Кіріспе

Мақсаттар туралы психологиялық теория Мақсаттар теориясы - білім беру психологиясында оқыту мотивациясын зерттеуді талқылау үшін қолданылатын белгі. Оқу мақсаттары оқушының ішкі мотивация деңгейіне әсер ететін негізгі фактор болып саналады.

Мақсат қою теориясы

Мақсат қою теориясы мақсатты анықтау (мақсат қою) мен мінез-құлық арасындағы қарым-қатынаспен, білім алушылардың мақсаттарды таңдау, мақсаттарды орындауға ынталандыру дәрежесі және мақсаттарды орындау ықтималдығы назарда болуымен байланысты. Бұл теория мынадай екі негізгі құрамдас бөлікке бөлінеді: мақсаттың жекелігі мен қиындығы және мақсаттарды орындау үшін қажетті күш-жігер. Мақсат қою теориясы жазбаша мақсаттар мен орындаудың арасындағы тікелей байланысты білдіреді.

Тапсырмаға / өз-өзіне қатысу

Оқушы тапсырмаға өзінің қасиеттері үшін қызығушылық танытқан кезде, ол тапсырмаға қатысты деп сипатталады. Бұл жоғары ішкі мотивациямен байланысты. Тапсырмаға қатысатын оқушыларға сәтсіздік қаупі аз, өйткені олардың өз эгосы тапсырманың сәттілігіне байланысты емес. Өзін-өзі бағалаушы оқушы тапсырманы өз эгосын арттыру үшін, тапсырманы орындаудан келетін мақтау үшін немесе тапсырманы орындау өз өзіндік түсінігін растайды (мысалы, ақылды, күшті, күлкілі және т.б.) Өзін-өзі тануға қатысы бар студенттер сәтсіздікке ұшырағанда қатты уайымдап, ұнжырғасы түседі, өйткені мұндай сәтсіздік олардың өзін-өзі тануына кедергі келтіреді.

Қадамдасу/қату мақсаттары

Барлық мақсаттар да қажетті нәтижеге жету үшін жасалмайды (мысалы, біліктілікті көрсету). Мақсаттар да қолайсыз нәтижеге жол бермеуге бағытталған болуы мүмкін (мысалы, басқаларға құзырсыздықты көрсетуден аулақ болу). Қарап-қарау мақсаттары мотивацияға оң әсер етеді, ал аулақ болу мақсаттары әсер етпейді.

Орындау мақсаттары

Атқаратын мақсат - бұл басқалардың жағымды бағасын алу немесе жағымсыз бағасын алудан аулақ болу. Атқаратын жұмысының мақсаты - өз жұмысының басқалардан айтарлықтай жоғары екендігін қамтамасыз ету. Басқалардан жоғары нәтижеге жетудің осы ынтасы адамға мектепте және одан тыс жерлерде, сондай-ақ жұмыста да жетістіктерге жету үшін күш салуға мүмкіндік береді.

Сабақ залында

Оқу мақсаттары жасөспірімдерге сыныпта үлкен әсерін тигізеді. Бұл терең құмарлық айналасындағылардан артық болуға әр оқушының сыныптағы идеологиясын өзгерте алады; кейде жақсыға, кейде жаманға. Сыныптағы нәтижелерді жақсарту үшін оқушылардың оқу орталығына және сыныптық рейтингтерге үлкен мән беруіне мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде оқу нәтижелерін жақсартады. Оқушылар емтиханды бағаға ғана емес, өздерінің нәтижелерін арттыруға мүмкіндік беретін бәсекеге де қарастырады. Сабақта нәтижелі мақсаттарға ие оқушылардың оқудағы жетістіктерінде айтарлықтай артықшылық бар. Сонымен қатар, бұл сабақ әріптестер арасындағы бәсекелестікті арттырады, бұл барлық оқушылар арасында қарым-қатынасты және сыныптық бағаны арттырады. Оқу мақсаттары сабақта және сабақтан тыс жерлерде де көрініс табатын берік жауапкершілік сезімін тудырады. Оқушы басқалардан жақсырақ жұмыс істеу мақсатымен тығыз қарым-қатынас орнатуды көрсетеді, ал бұл мақсатқа жету үшін ұзақ мерзімді міндеттемеге әкеледі.

Басқа да өзгерістер

Басқа зерттеушілер мақсаттарға қатысты күрделі көзқараспен қарайды, олар жетістіктерге жету үшін әр адамның әртүрлі мақсаттары болуы мүмкін деп айтады. Мысалы, Форд пен Николс (1987) бұл көзқарасты адамның ішкі мақсаттары мен адамның қоршаған орта мақсаттарына дейін кеңейтті, бұл оқушылар мен оқу ортасына бірдей мән береді. Дегенмен, барлық теориялар мақсаттардың түрлерін және олардың оқытудың бірнеше аспектілеріне әсерін зерттеуге арналған. Басқаша айтқанда, мақсаттарды тәуелді айнымалы ретінде қарастыратын зерттеулер әлі де аз. Мұндай мақсаттарды түсінікті деп санау стратегиясы, мұндай күрделі мәселенің барлық аспектілерін қарастыру мүмкін емес және теоретиктер мақсаттардың қалай пайда болуы туралы сұрақ олар әзірлеген модельдерге қатысы жоқ деп санайды. Екінші жағынан, кішкентай балалар бұл салада жиі елемей кетеді, өйткені олар мақсат қоюдың нақты үлгісін білмейді немесе тіпті тапсырманы бастаған кезде мақсат қоймайды. Клар, проблеманы шешуде үлкен айырмашылықтар болса да, тіпті мектепке дейінгі жастағы балаларда да мақсаттарды қолдануға негізделген стратегияның бастапқы түрлері бар. Осылайша, тақырыптарды таңдау диапазонын кеңейту және мақсат белгілеу процесіне назар аудару болашақ зерттеу бағытындағы екі негізгі міндет болады деп күтілуде.