Кіріспе

Джаз музыкасының қосалқы жанры – музыка жанры.

Джаз-фанк – күшті ритмдік үзіліс (грув), электрлі дыбыстар және аналогты синтезаторлардың кең таралғандығымен ерекшеленетін джаз музыкасының қосалқы жанры. Фанк, соул және R&B музыкасы мен стильдерінің джазбен бірігуі нәтижесінде кең спектрлі жанр пайда болды, ол джаздың күшті импровизациясынан бастап соул, фанк немесе джаз аранжировкаларымен диско, джаз рифтері, джаз сололары және кейде соул вокалына дейін жетеді. Джаз-фанк – негізінен американдық жанр, ол 1970-ші жылдар мен 1980-ші жылдардың басында танымал болды, бірақ 1970-ші жылдардың ортасында Англиядағы клубтарда да сұранысқа ие болды. Соул-джаз және джаз-фьюжн сияқты ұқсас жанрлар бар, бірақ олар джаз-фанкпен толыққанды сәйкес келмейді.

Шолу

Джаз саласының кеңеюі ретінде джаз-фанк бірнеше ерекше қасиеттерді көрсетеді. Бірінші қасиет – композиция мен импровизация арақатынасының өзгеруі. Аранжировка, мелодия және жалпы жазу үлкен мәнге ие болды. Қысқасы, бұл фанки джаз бен еркін джаздан сол дәуірдегі көше фанк қозғалысына оралу. Алғашқы джаз-фанк альбомдарының мысалдары – Майлс Дэвистің «On the Corner» (1972) және Джимми Смиттің «Root Down» (1972). The Last Poets, Gil Scott Heron, Lightnin’ Rod, T. S. Monk, Pleasure, Boogaloo Joe Jones, Lenny White, Don Blackman, Monk Higgins, Wilbur Bascomb, Les DeMerle және Michael Henderson да джаз-фанк альбомдары шығарды. Майлс Дэвис, Дональд Бёрд және Херби Хэнкок джазға зор ықпал еткен тұлғалар ретінде сынға ілігіп жатпайды. Мизель ағайындары индустриядан ресми мақтаулар алды және олардың музыкасы кеңінен танымал. Олардың туындылары заманауи музыкада да үлгі ретінде қолданылады. Джаз-фанк музыкасының екінші қасиеті – электрлі аспаптардың қолданылуы, мысалы, Rhodes пианиносы немесе электр бас-гитарасы, әсіресе джаз-фьюжн музыкасында, сондай-ақ аналогты электронды аспаптарды алғаш рет пайдалану, атап айтқанда Херби Хэнкок, оның джаз-фанк кезеңінде сахнада немесе студияда бірнеше Moog синтезаторларымен бірге болды. Ол Hohner D6 Clavinet және басқаларын да қолданды. Херби Хэнкок «Head Hunters» (1973) сияқты альбомдарында джаз-фанкқа адал болды. 1980 жылдардың басында ол «Future Shock» (1983) альбомын жасағанда джаз-фанкқа электронды әсерлер енгізді. Джаз-фанк биі жанрмен тікелей байланысты, оны Дженифер Лопес «In Living Color» скетч-комедиялық телесериалында танымал етті.

Даму

Жаз-фанк жанрының пайда болуымен, джаздың консервативті жақтастары оны кейде «сату» деп қарады немесе «би залдарына арналған джаз» деп еске алды. Олардың пікірінше, бұл жанр жеткілікті интеллектуалдық тереңдікке немесе элиталық деңгейге ие емес еді, бұл музыканың кең танылуына қатысты пікір қақтығыстарына әкелді, бірақ джазды халыққа жақындатып, танымалрақ етті. Ал поп музыка тыңдаушыларының көзқарасы бойынша, коммерциялық сәттілігіне қарамастан, жаз-фанк жанрына деген күмәнді көзқарас туды, себебі ол «тымырлай джазды» және демек, тым күрделі болды.

Өндірушілердің рөлі

Жаздың көптеген танымал өнерпаздары жанрда мамандар болған бірнеше продюсерлердің қабілетін пайдаланып, үлкен коммерциялық сәттілікке қол жеткізді. Mizell Brothers – Ларри мен Фонс – джаз-фанк толқынының көп бөлігіне жауапты болды, өйткені олар көптеген маңызды джаз-фанк өнерпаздарын (Джонни "Хэммонд" Смит, Гэри Бартц және тағы басқалар) жеке өндірді. Басқа продюсерлердің ішінде Филадельфиялық музыкант Декстер Уэнсел және өздері де талантты музыканттар (әсіресе аранжировщиктер) болған, бірақ дыбыс инженері, аранжировщик немесе композитор ретінде тәжірибе жинағандар бар еді. Mizell Brothers Byrd пен Джонни "Хэммонд" Смиттың джаз-фанк шығармаларының көп бөлігін өндірді.

Ұлыбритания джаз-фанкі

Ұлыбританияның түнгі клубтарында 1970-жылдардың ортасынан соңына дейін Манчестердегі Колин Кертис, Бирмингемдегі Грэм Уорр және Шон Уильямс, Лидстегі Ян Деухирст және Пол Скофилд сияқты диджейлер осы жанрды Крис Хилл мен Боб Джонспен бірге насихаттады. 1970-жылдардың ортасынан соңына дейін Лондондық соул және фанк пионерлері жанрға жаңа тыңдарман әкелді: атап айтқанда, Invicta 92.4 пираттық радиосы және JFM пираттық станциясы. 1980-жылдардың соңында Англиядағы сирек табылған пластинка іздеуші диджейлердің жұмысы маңызды болды – олар өткенге үңіліп, ескі әндерді қайта жаңғыртуға ұмтылды, мысалы Норман Джей және Гиллс Петерсон. Джаз-фанк топтарының көп бөлігі американдық болғанымен, 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басында диско және коммерциялық сахнадан өзгеше бағыт ұстанған бірнеше британдық джаз-фанк орындаушылары мен топтары пайда болды. Оларды Крис Хилл, BBC Radio London радиосындағы Роби Винсент және Лондондағы алғашқы коммерциялық радиостанция Capital Radio-да сенбі кешкі бағдарламасын жүргізген Грег Эдвардс сияқты клуб диджейлері қолдады. 1980 жылы ірі джаз фестивалі өтті, онда Light of the World джаз-фанк тобы өнер көрсетті. Бұл музыка Еуропаның алғашқы соул радиостанциясы Radio Invicta және кейіннен Solar Radio, Horizon және Kiss FM сияқты пираттық радиостанцияларда жиі ойнатылды. Өзін-өзі жетілдіре білген топтардың алғашқысы, Ұлыбританияның ерекше стилін қалыптастырған Light of the World, Кенни Веллингтон, Жан Пол 'Блуи' Мауник және басқа музыканттар құрды. Сонымен қатар, көбінесе 1970-жылдардағы джаз-фанктің қайта жаңғыртуы ретінде қарастырылатын, 1990-жылдардағы заманауи орындаушылар түсіндірген немесе өндірген әйгілі эсид-джаз қозғалысын атап өткен жөн. Incognito, The Brand New Heavies, Jamiroquai және Джеймс Тейлор квартеті эсид-джаз қозғалысының танымалдығын арттыруға көмектесті. Ұлыбританиялық US3 тобы Питерсон мен Эдди Пиллер құрған Acid Jazz Records лейблымен келісімшарт жасасты. US3 бастапқыда Герби Хэнкок орындаған "Cantaloupe Island" әнін каверледі.