Кіріспе

Сасанидтер музыкасы – 224-651 жылдар аралығында болған Сасанидтер империясының музыкасын қамтиды. Сасанидтердің көптеген шаханшалары музыканы ынталы түрде қолдады, олардың ішінде империяның негізін қалаушы Ардашир I және Бахрам V болды. Әсіресе, Хосров II ерекше демеуші болды, оның билігі парсы музыкасының алтын ғасыры деп есептеледі. Парсы классикалық музыкасы б.з.д. VI ғасырға дейін жетеді; Ахеменидтер империясы кезінде (б.з.д. 550–331) музыка діни дұғаларда және патшалық және ұлттық шараларда маңызды рөл атқарды. Бірақ парсы музыкасының өркендеген кезеңі 224 жылдан 651 жылға дейін Сасанидтер династиясы тұсында болды. Осы дәуірде парсы музыкасының көптеген дастағалары мен ладтары құрастырылды, олардың көпшілігі дәстүрлі түрде Барбадқа жатқызылады. Ол музыка үшін 30 түрлі дыбыс қолданды. Әрине, ол өзінің шабыттанған шығармаларын жазып алып, оларды тыңдаушыларына орындады, себебі олай жасамаса, оларды қайтадан ойнай алмайтын еді. Патша сарайындағы тойларда би және ән-күй кеңінен таралды. Бірнеше рет парсы музыканттары мен бишілері Сасанид патшаларының қытай императорлары сарайына сыйлық ретінде берілгені айтылады, бұл сол дәуірдегі парсы музыканттары мен бишілерінің жоғары беделі мен шеберлігін көрсетеді. Музыканың тағы бір маңызды қызметі – көрші елдердің, мысалы Византия немесе Гефталиттердің дипломаттары мен патшаларын қабылдау болды. Барбадтың қайтыс болғаннан кейін бес ғасыр өткен соң, Фараби өзінің заманындағы барлық музыкалық шығармаларды жазып алып, ежелгі нота жазу әдісін сипаттады.

Сасанидтер дәуіріндегі Иран музыкасы

Дегенмен, Сасанид Иранындағы музыкалық орындау тарихы бұрынғы кезеңдерге қарағанда жақсырақ құжатталған. Бұл зороастризм дінінің ритуалдарымен байланысты айқынрақ көрінеді. Хусро Парвиздің тұсында Сасанидтердің патша сарайы көрнекті музыканттарды қабылдады. Жалпы, Хосро Парвиздің билеу кезеңі "Иран музыкасының алтын ғасыры" деп есептеледі, ал ол өзі музыканттардың арасында, садақ-жебесін ұстап, арфашылар тобының ортасында қайықта тұрған бейнесі Taq e Bostan-дағы үлкен рельефте бейнеленген. Рельефте екі қайық көрсетілген, ал тұтас сурет осы қайықтарды "бір панельдегі екі сәтте" бейнелейді.

Құралдар

Сасанидтік мүсіндерде анық көрінетін музыкалық аспаптар – арфа, мүйіз, даф, барабан және флейта немесе сыбызғы. Арфа үшбұрышты, жеті ішекті, оны құшақта ұстап, көрінетіндей екі қолмен тартылады. Барабан кішкентай. Мүйіздер мен сыбызғылар олардың нақты түрі анықталмау үшін тым жай бейнеленген. Концерттік шығармалар кейде тек арфашылармен орындалған, он немесе он екі арфашы орындауға қатысқан. Біріккен топтар көбірек кездесетін. Бір жағдайда орындаушылардың саны жиырма алтыға жетеді, олардың жетісі арфада, соншасы флейта немесе сыбызғыда, үшеуі мүйізде, біреуі барабанда ойнаса, ал сегізінің аспаптарын анықтау қиын. Музыканттардың бір бөлігі көтеріңкі оркестрде орын алады, оған баспалдақпен өтуге болады.