Кіріспе

Есімдіктердің басқа сөздерден грамматикалық қалыптасуы

Тіл білімінде номинализация – есімдік емес сөзді (мысалы, етістік, сын есім немесе есімше) есімдік ретінде немесе есімдік сөз тіркесінің басы ретінде қолдану. Бұл функционалдық категорияның өзгеруі морфологиялық өзгеріс арқылы жүзеге асуы мүмкін, бірақ міндетті емес. Номинализация, мысалы, сөздің басқа түрінен есімдік жасау процесін, туынды қосымша арқылы (мысалы, "легализациялау" етістігінен "легализация" есімдігі) білдіруі мүмкін, сондай-ақ нәтижесінде пайда болған күрделі есімдікті де атауға болады. Номинализация "есімдеу" деп те аталады. Кейбір тілдерде етістіктер есімдік ретінде қолданылуы мүмкін, бұл ретте түбір өзгермейді (көшіру немесе нөлдік туынды), ал басқаларында морфологиялық өзгеріс қажет. Ағылшын тілінде екі жағдайдың да мысалдары бар. Номинализация – тілдің табиғи құрамы, бірақ кейбір жағдайлар көбірек көзге түседі. Жазу туралы кеңестерде кейде номинализацияны тым көп пайдаланудан сақтануға кеңес беріледі. Көптеген номинализацияланған сөздері бар мәтіндер тығыз болуы мүмкін, бірақ мұндай формалар ақпаратты аз сөйлемдерге сыйыстыруға да көмектеседі. Көбінесе, белсенді етістікті (номинализацияланған етістіктің орнына) қолдану тікелей шешім болып табылады.

Ағылшынша атау

Ағылшын тілінде екі түрлі атау жасау тәсілі кездеседі. Біріншісі, сөздің соңына туынды жұрнақ қосып, одан зат есім жасауды қажет етеді. Ал екінші жағдайда, ағылшын тілінде қосымша морфологиялық өзгерістерсіз де сол сөзді зат есім ретінде қолдануға болады. Осындай екінші тәсіл нөлдік туынды деп аталады.

Деривациялық морфология және номинализация

Деривациялық морфология – грамматикалық өрнектің зат есім тіркесіне айналу процесі. Мысалы, "Екі химиялық затты біріктір" деген сөйлемде "біріктір" етістік қызметін атқарады. Оны "Эксперимент екі химиялық заттың бірігуін қамтыды" деген сияқты -ation жұрнағын қосу арқылы есімге айналдыруға болады. Есімдерді жасау үшін көптеген жұрнақтар қолданылуы мүмкін. Хаддлстон (2002) екі негізгі бөлімге бөлінген толық тізім ұсынады: тұлға/құрал номинализациясы және әрекет/күй/процесс номинализациясы. Етістіктердің есім ретінде қолданылуының ерекше кең таралған жағдайы – ағылшын тілінде герунд деп аталатын -ing жұрнағының қосылуы. + Деривациялық морфология арқылы номинализация Номинализация түрі Туынды есімдер Құралуы Сөйлем мысалдары Номинализацияланған сөйлемге қатысты қолданылуы қолданылатын сипаттау (Adj) + ibility Бұл жағдайда заңның қолданылуы күмәнді. қарқындылық қарқынды (Adj) + ity Оның қарқынды үңілуі итті қорқытты. бақыт бақытты (Adj) + ness Оның бақыты сүйіспеншілікке толы достарының болуынан туды. Номинализацияланған етістік реакция реакция (V) + ion Балалардың тәттіге деген реакциясы құнды болды. бас тарту бас тарту (V) + al Кеңесшілер алқасының ұсынысты қараудан бас тартуы отырысты аяқтады. бейімделу бейімделу (V) + ment Университетке түсу – үлкен бейімделу. Герундті номинализация жазу жазу (V) + ing Жазу жаңа тілде үйренуге қиын дағды. жүгіру жүгіру (V) + ing Жүгіру – жүрек-қан тамырларын жаттықтыратын жаттығу. кесу кесу (V) + ing Шөп кесу – қызықты.

Нөлдік деривациялық номинализация

Ағылшын тіліндегі кейбір етістіктер мен сын есімдер сөйлемнің синтаксисіне байланысты, түбірлі жұрнақ қосылмай-ақ есімдік ретінде тікелей қолданылуы мүмкін. Мұндай нөлдік деривациялық номинализацияны конверсия деп те атайды. + Нөлдік деривациялық номинализация мысалдары Токен Лексикалық категория Пайдалану өзгерту етістік Мен өзгертемін. өзгерту есімдік Маған өзгеріс керек. өлтіру етістік Ол адамды өлтіреді. өлтіру есімдік Адамның өлтірілуі трагедиялық болды.

Қысымға және айтылуға тәуелді атаулар

Нақты нөлдік туындысынан басқа, ағылшын тілінде айтылудың өзгеруіне байланысты (әдетте, сөз тіркесімінің екпіні) функционалдық категорияны өзгертіп, зат есім немесе етістік ретінде қолданылуы мүмкін бірнеше сөздер бар. Мұндай типтердің бірі, бұл өте кең таралған, сөздің соңғы екпінінен бірінші екпініне дейін екпін ауысуы (бастапқы екпінмен туынды есімдік). + Бастапқы екпінмен туынды есімдік Мысал: increase Лексикалық категория Қолданылуы (increase, '/ɪ//n//k//r//iː//s/) зат есім Пайда үлкен өсім көрсетті. (increase, /ɪ//n/'/k//r//iː//s/) етістік Пайдалар өсуін жалғастырады. Тағы бір мысал – use етістігі, ол зат есім ретінде қолданылғанда басқаша айтылады. Use сөзінің номинативтік түрі сөз соңында бірыңғай дауысты альвеолярлық үндік /s/ дыбысын, ал вербальдік түрі – дауысты альвеолярлық үндік /z/ дыбысын шығарады. Қай дыбыс айтылатыны, синтаксистік құрылым мен семантикадан басқа, сөйлем контекстіндегі use сөзінің лексикалық категориясын көрсетеді. + Айтылу арқылы туынды есімдік Мысал: use Лексикалық категория Қолданылуы (use, '/juː//s/) зат есім Шанышқыларды қолдану қауіпті. (use, '/juː//z/) етістік Шанышқыңды қолдан! Кейбір жағдайларда, сын есімдер де номинативтік қолданысқа ие болуы мүмкін, мысалы, кедейлер – жалпы кедей адамдарды білдіреді. Номинативтенген сын есімді қараңыз.

Басқа да үнді-еуропа тілдері

Көптеген үнді-еуропа тілдерінде есімдер, етістіктер және сын есімдер үшін жеке инфлекциялық морфология бар, бірақ бұл көбінесе атауға кедергі келтірмейді, себебі сын есімнің түбірі немесе тамыры оңайlıkla сын есімнің инфлекциясынан айырылып, есімдік инфлекциялармен толықтырылады – кейде тіпті арнайы есімдеу жұрнақтарымен. Мысалы, латын тілінде көптеген есімдеу жұрнақтары бар, және осы жұрнақтардың кейбіреулері ағылшын тіліне тікелей немесе роман тілдері арқылы қабылданған. Тағы бір мысал – неміс тілі, мысалы, неміс (сын есім) және Deutsch (есім) арасындағы нәзік инфлекциялық айырмашылықтар, түр, сан және септіктер бойынша, бірақ лексикалық категорияның қайсысы бірінші пайда болғаны маңызды емес болуы мүмкін. Испан және португал тілдерінде, олардың о/os/a/as инфлекциялары көбінесе сын есімдер мен есімдерді белгілейді, өте еркін шекараны көрсетеді, себебі көптеген түбірлер сын есім мен есімнің лексикалық категориялары арасында болады (инфлекциялық айырмашылық аз немесе мүлдем жоқ).

Қытай

Қытай тілінің барлық түрлерінде етістіктер мен сын есімдерді есімге айналдыру үшін бөлшектер қолданылады. Мандарин тілінде ең көп қолданылатыны – 的 de, ол етістіктерге де, сын есімдерге де жалғанады. Мысалы, 吃 chī (жеу) 吃的 chīde (желінген нәрсе) болады. Кантон тілінде 嘅 ge, ал Миннан тілінде ê осы мақсатта қолданылады. Қытай тілінің түрлерінде кездесетін тағы екі бөлшек есімге айналған етістіктің белсендісі немесе пассивті екенін нақты көрсету үшін қолданылады. 所 (suǒ) етістіктің алдына қосылып пассивтіні білдіреді, мысалы, 吃 (жеу) 所吃 (желінген нәрсе) болады, ал 者 (zhě) етістіктен кейін қосылып белсендіні білдіреді, мысалы, 吃 (жеу) 吃者 (жейтін адам) болады. Екі бөлшектің де тамыры классикалық қытай тілінен басталады және қазіргі қытай тілінің түрлерінде өнімділігі шектеулі. Сондай-ақ, нөлдік туынды сөздердің саны да көп. Мысалы, 教育 jiàoyù бір мезгілде етістік (білім беру) және есім (білім) болып табылады. Басқа мысалдар: 变化 biànhuà (өзгерту; n. өзгеріс), 保护 bǎohù (қорғау; n. қорғау), 恐惧 kǒngjù (қорқу; n. қорқыныш; adj. қорқынышты) және т.б.

Вьетнамдық

Вьетнам тілінде номинализация көбінесе нөлдік туынды арқылы жасырын түрде болады, бірақ ресми жағдайларда немесе мағынасы шатас болу мүмкіндігі болғанда сөзді жіктеуіш қосып номинализациялауға болады. "sự" және "tính" - етістіктер мен сын есімдерді атау үшін қолданылатын ең көп таралған жіктеуіштер. Басқа номинализациялық жіктеуіштерге "đồ", "điều" және "việc" жатады.

Тибет-Бірман

Номинализация – тибет-бирман тілдерінде кең таралған құбылыс. Боди тілдерінде атаулау түрлі функцияларды атқарады, оның ішінде толықтырып тұрған сөйлемдер мен қатысты сөйлемдердің жасалуына қызмет етеді.

Жапон тілі

Жапон грамматикасы жиі номинализацияны (туыстық есімдердің орнына) の no, もの mono және こと koto сияқты бірнеше бөлшектер арқылы қолданады. Ежелгі жапон тілінде есімдер соңғы дыбысты өзгерту арқылы жасалатын, мысалы, мура (村, "ауыл") мурудан (群る, "жиналыс") туындаған, алайда мұндай есім жасау тәсілі қазір қолданылмайды.

Синтаксистік номинализацияның қос сипаты

Синтаксистік номиналдар лексикалық түрде алынған номиналдармен кейбір қасиеттерін ортақтасады, олар вербальді проекциялардан құралған синтаксистік компоненттерде жасалуы тиіс. Жапон тілінің грамматикасындағы номинализацияның екі жақтылығы номиналдың ішіндегі аргументтерді проекциялау үшін VP (vP) қажеттігі туралы мәселені тудырады.

Жапон тіліндегі атау және сөздік қасиеттер

Ката номиналдарының ішіндегі себептік, пассивтік және құрметтеу белгілері vP құрылымын болжауға дәлел келтіреді. Екіншісі – зерттеушілердің номинализацияны түсіндіру үшін түйіндердің құрылымдық бағыныстылығын талдайтын құрылымдық тәсіл.

Чомский және номинализация

Чомскийдің "Номинализация туралы ескертулер" мақаласы номинализацияны талдаудағы маңызды нүкте ретінде қарастырылып, номинализацияның көптеген теорияларында сілтеме жасалды.

Ауызша номинализация туралы көбірек

Алексиаду (2001) девербальдық номинальдардың мағыналық тұйықтығын түсіндіруді одан әрі дамытады. Мұны көрсетудің бірнеше жолы бар, олардың ең маңыздысы – үлестірілген морфологиялық жүйе деп аталатын әдіс. Девербальдық номинальдарда мағыналық және синтаксистік деңгейлерде тұйықтық байқалады. Мағыналық деңгейде олар оқиғаларға немесе заттардың санына қатысты болуы мүмкін, ал синтаксистік тұрғыдан алғанда, оның тұйықтығы синтаксистік аргументті ашу мүмкіндігінен туындайды.