Кіріспе

Согьял Ринпоче (1947 – 28 тамыз 2019) – тибеттік дзогчен ламасы. Ол 19 ғасырдың тибет шебері және көреген қасиетті Тертон Согьял Лераб Лингпаның туған қайталанған түрі ретінде танылды. Согьял Ринпоче – Ригпаның негізін қалаушы және бұрынғы рухани жетекшісі, ол әлемнің 23 елінде 100-ден астам буддалық орталықтар мен топтардың халықаралық желісі және ең көп сатылған «Тибеттік тіршілік пен өлім кітабы» кітабының авторы, ол 30 тілде және 56 елде басылып шықты. 2017 жылы зейнетке шыққанға дейін Согьял Ринпочеге 1970 жылдарға дейін соққан жыныстық және физикалық зорлық-зомбылық, сондай-ақ қайырымдылық қорларын дұрыс пайдаланбау туралы айыптаулар тағылды. 2017 жылы Ригпа осы айыптауларды сырттан зерттейтінін хабарлады және көптеген айыптауларды растайтын есеп жарияланды. Согьял Ринпоче есепке жауап бермеді, бірақ «Мен ешқашан, ешкімге өзімшіл пайда немесе зиян келтіру ниетімен әрекет етпегенімді толық сеніммен білемін» деді. Анасы айтқанынша, оның әпкесінің күйеуі және де-факто әкесі Джамянг Кхенце Чоки Лодро оны Тертон Согьялдың туған қайталанған түрі деп танып, Дзонгсар монастырында білімін бақылауға алды. Ол Кхенпо Аппей сияқты бірнеше ұстаздан дәстүрлі пәндерді оқыды, ол Дзонгсар Кхенце Чоки Лодромен оның ұстазы ретінде тағайындалған. Согьял Ринпоче Үндістанның Калимпонг қаласындағы католик мектебінде оқыды, содан кейін Батысқа келгенге дейін Үндістан астанасы Дели университетінде білім алды. 1971 жылы ол Кембридждегі Тринити колледжінде салыстырмалы дінтануды зерттеу үшін шақырылды. Ол Дуджом Ринпоче, Дилго Кхенце Ринпоче және Нёшул Кхенпо Ринпоче сияқты тибет буддизмінің барлық мектептерінен көптеген ұстаздармен оқуын жалғастырды. Ол алғаш рет Үндістанның Калимпонг қаласында Дуджом Ринпоче үшін аудармашы болып жұмыс істеді, кейіннен Еуропада және АҚШ-тағы гастроль кезінде оның аудармашысы болып қызмет етті. 1973 жылы ол Далай-ламаның Римге батысқа алғашқы сапарын ұйымдастыруға көмектесті, онда Папа Павел VI-мен кездесу де болды. Ригпа жазда Францияда, Алғыс айту күнінде Калифорнияда, қыста Германияда, содан кейін Австралиядағы Майалл көлдерінде және Пасхада Англияда Согьял Ринпоче мен басқа да ұстаздардың басшылығымен ұзақ семинарлар, яғни демалыстар өткізетін жылдық кесте құрды. Германиядағы Кирххаймдағы алғашқы қысқы шара 1986 жылдың желтоқсанында өтті, Австралиядағы Тиона паркіндегі жылдық демалыстар 1989 жылы басталды, ал АҚШ-тағы алғашқы Алғыс айту күні 1988 жылы Оклендте өтті. 1987 жылы Ринпоче Ирландияның батысындағы Корк округіндегі орталықтың рухани жетекшісі болуға шақырылды, ол Дзогчен Беара атанды, Ригпаның алғашқы ұзақ мерзімді демалыс орталығы. 1991 жылы Согьял Ринпоче Францияның оңтүстігіндегі Монпельеге жақын Лераб Линг демалыс орталығын құрды. Алғашқы үш айлық демалыс 1992 жылы осы жерде өтті. 2007 жылдың қазан айында Берлинде Дхарма Мати деп аталатын орталық ресми түрде ашылды. 2017 жылдың 11 тамызында Ригпаның қазіргі және бұрынғы мүшелерінен физикалық, эмоционалдық және жыныстық зорлық-зомбылық жасалғаны туралы мәлімдемеден кейін Согьял Ринпоче «әлемнің әртүрлі елдеріндегі Ригпа атын алып жүрген барлық ұйымдардың рухани жетекшісі қызметінен дереу зейнеткерлікке шығамын» деп шешім қабылдады.

Тіршілік пен өлімнің тибет кітабы

1983 жылы Ринпоче Элизабет Кюблер Росс, Кеннет Ринг және басқа да көмекші мамандықтар мен өлімге жақын зерттеулермен айналысатын тұлғалармен танысты. Олар оны Тибет өлім туралы үйретімдерін ашу және өлгендерге көмектесу жұмысын дамытуға ынталандырды. Ринпоче әлем бойынша дәріс беруін жалғастырды. 1989 жылы Непалда Ринпоче Эндрю Харвимен кездесіп, оны жобаға қатысуға шақырды. Тең редактор Патрик Гаффни жазу процесі туралы: «Бәлкім, кітап ешқашан осылай ерекше тәсілмен жазылмаған» деді. Одан кейін кітап Ұлыбританияда, Австралияда және Үндістанда жарық көрді, ал бірінші болып неміс және француз тілдеріне аударылды. Бүгінгі күнге дейін 30 тілде, 56 елде екі миллионнан астам данасы басылып шықты.

Конференциялар мен іс-шаралар

Ринпоче әлемнің түкпір-түкпіріндегі конференцияларда тұрақты баяндамашы болды, қазіргі әлемдегі буддизм, өлім және өлгеннен кейінгі өмір, медитация және бақыт сияқты тақырыптарды қоздыды. 2004 жылы ол Әлем діндерінің парламентіне негізгі баяндамашы ретінде қатысты, онда Испанияның Барселона қаласында 8000-нан астам діни басшылар мен қарапайым жандар діни зорлық-зомбылық, таза суға қол жеткізу, әлемдегі босқындардың тағдыры және дамушы елдердің қарыздарын жою мәселелерін талқылады. 2008 жылдың тамызында ол Колорадо штатының Аспен қаласындағы Аспен институтында Роберт Турманмен бірге "Тибеттің бірегей буддалық мұрасы" тақырыбында сөз сөйледі. Бұл "Аспендегі Далай-ламаның қасиеттілігі: Тибет мәдениетінің мерекесі" атты симпозиумның бір бөлігі болды, ол Тибет өнері мен мәдениетін сақтау қорымен бірлесіп ұйымдастырылды. 2010 жылдың қазан айында ол Эмори университетінде өткен Тибет буддизмі жөніндегі халықаралық конференцияда "Заманауи батыс мәдениетіндегі тибет буддизмі" тақырыбында негізгі баяндама жасады. 2011 жылы ол Делиде өткен Жаһандық буддалық конгресінде негізгі баяндамашы және қатысушы болды, онда "діни, рухани және әлемдік лидерлер, сондай-ақ 32 елден 800 ғалым, делегат және бақылаушы" жиналды. "Мақсат – буддизмнің қазіргі заманғы әлемнің ең маңызды мәселелеріне – зорлық-зомбылық, әлеуметтік және экономикалық теңсіздік, қоршаған ортаның нашарлауы және қоғамдар мен елдер арасындағы келіспеушіліктерге – төзімділік таныту және оларды шешу қабілетін зерттеу" және "мәдениеттердің, қоғамдардың және елдердің әртүрлілігіне қарамастан, бейбітшілік, үйлесім, бірлесіп өмір сүру және ортақ жауапкершілікті дамытуға және нығайтуға үлес қосу" болды.

Шығыс

Ринпоче Үндістанда, әсіресе Делиде, Далай-ламаның жалпыға бірдей жауапкершілік жөніндегі қорында тұрақты түрде сабақ берді. Ол сонымен қатар балалық шағының бір бөлігін өткізген Сикким және Бутанның Гималай аймақтарында да сабақ берді. 2007 жылдан бері ол Бутанда жыл сайын сабақ беріп келеді және оның сабақтары онда телеарналарда үнемі көрсетіліп тұратын. Бутанның тұңғыш премьер-министрі және оның жалпы ұлттық бақыт философиясын қолдаушысы Лиончен Джигме Йосер Тинли Ринпоче берген сабақтарға тұрақты түрде қатысып отырды. Согьял Ринпоче Бутанда сабақ беруді басымдыққа айналдыруға шешім қабылдағанын айтты, себебі Бутан – әлемдегі жалғыз тәуелсіз Ваджраяна буддалық мемлекеті. Ол сондай-ақ, "Хималай аймағындағы бүгінгі жас буын Дхарманы практикалық тұрғыда түсінуі керек" және "Дхарманы нақты түсіну – Бутанның дамуының маңызды және ажырамас бөлігі" екенін мәлімдеді.

Өлім

Согьял Ринпоче 2019 жылдың 28 тамызында Таиландта өкпелік эмболиядан 72 жасында қайтыс болды, ол ішек рагымен ем алып жатқан болатын.

Оқыту

Стивен Батчелордың айтуынша, Согьял Ринпоче "күлкі сезімімен, шалқамалы энергиясымен, тікелейлігімен және мерзім-мерзімдегі ерекшелігімен танымал", сондай-ақ басқа дәстүрлерге жататын ұстаздар, мысалы, Дзен шебері Шуньрю Судзуки. Ол былай деп жазды: Ринпоче өзінің ұстаздары туралы әңгімелер айтуды және құлшыныстың маңыздылығын баса көрсетуді ұнатты, көбінесе Дилго Кхенце Ринпошенің: "Құлшыныс – жолдың өзегі" деген сөзін келтіретін. Дегенмен, Чарльз Тарттың сөзіне қарағанда, ол "оқушыларын өзіне емес, өз ұстаздарына құлшыныс етуге ынталандырады, тіпті Тибет буддизмі ұстазға деген құлшынысқа ерекше мән береді".

Жемқорлық туралы мәлімдемелер

1994 жылы Согьял Ринпочеге қарсы 10 миллион долларлық азаматтық сот ісі қозғалды. Ол рухани көшбасшы ретіндегі өкілеттігін пайдаланып, әйел шәкірттерінің біреуін жыныстық қатынасқа мәжбүрлеген деген айып тағылды. Шағымда эмоционалдық зиян келтіру, сенімгерлік міндеттемесін бұзу, сондай-ақ дене күштерін қолдану және ұрып-сату фактілері жазылған. Сот ісі соттан тыс келісіммен аяқталды. 2011 жылы осы іске қатысты айыптауларды 1995 жылғы мақаланың авторы, журналист Мэри Финниган жариялады. 2014 жылы Марион Дапсанс Согьял Ринпоше туралы жеті жылдық тергеуін жариялады. Оның респонденттерінің бірі, Согьял Ринпошенің ұзақ жылдар бойы қызмет еткен әйел шәкірті "Мими" атты адамның тәжірибесі 2016 жылы l'Obs журналында жарияланды, онда ол және оның әріптес шәкірттеріне жасалған сексуалдық және психологиялық зорлық-зомбылық туралы айтылған. 2015 жылы Rigpa France ұйымының ұзақ жылдар бойы директоры болған Оливье Раурих «авторитарлық атмосфераға» наразылық білдіріп, ұйымнан кетті. 2017 жылдың 13 маусымында Согьял Ринпошенің тағы бір құрбаны голландтың Brandpunt телебағдарламасында өз әңгімесін айтты. 2017 жылдың 20 шілдесінде буддалық басылым "Арыстанның ырысы" (Lion's Roar) Согьял Ринпошеге қазіргі және бұрынғы Rigpa шәкірттері жазған хаттан үзінділерді жариялады, онда айыптаулардың толық мәліметтері келтірілген. Сегіз шәкірт ұзақ жылдар бойы Rigpa мүшелері болған, олардың көпшілігі Rigpa ұйымында жоғары лауазымдарды иеленген, оның ішінде директорлар, бұрынғы кеңес мүшесі және Согьял Ринпошенің жеке көмекшілері болған. 2017 жылдың 14 шілдесінде жазылған он екі беттік хатта Согьял Ринпошенің Rigpa шәкірттеріне қатысты сексуалдық, физикалық және эмоционалдық зорлық-зомбылық жасағаны нақты сипатталған. Онда олар қатты ұрысқан, сексуалдық актілер орындауға және Согьялдың бұрыс іс-әрекеттерін жасыру үшін жалған куәлік беруге мәжбүр болғандары айтылған. 2017 жылдың 1 тамызында Үндістанның Ладакх қаласында өткен конференцияда Далай-лама буддалық қауымдастықтарындағы тәртіпсіздік мәселесіне тоқталып, «Согьял Ринпоше, менің жақын досым. Қазір ол ұятқа түсті» деді. Бұл сын 2017 жылдың 6 қыркүйегінде Дарамсаладағы резиденциясында Сан-Диегодағы Калифорния университетінің студенттерімен кездесу кезінде Rigpa ұйымына да таратылды. 2017 жылдың 3 тамызында Францияның Буддалық одағы (L’Union Bouddhiste de France) Rigpa France және оның Rigpa Lérab Ling орталығының мүшелігін тоқтатты, ал 2019 жылы тоқтату алынып тасталды. 2017 жылдың 11 тамызында Согьял Ринпоше зорлық-зомбылық туралы айыптаулардың фонында Rigpa-ның рухани жетекшісі лауазымынан кетті.