Жарақатты емдеуге личинка терапиясы: тірі жәндіктердің көмегімен жараны тазалау, тінді дебридменттеу және жазылуын жеделдету. Қандай жараларға қолданылады?
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жараны құрттармен емдеу
Wound care by maggot therapy
Құрттармен емдеу (сонымен қатар личинкалар терапиясы деп те аталады) – бұл биотерапияның бір түрі, ол адам немесе басқа жануардың жазылмаған тері және жұмсақ тіндер жараларындағы некроздық (өлген) тіндерді тазалау (дебридмент) және дезинфекциялау мақсатында тірі, дезинфекцияланған құрттарды (шыбық личинкаларын) қолдануды қамтиды. Құрттармен емдеу жараның жазылуына көмектеседі деген дәлелдер бар.
Maggot therapy (also known as larval therapy) is a type of biotherapy involving the introduction of live, disinfected maggots (fly larvae) into non healing skin and soft tissue wounds of a human or other animal for the purpose of cleaning out the necrotic (dead) tissue within a wound (debridement), and disinfection. There is evidence that maggot therapy may help with wound healing.
Шектеулер
Жара құртты терапиядан пайда көретін түрде болуы керек. Жараның ылғалды болуы және жеткілікті мөлшерде оттегімен қамтамасыз етілуі қажет. Барлық жараларға жарамды емес: құрғақ жаралар немесе дене қуыстарының ашық жаралары құрттарға тамақтануға қолайлы ортаны жасамайды. Кейбір жағдайларда құрғақ жараны физиологиялық тұзды сумен ылғалдандыру арқылы дернәсілдермен емдеуге дайындауға болады. Пациенттер мен дәрігерлер құрттарды ұнатпауы мүмкін, бірақ зерттеулер пациенттердің құртты терапиядан бас тартуына себеп болмайтынын көрсеткен. Құрттарды көзден жасыру үшін жарық өткізбейтін полимерлі қаптарға салуға болады. Сондай-ақ, жабындар құрттардың қашуына жол бермейтіндей және оларға ауа жеткізілетіндей етіп жасалуы керек. Жабындар құрттардың көбінесе тудыратын жағымсыз қышыну сезімін де азайтуға арналған.
The wound must be of a type that can benefit from the application of maggot therapy. A moist, exudating wound with sufficient oxygen supply is a prerequisite. Not all wound types are suitable: wounds which are dry, or open wounds of body cavities do not provide a good environment for maggots to feed. In some cases it may be possible to make a dry wound suitable for larval therapy by moistening it with saline soaks. Patients and doctors may find maggots distasteful, although studies have shown that this does not cause patients to refuse the offer of maggot therapy. Maggots can be enclosed in opaque polymer bags to hide them from sight. Dressings must be designed to prevent any maggots from escaping, while allowing air to get to the maggots. Dressings are also designed to minimize the uncomfortable tickling sensation that the maggots often cause.
Қалқымадан шығару
Кеміруші құрттар терапиясында көптеген кішкентай құрттар некроздық тіндерді қалыпты хирургиялық операциядан әлдеқайда дәл жеп қояды және жараны бір-екі күнде тазарта алады. Құрттарды қолдану арқасында жараның бетінің ауданы көбінесе артады, себебі тазартылмаған бөлік жараның нақты көлемін жасырады. Олар "денеден тыс ас қорыту" деп аталатын процесте некроздық тіндерді сұйылтатын, кең спектрлі протеолитикалық ферменттерді бөліп шығарып, қоректік заттарды алады және жартылай сұйық қалдықтарды бірнеше күн ішінде сіңіріп алады. Оңтайлы жара ортасында құрттар екі рет түлейді, ұзындығы шамамен 2 мм-ден шамамен 10 мм-ге дейін және 48-72 сағат ішінде некроздық тінді жеп, денесі қалыңдайды, нәтижесінде некроздық тіндерден тазарған таза жара қалдырады.
In maggot therapy, large numbers of small maggots consume necrotic tissue far more precisely than is possible in a normal surgical operation, and can debride a wound in a day or two. The area of a wound's surface is typically increased with the use of maggots due to the undebrided surface not revealing the actual underlying size of the wound. They derive nutrients through a process known as "extracorporeal digestion" by secreting a broad spectrum of proteolytic enzymes that liquefy necrotic tissue, and absorb the semi liquid result within a few days. In an optimum wound environment maggots molt twice, increasing in length from about 2 mm to about 10 mm, and in girth, within a period of 48–72 hours by ingesting necrotic tissue, leaving a clean wound free of necrotic tissue when they are removed.
Дезинфекциялау
Құрттардың секрециялары, кең спектрлі микробқа қарсы белсенділікке ие деп саналады, аллантоин, мочевина, фенил ацетил қышқылы, фенил ацетальдегид, кальций карбонаты, протеолитикалық ферменттер және тағы да басқаларын қамтиды. In vitro зерттеулер құрттардың метициллинге төзімді Staphylococcus aureus (MRSA), А және В топтарына жататын стрептококктар, сондай-ақ грам-оң аэробты және анаэробты штаммдарды қоса алғанда, көптеген патогенді бактерияларды тежейтінін және жоятынын көрсетті. Pseudomonas aeruginosa, E. coli немесе Proteus spp. сияқты басқа бактериялар құрттардың шабуылына ұшырамайды, ал Pseudomonas жағдайында тіпті құрттардың өміріне қауіп төнеді.
Secretions from maggots believed to have broad spectrum antimicrobial activity include allantoin, urea, phenylacetic acid, phenylacetaldehyde, calcium carbonate, proteolytic enzymes, and many others. In vitro studies have shown that maggots inhibit and destroy a wide range of pathogenic bacteria including methicillin resistant Staphylococcus aureus (MRSA), group A and B streptococci, and Gram positive aerobic and anaerobic strains. Other bacteria like Pseudomonas aeruginosa, E. coli or Proteus spp. are not attacked by maggots, and in case of Pseudomonas even the maggots are in danger.
Шөпшелердің биологиясы
Өлі жануарлардың дернәсілімен қоректенетін шыбындар кейде жұмыртқаларын тірі жануарлардың өлі бөліктеріне (некроздық немесе гангреналық тіндерге) салады. Тірі жануарлардың дернәсілмен зарарлануы миазис деп аталады. Кейбір дернәсілдер тек өлі тіндермен, ал кейбіреулері тек тірі тіндермен, ал енді біреулері тірі немесе өлі тіндермен қоректенеді. Дернәсілмен емдеу үшін ең көп қолданылатын шыбындар – Calliphoridae тұқымдасына жататын шыбындар: ең көп қолданылатын түрі – Lucilia sericata, қарапайым жасыл бөтелке шыбыны. Тағы бір маңызды түр – Protophormia terraenovae – Streptococcus pyogenes және S. pneumoniae инфекциясына қарсы күресе алатын қоректену секрецияларымен ерекшеленеді.
Those flies whose larvae feed on dead animals will sometimes lay their eggs on the dead parts (necrotic or gangrenous tissue) of living animals. The infestation by maggots of live animals is called myiasis. Some maggots will feed only on dead tissue, some only on live tissue, and some on live or dead tissue. The flies used most often for the purpose of maggot therapy are blow flies of the Calliphoridae: the blow fly species used most commonly is Lucilia sericata, the common green bottle fly. Another important species, Protophormia terraenovae, is also notable for its feeding secretions, which combat infection by Streptococcus pyogenes and S. pneumoniae.
Тарих
Жазбаларда ежелден-ақ құрттарды жараны емдеу үшін қолданғандығы жазылған. Майя, жергілікті американдықтар және Австралияның аборигендері жараларды емдеу үшін құрттарды қолданғандығы туралы мәліметтер бар. Магготпен емдеу туралы Ренессанс дәуірінде де хабарланған. Әскери дәрігерлер жарақаттарына құрттар қоныстанған сарбаздардың ауру-сырқау мен өлім-жітім көрсеткіштері құрттар қоныстанбаған сарбаздарға қарағанда айтарлықтай төмен екенін байқады. Осы дәрігерлердің қатарында Наполеонның бас хирургы, барон Доминик Ларри де болды. Ларри 1798–1801 жылдардағы Мысыр мен Сириядағы француз жорығы кезінде кейбір шыбық түрлерінің тек өлген тіндерді жеп, жаралардың жазылуына көмектесетінін хабарлады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ортопед-хирург Уильям С. Бейр майданда бірнеше күн қалған, жамбас сүйегінің күрделі сынықтары мен денесінің көп бөлігіне келген жаралары бар сарбаздың жағдайын тіркеді. Сарбаз ауруханаға құрттар жараларында болатын күйде келді, бірақ қызуы жоқ, инфекцияның басқа да белгілері байқалмады және қалыпты жағдайда болғанда өлімге әкелер еді деген жарақаттан аман қалды. Соғыстан кейін Бейр Массачусетс штатындағы Бостон балалар ауруханасында маггот терапиясын қолдана бастады. Екінші дүниежүзілік соғыста жапондықтар тұтқындаған американдық әскерлері ауыр жараларды емдеу үшін маггот терапиясын қолданғандары туралы хабарлар бар. 2013 жылы жарияланған АҚШ армиясының дәрігерлеріне жасалған сауалнама нәтижесінде олардың 10% -ы маггот терапиясын қолданғанын көрсетті.
Written records have documented that maggots have been used since antiquity as a wound treatment. There are reports of the use of maggots for wound healing by Maya, Native Americans, and Aboriginal tribes in Australia. Maggot treatment was reported in Renaissance times. Military physicians observed that soldiers whose wounds had become colonized with maggots experienced significantly less morbidity and mortality than soldiers whose wounds had not become colonized. These physicians included Napoleon's general surgeon, Baron Dominique Larrey. Larrey reported during the French campaign in Egypt and Syria (1798–1801) that certain species of fly consumed only dead tissue and helped wounds to heal. During World War I, orthopedic surgeon William S. Baer recorded the case of a soldier left for several days on the battlefield who had sustained compound fractures of the femur and large flesh wounds. The soldier arrived at the hospital with maggots infesting his wounds but had no fever or other signs of infection and survived his injuries, which would normally have been fatal. After the war, Baer began using maggot therapy at Boston Children's Hospital in Massachusetts. There were reports that American prisoners of war of the Japanese in World War II resorted to maggot therapy to treat severe wounds. A survey of US Army doctors published in 2013 found that 10% of them had used maggot therapy.
Реттеу
2004 жылдың қаңтар айында FDA адамдар мен жануарларға қолдануға арналған, рецепт бойынша ғана қолданылатын медициналық құрал ретінде құрттарды өндіруге және сатуға рұқсат берді: "Қысым жаралары, веналық тұру жаралары, нейропатиялық аяқ жаралары және шипаланбайтын жарақаттар мен хирургиялық жараларды қоса алғанда, шипаланбайтын некроздық тері және жұмсақ тіндердің жараларын тазарту үшін".
In January 2004, the FDA granted permission to produce and market maggots for use in humans or animals as a prescription only medical device for the following indications: "For debriding non healing necrotic skin and soft tissue wounds, including pressure ulcers, venous stasis ulcers, neuropathic foot ulcers, and non healing traumatic or post surgical wounds."
Ветеринариялық пайдалану
Жануарлардың жараларынан өлі тіндерді тазарту үшін құрттарды қолдану әлемнің көптеген аймақтарындағы халық медицинасының бір бөлігі болып табылады. Ол әсіресе созылмалы остеомиелит, созылмалы жаралар және жұмыс құралдарынан туындайтын, іріңді инфекцияларға қарсы тиімді. АҚШ-та жылқыларды құрттармен емдеуді 2003 жылы ветеринар дәрігер доктор Скотт Моррисон жариялаған зерттеуден кейін қайта қолға алды. Бұл емдеу жылқыларда ламинит салдарынан туындаған остеомиелит, остеомиелитке алып келетін тері асты абсцестер, тырнақ тесігінен туындаған және navicular bursa-ны жұқтырған жаралардың хирургиялық емдеуінен кейін, жамбас жараларының жазылмауы, және кератоманы алып тастағаннан кейінгі жараны тазалау сияқты жағдайларда қолданылады. Дегенмен, жануарларға құрттармен дебридмент жасау бойынша көп зерттеулер жүргізілмегендіктен, оның тиімділігін дәл бағалау қиын.
The use of maggots to clean dead tissue from animal wounds is part of folk medicine in many parts of the world. It is particularly helpful with chronic osteomyelitis, chronic ulcers, and other pus producing infections that are frequently caused by chafing due to work equipment. Maggot therapy for horses in the United States was re introduced after a study published in 2003 by veterinarian Dr. Scott Morrison. This therapy is used in horses for conditions such as osteomyelitis secondary to laminitis, sub solar abscesses leading to osteomyelitis, post surgical treatment of street nail procedure for puncture wounds infecting the navicular bursa, canker, non healing ulcers on the frog, and post surgical site cleaning for keratoma removal. However, there have not been many case studies done with maggot debridement therapy on animals, and as such it can be difficult to accurately assess how successful it is.