Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Dalbergia тұқымдасының бірнеше тропикалық ағаштары роза ағашы деп аталады.
Several tropical woods of the genus Dalbergia
rosewood timber
Роза ағашы – әртүрлі бай түсті, көбінесе қараңғы жолақты қоңыр түсті, бірақ басқа да түстерде кездесетін қатты ағаштардың жалпы атауы. Ол қатты, берік, күшті және тығыз болады. Шын роза ағаштары Dalbergia тұқымдасына жататын ағаштардан алынады, бірақ басқа ағаштар да роза ағашы деп аталады. Роза ағашы жақсы жылтыратады және ол қымбат жиһаз жасауға, еден төсеуге, музыкалық аспаптарға және айналдыру өнімдеріне қолданылады.
Rosewood is any of a number of richly hued hardwoods, often brownish with darker veining, but found in other colours. It is hard, tough, strong, and dense. True rosewoods come from trees of the genus Dalbergia, but other woods are often called rosewood. Rosewood takes a high polish and is used for luxury furniture making, flooring, musical instruments, and turnery.
Нағыз роза ағаштары
Нағыз роза ағаштары Dalbergia туысына жатады. Батыс әлемінде ең жоғары бағаланатын роза ағашы – Dalbergia nigra ағашы. Ол ең көп "Бразилиялық роза ағашы" деп танылады, сондай-ақ "Баия роза ағашы" деп те аталады. Бұл ағаш күшті, тәтті хош иіске ие, ол көп жылдар бойы сақталады, осыдан да оның аты роза ағашы деп қойылған. Тағы бір классикалық роза ағашы Dalbergia latifolia-дан келеді, ол (шығыс) Үнді роза ағашы немесе сонокелинг (Индонезия) деп белгілі. Бұл ағаштің тегі – Үндістан, сонымен қатар Пәкістанның (Чиниот) басқа аймақтарындағы плантацияларда өсіріледі. Мадагаскар роза ағашы (Dalbergia maritima), bois de rose деп белгілі, қызыл түсі үшін жоғары бағаланады. 2010 жылғы саудаға және заңсыз кесуге мораторий салынған күйі сақталып тұрғанына қарамастан, оның кең ауқымда жалғасуы тоқтатылмайды. Оңтүстік-Шығыс Азияның барлық аймақтарында Dalbergia oliveri ағаш өңдеу үшін жиналады. Оның өзегіне жақын жерде өте хош иісті және тығыз талшықтары бар, бірақ сыртқы саңылаулы қабығы жұмсақ және кеуекті. Dalbergia cultrata, бордодан ашық қоңырға дейін түрлі түстерде болатын, қара ағаш ретінде сатылатын бірма роза ағашы. Роза ағашынан жасалған инженерлік ағаш өнімдері "Малайзия роза ағашы" немесе D. oliveri ретінде сатылады. Кейбір роза ағаштары Dalbergia retusa-дан алынады, ол сондай-ақ "Никарагуа роза ағашы" немесе кокоболо деп те белгілі. Бірнеше түрлері Гватемалалық немесе Панамалық роза ағашы деп танылады: D. tucerencis, D. tucarensis және D. cubiquitzensis. Гондурас роза ағашы, D. stevensonii маримба пернелері, гитара бөліктері, кларнеттер және басқа да музыкалық және сәндік мақсаттар үшін қолданылады. Dalbergia туысының барлық түрлері роза ағашын бермейді; оның тек шамамен онға жуық түрі ғана роза ағашы болып саналады. Dalbergia туысына жататын кейбір басқа түрлердің ағаштары өздерінің ерекшелігімен және танымал атымен белгілі: Африкалық қара ағаш, кокоболо, король ағашы және Бразилиялық лала ағашы. Кейбір түрлері қақпақ ағаштарына айналады (30 метрге дейін биіктікке жетеді), ал үлкен бөліктері кейде саудада кездеседі.
Genuine rosewoods belong to the genus Dalbergia. The pre eminent rosewood appreciated in the Western world is the wood of Dalbergia nigra. It is best known as "Brazilian rosewood", but also as "Bahia rosewood". This wood has a strong, sweet smell, which persists for many years, explaining the name rosewood. Another classic rosewood comes from Dalbergia latifolia, known as (East) Indian rosewood or sonokeling (Indonesia). It is native to India and is also grown in plantations elsewhere in Pakistan (Chiniot). Madagascar rosewood (Dalbergia maritima), known as bois de rose, is highly prized for its red color. It is overexploited in the wild, despite a 2010 moratorium on trade and illegal logging, which continues on a large scale. Throughout southeast Asia, Dalbergia oliveri is harvested for use in woodworking. It has a very fragrant and dense grain near the core, but the outer sapwood is soft and porous. Dalbergia cultrata, variegated burgundy to light brown in color, is a blackwood timber sold as Burmese rosewood. Products built with rosewood based engineered woods are sold as 'Malaysian rosewood' or as D. oliveri. Some rosewood comes from Dalbergia retusa, also known as 'Nicaraguan rosewood' or as cocobolo. Several species are known as Guatemalan rosewood or Panama rosewood: D. tucerencis, D. tucarensis, and D. cubiquitzensis. Honduran rosewood, D. stevensonii is used for marimba keys, guitar parts, clarinets and other musical and ornamental applications. Not all species in the large genus Dalbergia yield rosewoods; only about a dozen species do. The woods of some other species in the genus Dalbergia are notable—even famous—woods in their own right: African blackwood, cocobolo, kingwood, and Brazilian tulipwood. Some species become canopy trees (up to 30 m high), and large pieces can occasionally be found in the trade.
Басқа
Ағаш саудасы көптеген ағаштарды "роза ағашы" деген атаумен сатады (әдетте бір сөзбен сипаттама қосылып), себебі олардың кейбір (сыртқы) ұқсастықтары бар. Мұндай ағаштардың көпшілігі басқа бұршақ тұқымдас туыстардан шығады; олардың бірі – Боливиялық Machaerium scleroxylon, ол көбінесе "боливиялық роза ағашы" деп сатылады. Оңтүстік-Шығыс Азияда кездесетін тағы бір түрі – Pterocarpus indicus, ол "Жаңа Гвинея роза ағашы" (және оған жақын түрлер) деп сатылады. Dalbergia sissoo – Үндістан мен Бангладештен шыққан роза ағашының бір түрі, ол көбінесе шишам немесе Солтүстік Үнді роза ағашы деп аталады. Оның ағашы өте тығыз, шіруға төзімді, бірақ кеуекті, ал сыртқы қабығы жұмсақ және ағаш құрттарына осал. Одан шкафтар мен едендер жасайды, сондай-ақ ою-өрнек салады. Ол сапалы шпон ретінде экспортталады. Жұмыс істегеннен кейін жақсы сапасы мен боялғандағы түсіне байланысты, оны көбінесе нағыз роза ағашы немесе тик ретінде сатады. Оның нағыз роза ағашының ешқандай айқын белгілері жоқ. Оның беріктігі тик ағашымен шамалас, бірақ сапасы мен бағасы тик ағашынан немесе Dalbergia latifolia-дан төмен. Ағашының нағыз роза ағашына ешқандай ұқсастығы болмаса да, Австралия розалы магониясы (Didymocheton fraserianus, Meliaceae тұқымдасы) және Австралия қара ағашы (Acacia melanoxylon) да роза ағашы ретінде сатылады. Acacia excelsa да темір ағашы немесе роза ағашы деп белгілі. Жаңа кесілген қабығынан роза иісі шығатындықтан, Австралия розалы магониясын жиі қателікпен "роза ағашы" деп атайды.
The timber trade sells many timbers under the name 'rosewood' (usually with an adjective) due to some (outward) similarities. A fair number of these timbers come from other legume genera; one such species that is often mentioned is Bolivian Machaerium scleroxylon sold as 'Bolivian rosewood'. Another that may be found in market from Southeast Asia is Pterocarpus indicus, sold as 'New Guinea rosewood' (and related species). Dalbergia sissoo is a rosewood species from India and Bangladesh, usually known as sheesham or North Indian rosewood. Its timber is extremely dense and has mild rot resistance but is porous, and its exterior is soft and susceptible to wood boring insects. It is used for making cabinets and flooring, and for carving. It is exported as quality veneers. Due to its after work quality when sealed and dyed, it is often sold as genuine rosewood or as teak. It has no discernible qualities of a genuine rosewood. Its strength is comparable with teak, but it has lower quality and price than teak or Dalbergia latifolia. Although its wood bears no resemblance whatsoever to the true rosewoods, the Australian rose mahogany (Didymocheton fraserianus, family Meliaceae) and Australian blackwood, (Acacia melanoxylon) are also sold as rosewood. Acacia excelsa is also commonly known as ironwood or rosewood. Australian rose mahogany, due to the strong smell of roses from freshly cut bark, is more mistakenly termed a "rosewood".
Қолданылуы
Барлық роза ағаштары берік және ауыр болып келеді, жақсы жылтыратады, гитара жасауға (электрлік және акустикалық гитаралардың тақташалары көбінесе роза ағашынан жасалады), маримбалар, флейталар, айналдыру (бильярд таяқшалары, қаламсаптар, шахмат жиынтығындағы қара пішіндер және т.б.), саптар, жиһаз, және сәнді еден төсемесі сияқты түрлі мақсаттарға жарамды. Иіссуға қолданылатын роза ағашы майы, ағаш өңдеуге қолданылатын роза ағаштарымен туыс емес Aniba rosaeodora ағашынан алынады. Роза ағашы білезіктер мен әшекей мойын орамалдары жасауға да пайдаланылады.
All rosewoods are strong and heavy, taking an excellent polish, being suitable for guitars (the fretboards on electric and acoustic guitars often being made of rosewood), marimbas, recorders, turnery (billiard cues, fountain pens, black pieces in chess sets, etc. ), handles, furniture, and luxury flooring, etc. Rosewood oil, used in perfume, is extracted from the wood of Aniba rosaeodora, which is not related to the rosewoods used for lumber. Rosewood is also used for bracelets and necklaces.
Уыттылық
Роза ағашын тегістеуден пайда болатын шаң сезімталдық тудыратын тітіркендіргіш екені белгілі және астма мен басқа да тыныс алу ауруларын қоздыруы мүмкін. Үнемі немесе күшейтілген әсер ету сезімталдықты арттыруы мүмкін.
The dust created from sanding rosewood is known to be a sensitizing irritant and can trigger asthma and other respiratory ailments. Continual or heightened exposure can increase sensitivity.
Құрып бара жатқан түр мәртебесі
Жалпы алғанда, әлемдегі ағаш түрлерінің қоры шамадан тыс пайдалану салдарынан азайып барады. Қазіргі таңда роза ағашы бүкіл әлемде қорғауға алынған. Оңтүстік Африкада өткен халықаралық жабайы жануарлар мен өсімдіктер саудасы жөніндегі саммитте, Құрып бара жатқан жабайы флора мен фауна түрлерінің халықаралық саудасы жөніндегі конвенция (CITES) әлемдегі ең көп тасымалданатын жабайы өнімді қорғау мақсатында роза ағашының барлық 300 түрін саудаға шектеулерге алды. 2013, 2016 және 2019 жылдарғы CITES отырыстарында роза ағашының тағы да бірнеше түрі қорғауға алынып, тізімге енгізілді, бұл Қытайда нарықтардың өсуіне әкеп соқты.
In general, world stocks are poor through overexploitation. Rosewood is now protected worldwide. At a summit of the international wildlife trade in South Africa, the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES) moved to protect the world's most trafficked wild product by placing all 300 species of the rosewood tree under trade restrictions. At CITES meetings in 2013, 2016, and 2019, additional rosewood species were listed for protection, triggering market booms in China.