Кіріспе

Киелі кітап кейіпкері

Киелі кітаптағы пайғамбар және Осия кітабының авторы

Еврей Киелі кітабында Осия (,/h//oʊ/'/z//iː//ə/ немесе /h//oʊ/'/z//eɪ//ə/; – Hōšēaʿ, 'Құтқарылу'; – Hōsēé), Беридің ұлы, сондай-ақ Осей деп те белгілі, Израильдегі б.з.д. 8 ғасырындағы пайғамбар және Осия кітабының негізгі авторы. Ол – екінші храм кезеңінде еврей Танахинда (Невиимнің соңғы кітабын құрайтын) бір кітапқа біріктірілген және ұйымдастырылған, бірақ христиандықта жеке кітаптар ретінде ерекшеленетін он екі кіші пайғамбардың біріншісі. Осия көбінесе "апат әкелетін пайғамбар" ретінде қарастырылады, бірақ оның құрылысқа шақыру хабарының астында жаңарудың уәдесі жатыр. Талмудта ол өз заманындағы ең ұлы пайғамбар деп есептеледі. Осияның қызмет ету мерзімі шамамен алпыс жылға созылды, және ол өз заманындағы Израильдің жазбаша пайғамбарлық қалдырған жалғыз пайғамбары болды. Кітаптың жазылған уақыты ғалымдар арасында даулы болғанымен, көпшілігі кітаптың көп бөлігі Израильдің Еробоам II тұсында (шамамен б.з.д. 793–753 жылдары) жазылғанымен келіседі.

Атау мағынасы

Ошия есімі ("құтқару", "құтқарады" немесе "көмектеседі" деген мағынада) құтқаруды білдіретін сөзден шыққан, сол кезде кең таралған есім болған сияқты. Сандар кітабының 13:16 аятында Нұн ұлының бастапқы аты Ошия болғандығы, ал Мұса оған құдай есімін қамтитын, ұзақ Ехошуа есімін бергенге дейін осылай аталғандығы айтылады. Раши Сота 34б-да Ехошуаның יה (Ях) және Ошия ("Құдай құтқарады") есімдерінің қосындысы екенін түсіндіреді.

Орналасқан жері

Ошия кітабында нақты айтылмаса да, солтүстік-шығыс географиясына назар аударудың және оған жақындығының деңгейінен Ошияның пайғамбарлық қызметін Солтүстік Израиль патшалығында атқарғанын көруге болады, ол осы жерде туған. Ошия 5:8-ден басталатын жазбаларда Сирия-Ефрем соғысына сілтеме бар сияқты, бұл соғыс патшалықтың Ассириялықтар тарапынан басылып алуына әкелді (шамамен). Ошияның ұзақ қызметі, Иеровоам II билігінен бастап (787–747) Ошия билігіне дейін (731–722) Самарияның 722/721 жылдары құлауынан бұрын аяқталған секілді.

Отбасы

Ошияның өмірі мен әлеуметтік жағдайы туралы көп мәлімет белгілі емес. Ошия кітабында айтылғандай, ол Диблаймның қызы Гомерге үйленді. Ошияның отбасылық өмірі Израильдің басқа құдайлармен құрған "пасық" қарым-қатынасын бейнеледі. Сол сияқты, оның балаларының аттары Құдайдың Израильден шеттеуін көрсетеді. Ошияның ұлының аты Ло-амми, яғни "Менің халқым емес" деп аударылады, бұл Израиль халқының жалған құдайларды ұстанғанына Құдайдың наразылығын білдіреді.

Христиандық ой

Ерте жазған пайғамбарлардың бірі – Осия, өзінің жеке басынан өткен оқиғаларды Құдай мен Израильдің арақатынасын бейнелеу үшін пайдаланды. Осия мен Гомердің арасындағы қарым-қатынас, Құдай мен Израильдің арасындағы қарым-қатынасқа параллельді келеді. Гомер Осиядан қашып, басқа еркекпен бола тұрса да, ол оны бәрібір жақсы көріп, кешіреді. Сол сияқты, Израиль халқы жалған құдайларға табынғанмен де, Құдай оларды сүйіп, олармен жасаған өзінің уәдесінен айнымады.

Ислам әдебиеті

Құран тек кейбір пайғамбарлардың есімдерін ғана айтады, бірақ көптеген пайғамбарлардың есімдері аталмағанын нақты көрсетеді. Сондықтан, Ибн Исхақ сияқты көптеген мұсылман ғалымдары Хосейді Израильдің нағыз еврей пайғамбарларының бірі деп есептейді. Хосей кітабы Абдулла Юсуф Али тарапынан да Құранды түсіндіруде қолданылған, әсіресе Израильдің адасуы туралы айтылған Құран аяттарына сілтеме жасағанда.

Еске алу

Армян Апостолдық шіркеуінің қасиеттілер күнтізбесінде 31 шілдеде басқа кіші пайғамбарлармен бірге еске алынады. Ол Шығыс православиелік литургиялық күнтізбесінде 17 қазанда тойланады (Жулиан күнтізбесін қолданатын шіркеулер үшін 17 қазан қазіргі Грегориан күнтізбесі бойынша 30 қазанға сәйкес келеді). Ол сондай-ақ қасиетті әкелер күнінде (Тәңірдің туған күніне дейінгі жексенбіде) еске алынады. Ошия кітабынан бірнеше хафтар оқылады, олардың ішінде Ваетзе, Ваишлах, Бамидбар, Насо, Шаббат Шува және (сефардтар үшін ғана) Тиша Б'Ав кітаптары бар.

Қабір

Яһуди дәстүрі бойынша Ошияның қабірі Сафедтегі яһуди зиратында орналасқан; алайда Эмиль Г. Хирш пен Виктор Рыссел "Иудей энциклопедиясында" бұл дәстүрдің "тарихи құндылығы жоқ" екенін айтады. Осия кейіпі "Қайран ғашық: Ошияның тарихы" (2012) фильмінде Илья Александрмен бейнеленген. "Құтқарылған махаббат" романы Ошия кітабы негізінде жазылған.