Кіріспе

Батыс Африкада таралған манде тілі – Бозо (мағынасы – сабан үй) – Малидегі Ішкі Нигер дельтасында Бозо халқының сөйлейтін манде тілі. Балық аулаумен айналысатын көптеген Бозо халқы Нигерия, Буркина-Фасо және Кот-д’Ивуар сияқты өзендер мен тоғандары бар Батыс Африканың басқа да елдерінде кездеседі. 2000 жылғы халық санауы бойынша Бозо халқының саны шамамен 132 100 адамды құрайды. Бозо тілі диалектілер тобы болып есептеледі, бірақ оның ішінде әртүрліліктер көп. Ethnologue сауаттылық материалдарына қойылатын талаптар негізінде төрт тілді мойындайды. Бозо – манде тілдерінің солтүстік-батыс тармағына жатады; ең жақын туыс тілі – сонинке, ол Малидің оңтүстік-батыс бөлігінің солтүстік-батысында, шығыс Сенегалда және оңтүстік Мавританияда кең таралған. Бозо халқы көбінесе бамбара, фула немесе батыс соңхай сияқты аймақтық тілдердің бірін немесе бірнешеуінде сөйлейді. Тіл тональды, үш лексикалық тоны бар. Бозо тілінің топтары келесі түрлеріне бөлінеді:
Хайняхо (Hainyaxo, Келенгахо, Kɛlɛngaxo) (бірнеше мың адам сөйлейді), Малиде таралған.
Tiɛma Cɛwɛ (Tièma cièwè, Tièma cièwe, Tiema ciewe, Tiema cewe, Tiemacèwè, Tiemacewe, Tiema) (1991 жылы 2500 адам сөйлеген), Малиде таралған.
Tiéyaxo (Tieyaxo, Tigemaxo) (бірнеше мың адам сөйлейді), Мали мен Буркина-Фасода таралған.
Sorogaama (Jenaama, Sorogama, Sorko) (2005 жылы 200 000 адам сөйлеген), Малиде, Нигерияда және Кот-д’Ивуарда таралған.

Хайняхо (Кelengaxo), Хайн (бірлікте Xan) тайпасының сөйлейтін тілі, Нигер өзенінің бойындағы екі жерде таралған батыс диалектісі. Ол Диафарабе аймағында сөйлейтін шығыс көршісі Тияксомен (Tigemaxo) тығыз байланысты. Бозо тілінің ең орталық және кең таралған түрі – Дженама (Sorogama), ол іс жүзінде төрт диалекттен тұрады: Пондори (Моптиден оңтүстікке қарай), Котия, Корондугу (Моптиден солтүстікке қарай) және Дебо (Дебо көлінің маңында). Тиемачеве (Tièma Cièwè) – Дебо көлінің жанында сөйленетін Бозо тілінің солтүстік-шығыс диалектісі.

Нигерия

Нигерияда Бозо тілінің Женама/Сорогама диалектісі көбінесе Сорко деп аталады. Ол Нигерияның Нигер, Кебби және Квара штаттарында (Кайнжи көлі) қолданылады.