Кіріспе

Италиядағы археологиялық орын

Карсула – Италияның орталық бөлігіндегі Умбрия аймағындағы археологиялық орын. Ол Сан-Джемини коммунасының (Терни провинциясы) шамамен солтүстігінде орналасқан.

Шығуы мен тарихы

Тарихшылардың көпшілігі қаланың негізін шамамен б.з.д. 220-219 жылдар шамасында, ежелгі Римнің "Фламиниа" жолының салынуымен байланыстырады. Аймақтағы Римге дейінгі елді мекендердің орналасу ерекшеліктерін ескере отырып, осы жерде ертедегі Умбриялық елді мекеннің болғандығы мүмкін. "Виа Фламиния" алғаш салынғанда, оның батыс тармағы Нарниден (көне Нарния) солтүстікке қарай өтіп, Карсуланың ғана емес, сонымен қатар Бевания (көне Мевания) сияқты басқа да елді мекендердің дамуына ықпал етті. Жолдың бұл тармағы Мартани тауларының етегіндегі жайпақ төбелі жазық арқылы өтеді, бұл аймақ қола дәуірінің ортасынан бері тығыз қоныстанған. "Виа Фламинияның" бастапқы бағыты, батыс тармағы Нарниден қазіргі Сан-Джемини, Карсула, қазіргі Акваспарта, Викус-Мартис-Тюдерциум (Масса-Мартана маңы), Бевания және Фолиньо (көне Фулгиния) арқылы өтті. Кейінгі шығыс тармағы Нарниден Терниге (көне Интерамна Нахарс), солтүстікке қарай Сполетоға (көне Сполетий), содан кейін Тревиден өтіп, ақырында Фолиньоға дейін жалғасты. Император Август тұсында Карсула Рим муниципийіне айналды. Оның билігі кезінде бірқатар маңызды жұмыстар басталды, олардың ішінде амфитеатр, форумының көп бөлігі және мәрмәрмен қапталған Траян аркасы (қазіргі Арко ди Сан-Дамиано деп аталады) салынды. "Алтын ғасырында" Карсула, айналасындағы ауыл шаруашылығымен қамтамасыз етілген, гүлденген және бай болды. Оның көркі, минералды сулы моншалары, театрлары, храмдары және басқа да қоғамдық нысандары Римнен келетін бай және орта таптық "туристерді" тартты. Ежелгі Рим жолының екі тармағындағы басқа да аталған қалалар мен елді мекендердің көпшілігі әлі де бар болғанымен, Карсуланың орнынан тек қираған ғимараттар ғана қалды, ол тасталып, ешқашан қайта қоныстанбады. Ерте орта ғасырларда, 4- немесе 12-ғасырларда шағын елді мекеннің болғандығына куәліктер бар, мысалы, бүгінгі күні әлі де тұрған Сан-Дамиано шіркеуі, бұрынғы римдік ғимараттың іргесінде кішкентай монахтар қауымы үшін салынған. Ғасырлар бойы Карсула негізінен Сан-Джемини, Акваспарта, Масса-Мартана, Терни және Цези сияқты жақын маңдағы қалалар үшін құрылыс материалдарын өндіруге пайдаланылған карьер ретінде қолданылды. Осы кезеңде Карсула егіншілікке қайта оралды, бірақ ешқандай ірі ғимараттар салынбады. Жақында археологтар ескі қаланың үстінен жақында салынған құрылыстардың кедергісіз картасын жасауға мүмкіндік алды. Карсуланың тасталуының нақты себептерін ешкім білмейді, бірақ төрт себеп ықтимал деп есептеледі: а) жер сілкінісі салдарынан қирап, оны тұруға жарамсыз еткен (бірақ жер сілкінісінен зардап шеккен көптеген қалалар қайта құрылады), б) солтүстік-оңтүстік бағыттағы қозғалыстың көп бөлігі "Виа Фламинияның" (Терни, Сполето, Фолиньо) шығыс тармағын пайдаланғандықтан маңыздылығын жоғалтып, кедейленген, в) Карсула қорғаныс қабырғалары жоқ аңғарда салынған, ерте орта ғасырларда адамдар саяси тұрақсыздыққа байланысты жақсы қорғалған елді мекендерге көшуге бейім болды. Дж. Б. Уорд Перкинс үшінші ғасырдағы толастаған елді мекендердің тағы бір себебін атап өтті, ол кезде экономикалық өмірлік желі болған магистральдық жолдар қарақшылар тобының кіру жолдарына айналды: "Одан кейін үрдіс жолдардан алыстап кетуге бағытталды, орта ғасырларда жолдар алғаш салынған кездегідей елді мекендерден бос болды." д) 6-8 ғасырларда "Лонгобард дәлізінің" кезеңінде "Виа Фламинияның" батыс тармағы Императорлық аумақ пен Сполето герцогтігі арасындағы шекаралық қақтығыс салдарынан тоқтатылды. Осы кезеңде солтүстік-оңтүстік бағыттағы қозғалыстың көп бөлігі "Виа Америна" арқылы батысқа қарай жылды.

Қазба жұмыстары

16 ғасырда герцог Федерико Цезидің басшылығымен ретсіз қазба жұмыстары жүргізілді, ол Аккуаспартадағы сарайы үшін декоративтік элементтер іздеді. 17 ғасырда Папа Пий VI тұсында 1783 жылы Терни графы Себастьяно Грациани бастауымен алғашқы жүйелі қазба жұмыстары басталды, ал А. Дж. Милли 1800 жылы Карсулада осы қазбалар кезінде табылған заттардың тізімін жасады. [2]

1951 жылы қираған орындар Умбрия аймағының археологиялық мұрасын сақтау бойынша сол кездегі "супретенденті" Умберто Чиоттидің қазіргі заманғы әдістемелік археологиялық зерттеулеріне ие болды. 1972 жылы да маңызды қосымша жұмыстар атқарылды. У. Чиоттидің Карсуладағы жұмысы Uberto Ciotti in San Gemini e Carsulae, Bestetti 1976 және соңғы кезде Carsulae I Gli scavi di Umberto Ciotti a cura di Paolo Bruschetti, Luca Donnini, Massimiliano Gasperini жарияланымдарында қамтылған.

2004 жылы, отыз жылдық үзілістен кейін, инспектор Паоло Брушеттидің қадағалауымен, Вальдоста мемлекеттік университетінің профессоры Джейн Уайтхед басшылығымен Рим моншаларында жаңа қазба науқаны қайта ашылды, бұл жұмысқа San Gemini тарихы мұрасын бағалау қауымдастығы да көмектесті. 2020 жылы Рочестер университетінің профессоры Элизабет Колантони 2018 жылы зейнеткерлікке шыққан профессор Джейн Уайтхед бастаған жұмысты жалғастыра отырып, моншалардағы қазба жұмыстарын қайта бастауы күтілуде. Карсуладағы итальяндық қазба жұмыстарын Массимилиано Гасперини мен Лука Доннини басқарады.

Ескерткіштер

Фламиниа жолы. Ежелгі Рим жолының батыс тармағы Карсула қаласынан өтті. Виа Фламиниа қаладағы "басты көше" болды, ал оның бойында жаяу жүргіншілерге арналған тротуарлар мен су өткізгіштер салынған. Сан-Дамиано шіркеуі алғаш рет палеохристиандық дәуірде, түпкі мақсаты белгісіз римдік ғимараттың қалдықтарының үстіне салынған. Бұл ғимараттың қалдықтары шіркеудің оңтүстік жағында әлі де көрініп тұр. Алғашқы шіркеу апсидасы бар тіктөртбұрышты кеңістік болды. 11-шы ғасырда осы жерден жиналған материалдарды, оның ішінде базиликаны безендірген немесе Форумнан алынған сәулеттік бөлшектерді пайдалана отырып, портик пен екі ішкі колоннада қосылды. Базилика – Карсула қаласының азаматтары үшін қоғамдық жиналыстар өткізілетін зал. Ішкі зал тіктөртбұрышты, орталық бөлігі және екі бүйірлік дәліздері бағаналар қатарымен бөлінген. Апсидадағы төреші орындығы дауларды шешу және әділдік орнату үшін пайдаланылған. Қоғамдық моншалар, минералды, жылу сулы ванналар. Цистерна, қазір Антиквариум, қала тұрғындарының пайдалануына су жинаған. Ғибадатханалар. Екі ғибадатхана, кейде "екі туған ғибадатхана" деп аталса, екі белгісіз римдік құдайға арналған. Бүгінде олардың тек қызғылт таспен қапталған негіздері сақталған. Форум – ежелгі қаланың басты қоғамдық "алаңы", базилика мен екі ғибадатхананың маңындағы және ішіндегі террасалық құрылысқа салынған. Форумға жақын орналасқан күмбезді құрылыстар немесе "таберналар" базарлық дүкендер немесе шеберханалар болған болуы мүмкін. Қоғамдық ғимараттар. Белгісіз мақсаттарда пайдаланылған, олар жергілікті үкіметтің әкімшілік кеңселеріне немесе аристократиялық отбасылардың сарайларына арналған болуы мүмкін. Мұнда апсидасы бар төрт сәнді тіктөртбұрышты бөлме бар, қабырғалары мен едендері мәрмәрмен және opus sectilis-тен жасалған. Амфитеатр. Виа Фламинианың шығысындағы табиғи ойыста орналасқан, Флавий әулеті тұсында салынған болуы мүмкін. Ол негізінен әк тас блоктары мен кірпіштерден тұрғызылған. Театр. Август тұсында, амфитеатр салынғанға дейін салынған болуы мүмкін. Театрдың негізгі құрылыс материалы opus reticulatum болған. Collegium Iuvenum, жастарға арналған колледж немесе мектеп. Цистерна – азаматтардың пайдалануына су жинауға арналған тағы бір құрылым. Траян аркасы. Сан-Дамиано аркасы. Бастапқыда үш мәрмәр қапталған аркадан тұрған, олардың тек орталық аркасы ғана сақталған. Ол Август тұсында қаланың солтүстік кіреберісі ретінде салынған. Жерлеу ескерткіші, тумулус деп аталады, Фурия отбасының болуы мүмкін аристократиялық отбасының көп реставрацияланған жерлеу ескерткіші. Акваспартадағы Палаццо Чези мұражайында сақталған тақта осы ескерткіштен алынған болуы мүмкін. Жерлеу ескерткіші – Карсула некрополіндегі ескерткіш.

Видео материалдар

Карсуланың 3D қайта құрастырылуымен.