Кіріспе

4 ғасыр б.з.д. египет перғауыны Нектанебо I (Египет. Nḫt nb.f; б.з.д. 361/60 жылы қайтыс болған) – ежелгі египет перғауыны, Египеттің соңғы, 30-шы династиясын құрған.

Атауы

Нектанебоның египеттік жеке аты Нḫт nb.f болды, бұл "өзінің мырзасының күштісі" дегенді білдіреді. Грек деректерінде бұл есім Νεκτάνεβις деп жазылған. Георгий Синцелл сақтап қалған Манетонның жазбаларында Νεκτανέβης деп келтірілген, бірақ бұл, ықтимал, йотацизмге байланысты дыбыстамалық жуықтаудың нәтижесі. Ағылшын тіліндегі дәстүр бойынша оған және оның немересі Нектанебо II-ге бірдей есімдер берілгенімен, шындығында екеуінің есімдері әртүрлі болды.

Біріккен Ұлттар Ұйымына кіру және отбасы

Нектанебо Себеннитостың армия генералы, Джедор есімді маңызды әскери шенеуніктің және есімі тек ішінара жазылған [ ]mu деген әйелдің ұлы. Гермополисте табылған стела оның билікке 29-шы династияның соңғы фараоны Неферит II-ні құлату арқылы, мүмкін, өлтіру арқылы келгеніне куәлік етеді. Нектанебоға төңкерісте афиналық генерал Хабриас көмектескен деген болжам бар. Нектанебо шамамен б.з.д. 379/8 жылы Саис және Мемфисте таққа отыру рәсімін өткізді және астананы Мендестен Себеннитосқа көшірді. Нектанебо мен бұрынғы династияның фараондары арасындағы қарым-қатынас толыққанды түсініксіз. Ол Неферит II мен оның әкесі Ахориске ешқандай құрмет көрсетпеді, біріншісін "қабілетсіз", екіншісін "басқыншы" деп атады. Ол Неферит I-ге жоғары құрметпен қараған секілді, бұрын ол Нектанебоның әкесі немесе атасы деп есептелген, бірақ қазір бұл пікір Демотикалық жылнаманың дұрыс түсіндірілмеуіне байланысты деп саналады. Дегенмен, Ахорис пен Нектанебоның Неферит I-нің туыстары болуы мүмкін деген ұсыныс бар. Нектанебоның екі ұлы болған: Теос, оның тағайындалған мұрагері, және Тжахапиму.

Мысырдағы қызмет

Нектанебо ғасырлар бойы Мысырда болмаған дәрежеде ұлы құрылысшы және қалпына келтіруші болды. Ол елдің әр жеріндегі көптеген ғибадатханаларға жұмыс жүргізуге бұйрық берді. Асван қаласына жақын орналасқан Фила қасиетті аралында ол Изис ғибадатханасын салуды бастады, ол ежелгі Египеттегі ең маңызды діни орындардың біріне айналды, бастапқыда оның вестибюлін тұрғызып. Нектанебо Карнақтағы Амон-Ра киелі ауданындағы Бірінші пилонды да бастады, және Дендерада табылған ең ерте белгілі маммиси оның тұсында салынған деп есептеледі. Екі парсылық шапқыншылық арасында (27 және 31-ші династиялар) кең таралған қасиетті жануарларға табыну Нектанебо тарапынан қолдауға ие болды, бұл туралы Гермополис, Гермополис Парва, Сафт-эль-Хинна және Мендес қалаларындағы археологиялық жаңалыстар куәлік етеді. Фараонның бұйрығымен салынған басқа да жұмыстар Мемфис, Танис және Эль-Каб қалаларындағы діни ғимараттарда табылды. Нектанебо дін қызметкерлеріне де жомарт болды. Оның билікке келген жылдың бірінші жылында Наукратис қаласында табылған жарлықта, осы қаладан түскен импорттық және жергілікті өнімнен алынған салықтың 10 пайызы Сайстағы Нейт ғибадатханасына жұмсалуы тиіс екені айтылған. Осы стеланың тағы бір данасы жақында су астында қалған Гераклион қаласында табылды. Гермополистегі аталған стела, Рамзес II пилонының алдына қойылған, Нектанебоның жергілікті құдайларға жасаған сыйлықтарын тізімдейді, сондай-ақ Эдфудағы Горус дін қызметкерлеріне қосымша жеңілдіктер берілді. Нектанебоның жомарттығы оның құдайларға деген сенімін көрсетті, сонымен қатар елдің ең бай адамдарын қаржылық тұрғыдан қолдады және елді қорғауға жұмсалатын шығындарды қамтамасыз етті.

Парсы шабуылын жеңу

Б.з.д. 374/3 жылдары Нектанебо перстердің Мысырды қайтарып алу әрекетіне қарсы тұруға мәжбүр болды, оны Ахеменид патшасы II Артаксеркс бүлікші сатрапиядан басқа ештеңе деп есептеді. Алты жылдық дайындықтан кейін және грек генералы Хабриасты Афинадан шақыруға қысым көрсеткен соң, Артаксеркс афиналық генерал Ификрат пен парсы Фарнабаз басқаратын зор әскер жіберді. Әскер құрамында 200 000-нан астам сарбаз, оның ішінде парсы әскерлері мен грек жалдамалылары, сондай-ақ шамамен 500 кеме болды. Нектанебо Нилдің Пелусиан саласында бекіністер салуға бұйрық берді, осылайша жау флотын нашар қорғалған Мендесиан саласына көтерілуге мәжбүр етті. Осы сәтте Ификрат пен Фарнабаз арасындағы өзара сенімсіздік жаудың Мемфиске жетуіне тосқауыл қойды. Содан кейін, жыл сайынғы Нилдің тасқыны және мысырлықтардың өз жерлерін қорғауға деген құлшыны Нектанебо I және оның әскерлері үшін күшті жеңіліс болып көрінген жағдайды толық жеңіске айналдырды. Б.з.д. 368 жылдан бастап Ахеменид империясының көптеген батыс сатрапиялары II Артаксеркске қарсы көтеріліс бастады, сондықтан Нектанебо көтерілісші сатраптарға қаржылық көмек көрсетті және Спартамен де, Афинамен де байланысын жаңартты.

Мұрагерлік

Нектанебо билік құрған 19-шы жылы қайтыс болды. Оның қабірі, саркофагы және мумиясы ешқашан табылған жоқ. Билік етуінің соңына қарай (б.з.д. 364/3 жылдың 16-шы жылы), бәлкім, оның алдыңғыларын мазалаған династиялық мәселелерді шешу үшін Нектанебо ұлы Теосты таққа серік етіп, ұзақ жылдардан бері жоғалған билік бөлісу дәстүрін қайта жаңғыртты. Алайда Теос таққа отырғаннан кейін көп ұзамай, оның інісі Тжахапиму оған опасыздық жасап, өз ұлы Нахторхебті (Нектанебо II) Мысыр тағына қондырды.