Кіріспе
Математикалық жиынтықтар теориясы жүйесі. Математика негіздерінде Морзе-Келли жиынтықтар теориясы (МК), Келли-Морзе жиынтықтар теориясы (КМ), Морзе-Тарски жиынтықтар теориясы (МТ), Куин-Морзе жиынтықтар теориясы (QM) немесе Куин мен Морзе жүйесі – фон Нейман-Бернайс-Гёдель жиынтықтар теориясымен (NBG) тығыз байланысты бірінші реттік аксиоматикалық жиынтықтар теориясы. Фон Нейман-Бернайс-Гёдель жиынтықтар теориясы сыныптық түсінудің аксиомалық схемасындағы схемалық формулалардағы байланған айнымалыларды тек жиынтықтармен шектейтін болса, Морзе-Келли жиынтықтар теориясы осы байланған айнымалыларға тиісті сыныптар мен жиынтықтардың иесі болуға мүмкіндік береді, бұл туралы алғаш рет 1940 жылы Куин өзінің ML жүйесі үшін ұсынған. Морзе-Келли жиынтықтар теориясы математиктер Джон Л. Келли және Энтони Морзе есімдерімен аталады және алғаш рет Келлидің "Жалпы топология" (1955) оқулығының қосымшасында, топологияға жоғары деңгейдегі кіріспе ретінде жазылған. Келли өзінің кітабындағы жүйені Торлаф Сколем мен Морзеге тиесілі жүйелердің нұсқасы деп атады. Морзедің өзінің нұсқасы кейіннен "Жиынтықтар теориясы" (1965) кітабында жарияланды. Фон Нейман-Бернайс-Гёдель жиынтықтар теориясы Зермело-Френкель жиынтықтар теориясының (ZFC, канондық жиынтықтар теориясы) консервативті кеңейтімі болып табылады, яғни ZFC тіліндегі бір мәлімдеме NBG-де дәлелденеді, тек қана егер ол ZFC-де дәлелденсе, ал Морзе-Келли жиынтықтар теориясы ZFC-нің нақты кеңейтімі болып табылады. Фон Нейман-Бернайс-Гёдель жиынтықтар теориясынан айырмашылығы, онда сыныптық түсінудің аксиомалық схемасы оның шекті санымен алмастырылуы мүмкін, Морзе-Келли жиынтықтар теориясын шекті аксиомалармен тұжырымдау мүмкін емес.
In the foundations of mathematics, Morse–Kelley set theory (MK), Kelley–Morse set theory (KM), Morse–Tarski set theory (MT), Quine–Morse set theory (QM) or the system of Quine and Morse is a first order axiomatic set theory that is closely related to von Neumann–Bernays–Gödel set theory (NBG). While von Neumann–Bernays–Gödel set theory restricts the bound variables in the schematic formula appearing in the axiom schema of Class Comprehension to range over sets alone, Morse–Kelley set theory allows these bound variables to range over proper classes as well as sets, as first suggested by Quine in 1940 for his system ML. Morse–Kelley set theory is named after mathematicians John L. Kelley and Anthony Morse and was first set out by and later in an appendix to Kelley's textbook General Topology (1955), a graduate level introduction to topology. Kelley said the system in his book was a variant of the systems due to Thoralf Skolem and Morse. Morse's own version appeared later in his book A Theory of Sets (1965). While von Neumann–Bernays–Gödel set theory is a conservative extension of Zermelo–Fraenkel set theory (ZFC, the canonical set theory) in the sense that a statement in the language of ZFC is provable in NBG if and only if it is provable in ZFC, Morse–Kelley set theory is a proper extension of ZFC. Unlike von Neumann–Bernays–Gödel set theory, where the axiom schema of Class Comprehension can be replaced with finitely many of its instances, Morse–Kelley set theory cannot be finitely axiomatized.
Талқылау
Монк (1980) және Рубин (1967) – МК-ге негізделген жиын теориясы бойынша мәтіндер; Рубиннің онтологиясы урелементтерді қамтиды. Бұл авторлар мен Мендельсон (1997: 287) МК жиын теориясынан күтілетін міндеттерді орындайды, бірақ ZFC және NBG-ге қарағанда кем қиындық тудырады деп санайды. МК, ZFC-ден және оның консервативті кеңейтімі NBG-ден, басқа белгілі жиын теориясынан қатаң күшті. Шындығында, NBG – және демек ZFC – МК-да дәйекті екендігін дәлелдеуге болады. МК-ның күші оның Сыныптық Түсінудің аксиомалық схемасының белгісіздігінен туындайды, яғни φ(x) сыныптар бойынша кванторланған айнымалыларды қамтуы мүмкін. NBG-нің Сыныптық Түсіну аксиомалық схемасындағы кванторланған айнымалылар жиындармен ғана шектелген; сондықтан NBG-дегі Сыныптық Түсіну белгілі болуы керек. (Жиынға қатысты бөліну әлі де NBG-де белгісіз, өйткені φ(x)-тегі кванторлар барлық жиындарды қамтуы мүмкін.) Сыныптық Түсінудің NBG аксиомалық схемасын оның көптеген мысалдарымен алмастыруға болады; бұл МК-да мүмкін емес. МК, ZFC-ге қатысты, күшті қолжетімсіз кардиналдардың бар екенін бекітетін аксиомамен кеңейтілгенде дәйекті. Өлшемді шектеу аксиомасының жалғыз артықшылығы – ол жаһандық таңдау аксиомасын білдіреді. Өлшемді шектеу Рубин (1967), Монк (1980) немесе Мендельсон (1997) еңбектерінде кездеспейді. Олардың орнына, бұл авторлар жергілікті таңдау аксиомасының стандартты түрін және "орналастыру аксиомасын" қолданады, егер сынып функциясының домені жиын болса, оның мәндер жиыны да жиын болады деп мәлімдейді. Орналастыру, Өлшемді шектеу дәлелдейтін барлық нәрсені дәлелдей алады, тек таңдау аксиомасының кейбір формаларын дәлелдеуден басқа. Өлшемді шектеу және I жиын болса (демек, әлем бос емес), бос жиынның жиын екендігін дәлелдеуге болады; сондықтан бос жиын аксиомасының қажеті жоқ. Әрине, мұндай аксиоманы қосуға болады, және жоғарыдағы аксиомалардың шағын өзгерістері осы қосылымды қажет етеді. I жиыны шектік ординалмен сәйкес емес, өйткені I одан үлкен жиын болуы мүмкін. Бұл жағдайда, I санының бар екендігі Өлшемді шектеудің кез келген түрінен туындайды. Фон Нейманның ординалдар сыныбы жақсы реттелген болуы мүмкін. Ол жиын бола алмайды (парадоксқа әкеледі); сондықтан бұл сынып нақты сынып, және барлық нақты сыныптар V-мен бірдей өлшемде болады. Сондықтан V да жақсы реттелген болуы мүмкін. МК екінші реттік ZFC-мен шатастырылуы мүмкін, ZFC екінші реттік логикамен (предикат тілінің орнына екінші реттік объектілерді жиын тілінде бейнелеу) негізгі логикасы ретінде. Екінші реттік ZFC тілі МК тіліне ұқсас (бірақ бірдей кеңейтуі бар жиын мен сынып енді сәйкес келмейді), ал практикалық дәлелдеу үшін олардың синтаксистік ресурстары дерлік бірдей (және МК Өлшемді шектеудің күшті түрін қамтыса, толықтай бірдей). Бірақ екінші реттік ZFC семантикасы МК-дан мүлдем өзгеше. Мысалы, егер МК дәйекті болса, онда оның саналы бірінші реттік моделі бар, ал екінші реттік ZFC-де саналы модельдер жоқ.
Тарих
МК алғаш рет белгілі бір жылы жазылып, Дж. Л. Келлидің (1955) «Жалпы топология» еңбегіндегі қосымшада танымал болды, онда келесі бөлімде келтірілген аксиомалар қолданылды. Энтони Морздың (1965) «Көптіктер теориясы» жүйесі Келлидің жүйесімен эквивалентті, бірақ стандартты бірінші реттік логикада емес, ерекше формальды тілде құрастырылған. Квиннің ML жинақтар теориясы – ZFC емес, «Жаңа негіздер» негізінде салынған алғашқы теория. Кластарды алдын ала болжау арқылы түсінуді Мостовский (1951) және Льюис (1991) де ұсынған.