Кіріспе

Құрып кеткен сүтқоректілер түрі

Проконсуль африканус – миоцен дәуірінде шамамен 23-14 миллион жыл бұрын өмір сүрген маймыл. Ол жеміс жейтін, оның миы маймылдың миынан үлкен болған, бірақ қазіргі маймылдың миындай емес. Оны 1933 жылы палеонтолог Артур Хопвуд XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында адам сияқты цирк қойылымдарында, мысалы, велосипед тебу және фортепианода ойнау сияқты өнер көрсеткен, «Консул» деп аталған шимпанзелердің құрметіне атады. Кейіннен Проконсуль туысының басқа түрлері де табылды.

Ашылу

1947-1948 жылдары Виктория көліндегі Русинга аралына жасалған Лики экспедициясы Проконсулдың тағы да көптеген түрлерін ашты. Мэри Лики 1948 жылы Проконсулдың ерекше толық қазбасын тапты, ол бірнеше онжылдық бойы *африканус* деп белгіленді, бірақ 1993 жылы Алан Уокер оны *хеселони* деп қайта жіктеді. 1951 жылы Лики мен Ле Грос Кларк Хопвудтың *Ксенопитек коруэнсис* ("Кенияның Коруынан табылған ерекше маймыл") түрін *африканус* түрімен бірге жіктеді. Сондай-ақ 1951 жылы Т. Уитворт Русингада одан да көп Проконсул қазбаларын тапты, оларды ол *африканус* деп санады, бірақ олар 1992 жылы Уокер тапқан қазбалармен біріктіріліп, *хеселони* түрін құрады. 18 миллион жылдық бұл қазбалық түр үлкен және кіші маймылдардың, сондай-ақ адамның болуы мүмкін ата-бабасы деп есептеледі. ХХ ғасырдағы ең белгілі қазба іздеушісі және эволюцияны қолдаушы палеонтолог Луи Лики былай деді:

Лики, көптеген басқа палеонтологтар сияқты, Проконсулдың нақты жіктелуі туралы бірнеше рет пікірін өзгертті. Қазіргі кезде ғылыми пікір маймылдар мен гоминидтердің аралық жағдайына қарай бейімделген.

Морфология

Проконсул африканың жоғарғы және төменгі жақтарында 2.1.2.3 тіс формуласы болған. Бұл түрдің молярлары жұқа эмальмен және айқын молярлық цингуламен еректелген. Бұл түрде мықты сопақша сүйек және жақсы көрінетін мұрын болған. Бұл түрдің кең орбиталық аймағы және кішкентай фронтоэтимоидтық қуыстары болған. Жоғарғы жақ қуысы шектелген. Бұл түрдің есту аймағы қазіргі заманғы маймылдар мен серкопитекоид маймылдарына ұқсас болған. Эктотимпаниялық түтік жақсы дамыған. Бұл түрдің құйрығы болмаған, ал оның кәдімгі тістері жыныстық диморфизм көрсеткен. Бас сүйегінде supraorbital tori болмаған және ол белгілі бір деңгейде прогнатты деп есептеледі. Бұл түрдің бас сүйегінің сыйымдылығы және мидың енцефализация коэффициенті 1,5 құрады. Бас сүйегіне сүйенсек, бұл түрдің миының сыртқы беті гиббондар мен серкопитекоид маймылдарына ұқсас болған. Бұл түрдің білегі маймылдың білегіне ұқсас сипатталған. Бұл түрдің талшығында трохлеарлық беті жоғары иілген және терең ойылған. Бұл түрдің аяғы көлденең доғаға ие болған. Проконсул африканың брахиальдық индексі 96-ға тең, бұл Pan туысына сәйкес келеді. Жалпы алғанда, бұл түрдің қаңқасы берік деп сипаттауға болады. Бұл түрдің орташа дене салмағы шамамен 8 кг құрады. Тіс морфологиясына сүйенсек, Proconsul africanus жеміс жейтін түр болған деп болжанады; 1981 жылы Айелло жасаған зерттеуде ол "бұтақ астында тамақтанатын" түр екені анықталды. Посткраниальді фрагменттерге сүйенсек, ол ағаш өмірін кешірген төрт аяқты жануар болған.