Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мөрлерді зерттеу
Study of seals
Сигиллография, грек тілінен алынған сфрагистика деп те аталады, – архивтік құжаттарды куәландыру үшін қолданылатын балауыз, қорғасын, саз және басқа да мөрлерді зерттейтін ғылыми сала. Ол мөрлердің (матрицалар мен іздер) көркемдік дизайны мен жасалуының ерекшеліктерін ғана емес, сонымен қатар оларды қолданудың құқықтық, әкімшілік және әлеуметтік жағдайларын да зерттейді. Ол дипломатия, геральдика, әлеуметтік тарих және өнер тарихымен байланысты және тарихтың қосымша ғылымдарының бірі саналады. Мөрлерді зерттеумен айналысатын маман – сигиллограф деп аталады.
Sigillography, also known by its Greek derived name, sphragistics, is the scholarly discipline that studies the wax, lead, clay, and other seals used to authenticate archival documents. It investigates not only aspects of the artistic design and production of seals (both matrices and impressions), but also considers the legal, administrative and social contexts in which they were used. It has links to diplomatics, heraldry, social history, and the history of art, and is regarded as one of the auxiliary sciences of history. A student of seals is known as a sigillographer.
Этимология
Сигиллография сөзі латын тілінде "мөр" деген мағына беретін сөзден және грек тілінде "сипаттама" деген мағына беретін жұрнақтан шыққан. Оны 1682 жылы Антон Стефано Картари итальян тілінде (сигиллография) ресми түрде қолданды. Ағылшын тіліне ол әлдеқайда кейін енді: Оксфорд ағылшын сөздігінде тіркелген ең ерте мысалдар 1879 (сигиллография) және 1882 (сигиллограф) жылдарына жатады. Балама атау, сфрагистика, грек тілінде "мөр" деген мағына беретін сөзден туындаған: бұл сөз ағылшын тілінде алғаш рет 1836 жылы тіркелген.
The word sigillography derives from the Latin word , meaning 'seal', and the Greek suffix , meaning 'description'. It was effectively coined in Italian (as sigillografia) by Anton Stefano Cartari in 1682. It entered English at a much later date: the earliest instances recorded by the Oxford English Dictionary date from 1879 (sigillography) and 1882 (sigillographer). The alternative term, sphragistics, is derived from the Greek word , meaning 'seal': this word is first recorded in English in 1836.
Тарих
Томас Элмхам және Джон Роус сияқты зерттеушілер 15 ғасырда мөрлерді қолдану тарихын жазды және талқылады. 16-17 ғасырларда мөрлерді зерттеу антиквариаттардың кең таралған әрекетіне айналды. Роберт Гловер, Джон Ди, сэр Роберт Коттон және Николас Клод де Пейреск сияқты алғашқы студенттер мен коллекционерлердің арасында болды. Мөрлерге арналған алғашқы жарияланған трактаттардың ішінде Джорджо Лонгоның «De anulis signatoriis antiquorum» (Милан, 1615); Оливье де Вридің «Sigilla comitum Flandriae» (Брюгге, 1639); және Теодор Хопингктің «De sigillorum prisco et novo jure tractatus» (Нюрнберг, 1642) еңбектері бар. Бұл ғылымды қалыптастыруда Жан Мабильонның «De re diplomatica» (1681) және Иоганн Михаэль Гейнеччиустың «De veteribus Germanorum aliarumque nationum sigillis» (1710) еңбектері ерекше әсер етті. Англияда Джон Анстис «Аспилогия» атты маңызды зерттеуді жинақтады, бірақ ол қолжазба күйінде қалды: алғаш баспаға шыққан еңбек Джон Льюистің «Англиядағы мөрлердің тарихы және қолданылуы туралы диссертациясы» (1740) болды. 19 ғасырдың екінші жартысында сигиллографияны неміс ғалымдары, оның ішінде Герман Гротефенд және Отто Поссе, сондай-ақ француз ғалымдары Луи Дюэт д’Арк және Жермен Демай одан әрі дамытты. Сигиллография – Византиялық зерттеулердің маңызды саласы, ол византиялық қорғасын мөрлердің іздерін және олардағы мәтін мен суреттерді зерттеуді қамтиды. Оның маңыздылығы византиялық құжаттардың аз сақталуынан және көптеген (40 000-нан астам) мөрлердің сақталуынан туындайды. Византиялық мөрлердің ең ірі жинақтарының бірін Гюстав Шлюмбергердің 1904 жылы жарық көрген «Византия империясының мөрлері» атты үлкен томынан табуға болады. Византиялық сигиллография бойынша алғашқы халықаралық конференция 1986 жылдың тамызында Думбартон Оукс қаласында өтті.
Antiquaries such as Thomas Elmham and John Rous began to record and to discuss the historic use of seals in the 15th century. In the 16th and 17th centuries the consideration of seals became a fairly widespread antiquarian activity. Notable early students and collectors included Robert Glover, John Dee, Sir Robert Cotton and Nicolas Claude de Peiresc. The first published treatises dedicated to seals included Giorgio Longo's De anulis signatoriis antiquorum (Milan, 1615); Olivier de Wree's Sigilla comitum Flandriae (Bruges, 1639); and Theodorus Hoepingk's De sigillorum prisco et novo jure tractatus (Nuremberg, 1642). Especially influential in shaping the discipline were Jean Mabillon's De re diplomatica (1681) and Johann Michael Heineccius' De veteribus Germanorum aliarumque nationum sigillis (1710). In England, John Anstis compiled a substantial study titled "Aspilogia", but this remained in manuscript: the first work to reach print was a much slighter tract by John Lewis, Dissertation on the Antiquity and Use of Seals in England (1740). In the second half of the 19th century sigillography was further developed by German scholars including Hermann Grotefend and Otto Posse, and French scholars including Louis Douët d'Arcq and Germain Demay. Sigillography is also an important subdiscipline of Byzantine studies, involving the study of Byzantine lead seal impressions and the text and images thereon. Its importance derives from both the scarcity of surviving Byzantine documents themselves, and from the large number (over 40,000) of extant seals. One of the largest compendiums of Byzantine seals can be found in the large volume by Gustave Schlumberger, Sigillographie de l'empire Byzantin, published in 1904. The first international colloquium on Byzantine sigillography was held at Dumbarton Oaks in August 1986.
Танымал мәдениет
Сигиллография Тинтиннің оқиғаларының бірі – «Король Оттокардың скептрі» (1939/1947) сюжетінің маңызды бөлігі болып табылады. Тинтин профессор Алембикпен, сигиллографпен бірге ойдан шығарылған Балқан мемлекеті Сильдавияға зерттеу сапарына қатысады, бірақ ол патшаны тақтан құлату жоспарына тартылып қалады.
Sigillography features in the plot of King Ottokar's Sceptre (1939/1947), one of The Adventures of Tintin. Tintin accompanies Professor Alembick, a sigillographer, on a research trip to the fictional Balkan nation of Syldavia, only to become embroiled in a plot to dethrone the King.