Кіріспе

1934–1935 жылдардағы Бейбітшілік дауыс беруі – Ұлыбританиядағы жұртшылықтың Ұлттар Лигасына және ұжымдық қауіпсіздікке қатысты көзқарасын анықтауға бағытталған бес сұрақтан тұратын жалпыұлттық сауалнама. Оның ресми атауы – «Ұлттар Лигасы және қарулану туралы Ұлттық декларация». Ұлттар Лигасының жақтастары Ұлыбританиядағы өркендеп келе жатқан оқшауланушылыққа қарсы тұру үшін, Лига қағидаларын қолдауды талап ететін үлкен халықтық демонстрация қажет деп санды. Жақында қаруды шектеудегі сәтсіздіктер Лиганың беделін түсірді, сондай-ақ Ұлттық үкімет Лиганы қолдаудан бас тартуы мүмкін деген қауіп туды. Дауыс беруді Ұлттар Лигасы одағы құрған «Ұлттық декларация комитеті» ұйымдастырды, оған LNU президенті Челвуд лорды Сесил жетекшілік етті. Бұл үкімет тарапынан демеу алмады және сайлаушылардың шамамен жартысының пікірін білдіретін ресми емес шара болды. Басты қарсылық лорд Бивербруктан келді, оның «Daily Express» газеті дауыс беруді жиі сынап мазақтап жазды, бірақ көптеген ірі газеттер қолдау көрсетті. Дауыс берудің ресми тарихын жазған Дам Аделаида Ливингстонның айтуынша, Бейбітшілік дауыс беруінің бастапқы мақсаты, тіпті сұрақтар қойылмас бұрын, британдық жұртшылықтың Ұлттар Лигасының саясатын Ұлыбританияның сыртқы саясатының басты анықтаушы факторы ретінде қолдайтынын дәлелдеу болды. 1933 жылдан бастап дауыс беру жоспарлары талқыланды, ал 1934 жылы сұрақтарды және сауалнама жүргізу процесін сынау үшін жергілікті дауыс берулер өтті, себебі Ұлыбританияда бұрын мұндай ауқымды шаралар қабылданған емес. 1934 жылдың соңында жарты миллионнан астам жақтастары парламенттік сайлауға тіркелгендердің барлығынан сұрап, үй-үйді аралады. 1935 жылдың ақпан айынан мамыр айына дейін дауыс беруге қатысушылардың саны күрт өсті. Сауалнама 1935 жылдың маусым айында аяқталды, ал соңғы нәтижелер 1935 жылдың 27 маусымында Лондондағы Корольдік Альберт залында өткен үлкен митингте жарияланды. Кентербери архиепископы төрағалық етті, ал лорд Сесил нәтижелерді жариялады. Жалпы дауыс бергендердің саны 11,6 миллион адамды құрады, бұл ересек халықтың 38 пайызы және бес айдан кейін өткен жалпы сайлауда дауыс берген 21 миллион адамның жартысынан астам бөлігін құрады.

Интерпретация

Лорд Сесилдің айтуынша, британдықтар ұжымдық жүйені "құптап, мақұлдады". 1948 жылы Уинстон Черчилль бұл британдықтардың "әділ мақсат үшін соғысуға дайын және тіпті бел буғандарын" білдіреді, егер барлық әрекеттер Лиганың басшылығымен жүргізілсе. Кейінірек Филип Ноэль Бейкер бұл Британияның "қажет болған жағдайда Муссолиниге қарулы күшпен тойтарыс беруге дайын екенін" көрсеткенін жазды. Консервативті үкімет назар аударды және сыртқы саясатында Лиганы көбірек пайдалануға шешім қабылдады, әсіресе Италияның Эфиопияны басып алуына байланысты туған дағдарыста. Болдуин (1955) оның әкесі Стэнли Болдуин 1934 жылы қарулану бағдарламасын жоспарлағанын, бірақ Бейбітшілік дауысынан (Peace Ballot) көрініп, Лейбористтік және Либералдық оппозициялардың қолдауына ие болған бейбітшілдікке ұмтылатын халықты наразылыққа ұшыратудан сақтау үшін бұл жұмысты сырлы түрде жүргізуге мәжбүр болғанын айтады. Оның 1935 жылы қаруланудың маңыздылығын толыққанды баяндауы, ұлдың пікірінше, бейбітшілдікке қарсы күштерді жеңіп, қарулануды алға жылжытуға мүмкіндік берген жеңіске әкелді. Тейлордың пікірінше, халықаралық қарусыздану мәселесі шешілмегендіктен, тек бесінші "B" сұрағы маңызды болды. Бейбітшілік дауысы соғысқа жол бермейтін барлық шаралармен ұжымдық қауіпсіздікті қолдаудың айқын белгісіне айналды, сонымен қатар соғысқа да тартыншақты қолдау көрсетті. Тарихшылар "Баллотты" сұрақтардың дұрыс емес қойылғаны және қажетті жауаптарды алуға бағытталғандығы үшін сынады. Сондай-ақ, ол басқа елдер қарулануды жалғастырса, Ұлыбритания да қарулану керек пе деген сұраққа жауап бермегені үшін де сынға ұшырады.