Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1709–1738 жылдары Ғылжы пуштундары билеген Ауған монархиясы
1709–1738 Afghan monarchy ruled by Ghilji Pashtuns
Хотак әулеті () – 1720 жылдары Иран мен Ауғанстанның бір бөлігін қысқа мерзімге билеген, Ғылжы пуштундары құрған Ауған монархиясы. Ол 1709 жылдың сәуір айында Мируайс Хотакпен құрылды, ол қазіргі Оңтүстік Ауғанстанның Лой Кандагар («Үлкен Кандагар») аймағында әлсіреген парсы Сафави империясына қарсы сәтті көтеріліс жетекшісі болды.
The Hotak dynasty ( ) was an Afghan monarchy founded by Ghilji Pashtuns that briefly ruled portions of Iran and Afghanistan during the 1720s. It was established in April 1709 by Mirwais Hotak, who led a successful rebellion against the declining Persian Safavid empire in the region of Loy Kandahar ("Greater Kandahar") in what is now southern Afghanistan.
Сафавиттердің құлдырауы
Шииттік Сафавилер 16 ғасырдан бастап 18 ғасырдың басына дейін Лой Қандаһарды өздерінің ең шығыс аймағы ретінде басқарып келді. Осы аймақта тұратын жергілікті афған тайпаларының көпшілігі сүннит мұсылмандары болды. Сонымен қатар, шығысында қуатты сүнниттік Моғол империясы орналасқан, олар оңтүстік Ауғанстан аумағы үшін Сафавилермен үнемі соғыстар жүргізіп отырды. Бұхара хандығы солтүстік аймақты сол кезде бақылап тұрды. 17 ғасырдың соңына қарай Сафавилердің ықпалы төмендеді. 1629 жылы Шах Аббас қайтыс болғаннан кейін, Сафавилердің келесі билеушілері бұрынғыдай тиімді болмады, бұл империяның құлдырауына әкеп соқты. 1694 жылдың 29 шілдесінде Шах Сүлеймен қайтыс болды және Сұлтан Хусейн таққа отырды. Оның билігі тұсында жағдай нашарлай түсті. Хусейн өзінің билігінің көп бөлігін сарайдан шықпай өткізді, бұл кейінгі Сафави шаһтарында жиі кездесетін жағдай еді. Кейінгі Сафави билеушілерінің көшпестілігі азайды, ал олардың сарайлары бұрынғы, жорықтарға көп уақыт арнап, кішігірім сарайлар ұстаған ата-бабаларынан айырмашылығы, фракцияларға толы болды.
The Shi'a Safavids ruled Loy Kandahar as their easternmost territory from the 16th century until the early 18th century. At the same time, the native Afghan tribes living in the area were Sunni Muslims. Immediately to the east was the powerful Sunni Mughal Empire, who occasionally fought wars with the powerful Safavids over the territory of southern Afghanistan. The Khanate of Bukhara controlled the area to the north at the same time. By the late 17th century, the Safavids started to decline. With the death of Shah Abbas in 1629, succeeding Safavid rulers were less effective and caused the empire to decline. On 29 July 1694, Shah Suleiman died and Sultan Husayn took the throne. Under his reign the problems worsened. Husayn barely left the palace during his reign, not an uncommon aspect of many later Safavid Shahs. Later Safavid rulers were immobile and their courts were riddled with factionalism unlike their more mobile ancestors who spent more time on campaigns and had smaller courts.
Гургин ханның губернаторы
1704 жылы Сафавид шаһы Хусейн өзінің грузин азаматы және ислам дінін қабылдаған Картли патшасы Георгий XI (Гургин Ханды) Кандагардың губернаторы етіп тағайындады. Бұл Гилзайларды Сафавидтердің билігіне қарсы көтерілуге ынталандырды, ал Мируайс осы көтерілістердің біріне қатысты. Гургин хан бұл туралы біліп, Мируайсты Исфаханға жіберді. Ол Кандагарға қайтып, Гургин ханға қарсы өлтіру мүмкіндігін күтті. 21 сәуірде Мируайс пен оның серіктері Гургин ханға шабуыл жасап, оны өлтірді. Ол парсы астанасы Исфаханды жаулап алуды жоспарлады. Қоршау шамамен алты айға созылды, ал Исфахан халқы қатты аштыққа ұшырады, сондықтан олар тышқандар мен итті жеуге мәжбүр болды. 1722 жылғы 23 қазанда Сұлтан Хусейн тақтан бас тартып, Махмудты Парсының жаңа шаһы деп мойындады. Келесі жеті жыл бойы, 1729 жылға дейін Хотактар Парсының көп бөлігінде де-факто билеушілер болды, ал Ауғанстанның оңтүстік аймақтары 1738 жылға дейін олардың бақылауында қалды. Хотак әулеті бастапқыда тұрақсыздық пен зорлық-зомбылыққа толы болды, себебі ішкі қақтығыстар тұрақты билік орнатуды қиындатты. Парсылардың көпшілігі басшыларды билікті басып алғандар деп санады, ал әулет билік үшін қанды талас салдарынан үлкен дау-дамалда өмір сүрді, бұл олардың билігін әлсіз етті. Исфаханда мыңдаған бейбіт тұрғындарды, оның ішінде үш мыңнан астам діни ғалымдарды, дворяндарды және Сәфәүи әулетінің мүшелерін қырғынға ұшыратқаннан кейін Хотак әулеті Парсы билігінен алынды.
In 1704, the Safavid Shah Husayn appointed his Georgian subject and king of Kartli George XI (Gurgīn Khān), a convert to Islam, as the governor of Kandahar. This would encourage the Ghilzais to revolt against Safavid rule, and Mirwais was involved in one of these revolts. Gurgin Khan found out and sent Mirwais to Isfahan. he returned to Kandahar and waited for the opportunity to kill Gurgin Khan. Mirwais and his men ambushed Gurgin Khan on April 21 and killed him. He planned to conquer the Persian capital, Isfahan. The siege lasted about six months and the people of Isfahan were in such a state of hunger that they were forced to eat rats and dogs. On October 23, 1722, Sultan Husayn abdicated and acknowledged Mahmud as the new Shah of Persia. For the next seven years until 1729, the Hotaks were the de facto rulers of most of Persia, and the southern areas of Afghanistan remained under their control until 1738. The Hotak dynasty was a troubled and violent one from the very start as an internecine conflict made it difficult to establish permanent control. The majority of Persians rejected the leaders as usurpers, and the dynasty lived under great turmoil due to bloody succession feuds that made their hold on power tenuous. After the massacre of thousands of civilians in Isfahan – including more than three thousand religious scholars, nobles, and members of the Safavid family – the Hotak dynasty was eventually removed from power in Persia.
Құлдырау
1725 жылы Шах Махмуд қайтыс болғаннан кейін Ашраф Хотак монархияны иеленді. Оған оңтүстікте Сафавидтерге адал болған қозғалыспен күресуге тура келді. Саид Ахмад Фарс, Хормозган және Керманның көп бөлігін басып алды. 1729 жылғы қазан айында Дамған шайқасында Ашрафтың әскерін Афшар тайпасынан шыққан ирандық сарбаз, Сафавидтерден кейін Персияда Афшарид әулетін құрған Надир Шах Афшар жеңді. Надир Шах қалған Ғилжи күштерін Персиядан қуды, оларды жер аударды және Фарах пен Қандаһардың Абдали афғандарының бір бөлігін әскеріне қабылдады. Надир Шахтың әскерлері, олардың ішінде Ахмад Шах Абдали және оның 4000 Абдали сарбазы 1738 жылы Қандаһарды бағындырды. Олар Хусейн Хотак (немесе Шах Хусейн) билік еткен соңғы Хотак бекінісін қоршап, қиратты. Содан кейін Надир Шах өзінің құрметіне "Надерабад" деп атаған жаңа қала салды. Абдалилер Қандаһар аймағына қайта орналастырылды, ал Ғилжилер бұрынғы бекінісі Калат-и-Ғилжиге кері шегінді. Бұл жағдай қазірге дейін сақталып келеді.
Ashraf Hotak took over the monarchy following Shah Mahmud's death in 1725. He had to deal with a Safavid loyalist movement in the south led by Sayyed Ahmad, who had taken over much of Fars, Hormozgan, and Kerman. Ashraf's army was defeated in the October 1729 at the Battle of Damghan by Nader Shah Afshar, an Iranian soldier of fortune from the Afshar tribe, and the founder of the Afsharid dynasty that replaced the Safavids in Persia. Nader Shah had driven out and banished the remaining Ghilji forces from Persia and began enlisting some of the Abdali Afghans of Farah and Kandahar in his military. Nader Shah's forces, among them Ahmad Shah Abdali and his 4,000 Abdali troops, went on to conquer Kandahar in 1738. They besieged and destroyed the last Hotak seat of power, which was held by Hussain Hotak (or Shah Hussain). Nader Shah then built a new town nearby, named "Naderabad" after himself. The Abdalis were then restored to the general area of Kandahar, with the Ghilji's being pushed back to their former stronghold of Kalat i Ghilji. This arrangement lasts to the present day.