Кіріспе

Эдвард Бондтың "Құтқарылған" пьесасы – Эдвард Бондтың 1965 жылғы қарашада Лондонның Корольдік театрында тұңғыш рет көрсетілген пьесасы. Пьесаның өзі 1960-шы жылдардағы Лондон қаласында өтеді. Оның тақырыбы – жәрдемақыға тәуелді және мемлекеттік үйлерде тұратын жастардың мәдени жағдайының нашарлығы мен көңілсіздігі. Пьесаға цензуралық шектеулер салынғаннан кейін Лоренс Оливье The Observer газетіне хат жазып: "Құтқарылған балаларға арналмаған, ересектерге арналған, және осы елдің ересек азаматтары оған батыл бой көрсетуі керек" деген пікірін білдірді. Америкалық жазушы Мэри Маккарти пьесаның "ерекше нәзіктігін" жоғары бағалады. Алғашқы актерлік құрамында Джон Касл, Тони Селби, Рональд Пикап, Деннис Уотерман, Уильям Стюарт, Барбара Феррис, Люси Флеминг және Гвен Нельсон болды. Шығармашылық топқа режиссер Уильям Гаскилл және жарық беруші Эрик Бейкер кірді.

Дау

Сақталған пьесаға бастапқыда Лорд Чемберлен елеулі қысқартуларсыз лицензия беруден бас тартқан. Ол үлкен жекелеген көрермендер алдында қойылғанда, Лорд Чемберлен пьесаны қоюға қатысқандарды соттауға шешім қабылдады. Айыпталушылар кінәларын мойындап, айыппұл төлегенімен, бұл іс цензура кеңсесінің беделіне нұқсан келтірді және бірнеше жыл өткен соң, 1968 жылы театр цензурасын жоюға ықпал етті. Бенедикт Найтингейл 2001 жылы бұл пьесаның сыншылар арасында Хенрик Ибсеннің "Қаруақтар" пьесасынан кейін ең көп пікір таласын тудырғанын мәлімдеді.

Өндірістер

1969 жылдың ақпан айында, 1968 жылғы Театрлар заңында цензура алынысымен, «Saved» пьесасы Лондонның Корольдік соты театрында алғаш рет толыққанды қойылыммен көрсетілді. Жаңару құрамына: Малкольм Тирни (Лен рөлінде), Кеннет Кранхэм (Фред рөлінде), Патрисия Франклин (Пэм рөлінде), Квини Уоттс (Мэри рөлінде), Том Чадбон, Питер Блайт және Джон Барретт кірді. Режиссері – Уильям Гаскилл. Сыншылардың бастапқы пікірлері өте теріс болғанымен, 1969 жылғы қойылымнан кейін пьесаға жоғары баға берілді. Бонд бұл пьесаның әлеуметтік мүшелік құқығынан айырылу тақырыбының бүгінгі күнге де өте қатысты деп санайды. Келесі рет Лондон сахнасында бұл пьеса 1984 жылға дейін қайта қойылмады, ол да Корольдік сотында болды. 2011 жылдың қазанында пьеса 27 жылдан кейін алғаш рет Лондонда, Шон Холмс режиссерлігімен Лирик Хаммерсмит театрында қайта жанданды.

Әңгіме

Пэм, жас лондондық әйел, Ленді, жас лондондық жігітті, үйіне алып келеді. Олар тәтті жейді. Пэмнің әкесі Гарри қайтыс болған кезде, Лен мен Пэм Гарриге ым-ишарамен араластырылған тәтті ұсынады. Пэм Леннің мінез-құлқына көңілі түседі. Бұл көрініс Пэм мен Леннің жыныстық қатынаста болғанын білдіріп аяқталады. Лен мен Пэм жергілікті саябақта көлге қайықпен жүзіп барады. Пэм Леннен шаршағанын көрсетеді. Қайықтарды Фред басқарады, ол Леннің досы. Ол Пэмге қызығушылық танытады. Лен Пэмнің үйінде тұрып қалады, бірақ Пэм оны Фредке қалдырып кетті. Фред оған жақсы қарамайды, ал Лен оған жанашырлық танытады. Пэм Леннің ашуын туғызғанымен, оған деген жанашырлық үшін риза. Пэм Фредтен жүкті болып, оның баласын алады. Пэмнің анасы Мэри Ленді жақсы көреді, бірақ Пэм үйде оның болуына барған сайын ренжіді. Бір көріністе Пэм Ленмен және оның анасы Мэримен ұрысады, ал қарапайым нәресте үнемі жылайды. Лен сәбиге қамқорлық жасау туралы бірдеңе жасау керек деп ұсынғанда, Пэм: "Бұл мәселені кеңеске тапсырыңыз", яғни баланы әлеуметтік қорғау органдарына тапсырыңыз. Фред балық аулауға барады, оны Лен бақылайды. Фред Ленге Пэмге деген көңілі қалғанын айтады. Фред пен Леннің достары Пит, Колин, Майк және Барри, сонымен қатар сәбиді бала арбасына отырғызатын Пэм келеді. Балаға қамқорлық жасауды қаламай, Фред Пэмге ашуланады, ол да ашуланып, баланы өзіне қалдырады. Лен кетіп барады. Пит, Колин, Майк және Барри сәбиді әуре етпей, кейіннен қаттырақ қыспақтап, шатастырады. Фред оларды тоқтату үшін ештеңе істемейді. Барри сәбилер - тек қана ауырсынуды сезінбейтін жануарлар екенін айтады. Баланың жастығына кір кір келтіргенде, оның бетін мазасыздыққа сүртеді. Олар баланы ұрып, ақырында оған тас лақтырады, Фред қосылады. Парк жабылуға жақын, олар қашады, Фред тек балық аулау құралдарын алуға оралады. Пэм сәбиді алуға оралады және оған қалмастан сөйлейді, ол оны таспен өлтіргенін байқамайды. Ол әлі де ештеңе білмейтіндіктен, оны арбамен алып кетеді. Фред сәбидің өліміне қатысы үшін түрмеге жабылды, бірақ жауапкершілікті қабылдаудан гөрі ол түрме сыртындағы халықтың өзіне қалай қарағанын ашуланды. Лен олардың сәбиге шабуыл жасағанын көріп, бірақ араласпағанын мойындайды. Фред бұл істі шешуге көмектеспейтінін айтады. Ол ақыры Пэмді тастап кетті. Лен әлі күнге дейін Пэм мен оның ата-анасымен бірге тұрады. Пэм Фред түрмеден шыққаннан кейін онымен қайта қосылады деп үміттенеді. Лен Мэриге, Пэмнің анасына, жыныстық сүйіспеншілік сезінеді және онымен флирт жасайды; ол мақтанады, бірақ оған әрекет етпейді. Пэм мен Лен кафеге барады, онда Фред бостандық алуын тойлауға келеді. Фред, Колин, Пит, Майк, Барри және Фредтің жаңа қызы Лиз келіп қалады. Фред босатылғанына қуанышты болса да, ол қысылып, қысылып, Пэмнің осында екенін байқап қалады. Пэм онымен бетпе-бет келіп, оны қайтаруды сұрағанда, ол жарылып, оны "қанды қауіп" деп атайды, одан кейін жек көрумен кетеді. Леннен басқалары соңынан еріп келеді. Пэм ақырында Фредтің өзін сүймейтінін түсінеді, ал Лен өзін алмастырушы ретінде ұсынады, бірақ ол жауап бермейді. Гарри Мэриге Ленмен флирт жасағаны туралы айтады. Олар айтысып, қыз оны шай құмырасымен шапалақпен ұрады. Ол орындық та сынған. Лен Гарриге өзін түзетуге көмектеседі, ал Гарри Ленге кек сақтамағанын айтады. Гарри Ленге екінші дүниежүзілік соғыста соғыспағаны үшін қиындыққа тап болғанын айтады: "Yer never got yer man", яғни Лен ешқашан ешкімді соғыста өлтірген емес. Лен баяу және әдепті түрде сынған креслоны жөндейді, Гарри футбол бассейніне, Пэм журнал оқиды, ал Мэри үй шаруасын жасайды. Сценада Леннен Пэмге тек бір жолды диалог бар: "Менді ізде" . Ол балғаның орнын өзі толтырып, соған қарай жүруге мәжбүр болса да, отбасы толығымен ыдырап кетпейді. Эдвард Бонд пьесаның аяғын "әдепсіз оптимистік" деп сипаттады.