінен кейін Хоэнасперг франк феодалы мен франктардың заң шығару жиналысының ордасына айналды. Осы кезде Хоэнасперг "Асцицберг" деп аталды. Асперг туралы алғашқы жазба 819 жылы жасалған, онда Шир Гозберг Эльзастағы Вайсенбург аббаттығына жергілікті билікті берген. Алайда, бұл жер 13 ғасырда, 1909 жылға дейін сақталған тәуелсіз Хоэнасперг қаласының құрылуымен маңыздырақ атанды. Хоэнаспергке 1510 жылы ресми түрде қала құқығы берілді. 1519 жылы Георг фон Фрунсберг басқаратын Швабия лигасының әскерлері Вюртемберг герцогы Ульрихтың бекінген Хоэнаспергті қоршауға алды. 1525 жылдың 12 мамырында шаруалардың көшбасшысы Якелейн Рорбах Асперг губернаторының қолына түсті. Ол Вальдбургтың басқарушысы Зейлдің тапсыруына дейін онда тұтқын болды. 1535 жылдан кейін қамал кеңейтіліп, бекініске айналдырылды. Тұрғындар төбеден төменге көшірілді. 1634 және 1635 жылдар аралығында Отыз жылдық соғыс кезінде қала швед әскерлерімен күшейтілген Вюртембергтік протестант гарнизонымен императорлық әскерлерге қарсы қорғалды. Қоршау императорлық әскерлердің 1649 жылға дейін бекіністі басып алуымен аяқталды. Отыз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін қамал Вюртембергтің билігіне қайтарылды. 1688 және 1693 жылдары француз әскерлері оны басып алды; кейін қорғаныс бекінісі ретінде маңыздылығын жоғалтып, гарнизон мен мемлекеттік түрмеге айналды. 1718 жылы Асперг Людвигсбург округіне қосылды, бірақ 17 жылдан кейін өз алдына округ болды. 1781 жылы Асперг Лудвигсбург округіне толыққанды қосылды.

Тұтқындар

Қалдықты түрме ретінде пайдалану Хогенаспергтің "Вюртембергтің ең биік тауы" деп әзілмен аталуына себеп болды, себебі "жоғары көтерілуге бес минут уақыт кетеді, бірақ қайтадан төмен түсуге жылдар керек" дейді.

Ескі империя

1737 жылы еврей, Вюртемберг герцогының қаржы кеңесшісі Жозеф Сюсс Оппенгеймер тұтқындалып, күмәнді саяси сотта өлім жазасына кесілді. 1777 және 1787 жылдар аралығында ақын С. Ф. Д. Шубарт сол жерде тұтқын болды. Шубарттың тағдыры Фридрих Шиллердің "Жарқын тонаушы" (Der Raubritter) драмасының сюжетіне жатты. Шиллердің өзі көршілес Пфальц электоратындағы Мангеймге қашып, Хогенсперг түрмесінен босады.

19 ғасыр

Вюртемберг патшасы Фредерик билігі кезінде дезертирлер, әскери тұтқындар және Роттенаккер айналысындағы Радикалды пиетистік топтың сепаратистері Хогенасперг бекінісінде ұсталды. 1813 жылға қарай, бекіністе 400-ге жуық тұтқын қамалды. 1817 жылы оның ұлы Вюртемберг патшасы Вильгельм I билікке келгеннен кейін, қолғаппен жүгіру сияқты дене жазалары жойылды. Хогенасперг бекінісінде жазушы Бертольд Ауербах (1837-1838 жылдары), Фридрих Каммерер (1833); дәрігер және ақын Теобальд Кернер (1850-1851); теолог Карл Хасе; сатирик Йоханнес Неффлен; ақын Лео фон Секендорф, жазушы Теодор Грингер және тағы көптеген, көбінесе саяси диссиденттер, монархияға қарсы көзқарастары үшін тұтқынға алынды. 1887 және 1888 жылдары полиция радиоантенналарын қолдайтын су мұнарасы салынды. 1894 жылдан бастап Хоэнасперг төбесінде азаматтық қылмыстық жүйеге арналған түрме орналасқан. Кейіннен Баден-Вюртемберг қылмыстық жүйесінің орталық ауруханасы Хоэнэспергке орналастырылды.

Нацистік дәуірдің алғашқы жылдары

1933 жылдың көктемі мен жазында Гитлердің оппозициясының көптеген мүшелері, социал-демократтар мен коммунистер Хоэнасперг түрмесіне қамалды. Осы тұтқындардың арасында Вюртемберг губернаторы Эуген Болц болды, ол 1945 жылы Берлиндегі «Тор» әрекеті кезінде қаза табады. Хоэнаспергтегі қатаң жазалау жүйесі салдарынан кемінде 101 тұтқын қайтыс болды, ал олардың 20-сының есімдерін Людвигсбург VVN антифашистік ұйымы анықтаған. Бұл есімдер Тұтқын зиратындағы тақтада мәңгі есте сақталады.

Концлагерьлерге депортация үшін транзиттік лагерь (1940-1943 жж.)

1940 жылғы мамыр айында түрме, Оңтүстік-Батыс Германиядан Рейн өзенінің батысына қарай (Майнц, Ингельхайм, Вормс) Синтилерді бірінші орталық жоспарланған депортациялау кезінде көшіру пункті ретінде пайдаланылды. Депортация арнайы пойызбен жүргізілді, отбасылар полиция бақылауымен ауылды жаяу өтіп өтті. Түрмеде тұтқындардың тағдырын шешкен Риттер ғылыми-зерттеу институты тексерулер жүргізді. Институт "ғылыми расист" Роберт Риттердің атымен аталады. Келесі депортациялар Германияның Польшаны оккупациялаған аймағына жіберілді. Циган емес адамдар қайтарылып жіберілді. 1943 жылдың басына дейін түрме концлагерьлерге жіберілетін Синтилер үшін көшіру пункті ретінде қолданылды. Кейінірек депортациялар Аушвиц-Биркенау концлагеріне, Синти отбасыларына арналған лагерьге жеткізілді, онда тұтқындар өлтірілді.

Соғыстан кейінгі кезең

1946-1947 жылдары АҚШ-тың жетінші армиясы Хоэнаспергті тұтқындау лагері ретінде пайдаланды. "Хоэнасперг түрмесі" атты кітабында америкалық-ақын, өмір бойы Америкада өскен Артур Д. Джейкобс Хоэнаспергте 12 және 13 жасындағы тұтқын ретінде өткен тәжірибесін баяндайды. 1959 жылдың маусым айында Карл Ягер, бұрынғы Einsatzgruppen офицері, Хоэнасперг түрмесінде өз-өзіне қол жұмсады.

Бүгін

Кейіннен бұл түрме саяси емес тұтқындарды ұстауға арналған азаматтық түрмеге айналды, ал қазір Баден-Вюртемберг түрме қызметінің орталық ауруханасы осы жерде орналасқан. Сериялық кісі өлтіруші Генрих Поммеренке 2008 жылдың 27 желтоқсанында Хоэннаспергтегі орталық ауруханада қайтыс болды. Түрменің белгілі тұтқындарының өмірін баяндайтын шағын мұражай бар ("Hohenasperg. Ein deutsches Gefängnis").