Кіріспе

Нил Саймонның «Ақымақтар» пьесасы, 19-ғасырдың соңында Украинаның Куленчиков ауылында өтетін комик ертегі. Оқиға Леон Степонович Толчинскийдің баяны, ол доктор Зубрицкий мен оның әйелі Леньяның қызы Софияға сабақ беру үшін жаңа жұмысқа келеді. Леон бұл ауылға қарғыс түскенін, оның салдарынан барлығының ақымақтыққа ұшырағанын біледі, бірақ ол шәкіртіне ғашық болғанда жағдай нашарлай түседі.

Өндіріс

"Куленчиковтың қарғысы" атты пьеса 1981 жылдың 23 ақпанынан 1981 жылдың 21 наурызына дейін Бостон қаласындағы Шуберт театрында алғашқы көрсетілімге түсті. Режиссер Гордон Дэвидсоннан басқа, алғашқы көрсетілімдегі актерлік құрам мен шығармашылық топ Бродвейдегі премьерада сипатталғандай болды. "Ақымақтар" деген жаңа атаумен пьеса 1981 жылдың 6 сәуірінде Юджин О'Нилл театрында Бродвейдегі тұңғыш рет сахнаға шығып, 40 қойылымнан кейін 1981 жылдың 9 мамырында жабылды. Майк Николс режиссерлік етті, ал актерлік құрамында Джон Рубинштейн, Гарольд Гулд, Ричард Б. Шулл, Флоренс Стэнли және Памела Рид болды. Декорацияларды Джон Ли Битти, костюмдерді Патриция Зиппродт, жарықтандыруды Тарон Муссер, ал музыканы Джон Рубинштейн жасады. Пьесаның Симонның әйелімен ажырасу кезінде жасаған келісімі нәтижесінде жазылғаны айтылады. Ол әйеліне келесі пьесасының табысын беруге уәде бергендіктен, Бродвей сахнасында ұзақ тұрмайтын нәрсе жазуға тырысты.

Бейімделулер

Пьеса 1984 жылы "Куленчиковтың қарғысы" атты сахналық мюзикл ретінде бейімделді, кітабы мен музыкасы Питер Мельникке, ән сөздері Пэт Паттисонға және режиссерлігі Пол Уорнерге тиесілі болды. Ол 1984 жылдың сәуір-мамыр айларында Гарвард университетінің Леверет үйіндегі Ескі кітапханада қойылды. Саймонның рұқсатымен пьеса 1990 жылы тағы бір мюзиклге айналдырылды, бұл жолы "Куленчиков" деген атпен. Ол сол жылдың қараша айында Калифорния штатының Сан-Хосе қаласында сахналанды. Жаңа либретто, түпнұсқа музыкасы мен ән сөздері Сан-Франциско аймағының драматургі және композиторы Тед Копулоске тиесілі. 14 әннен басқа, қосымша кейіпкер – Алексей, Леонның алаяқ ағасы жаратылды, ол Еначкаға күтпеген сүйіспеншілік сезімін тудырып, тіпті ең шебер алаяқтардың өзі де ең қарапайым ауыл тұрғындарының қолынан жеңілуі мүмкін екенін көрсетті.

Бірінші акт

Леон Толчинский, амбициялық жас мұғалім, дәрігердің қызы София Зубрицкийді оқыту үшін Украинаның Куленчиков ауылына келеді. Келгеннен кейін Леон жергілікті тұрғындармен кездеседі: қойшы Снецкий, пошташы Мишкин, касапашы Словач және сатушы Еня. Олардың барлығы ақылсыз болып көрінеді және шаршап, шатастыратын әңгімелесулер жүргізеді. Леон Зубрицкийдің үйіне барады, доктор мен миссис Зубрицкийдің де осындай ақымақ екенін біледі. Көп ұзамай Леон қаланың ақымақтығы қарғыстың нәтижесі екенін біледі: 200 жыл бұрын сиқыршы Владимир Юсекевичтің ұлы Софияның ата-бабасына ғашық болды, бірақ оның оқыған әкесі жігіттің сауатсыз екенін білгеннен кейін оны басқа адамға үйлендірді. Ұлының өз-өзіне қол жұмсауынан кейін Владимир қала тұрғындары мен олардың ұрпақтарына ақымақ болып өмір сүруге қарғыс тастады, олар мәңгілік Куленчиковқа қамалды. Бұл қарғысты тек Леон Софияны тәрбиелеуі немесе Юсекевичке үйленуі арқылы ғана бұзуға болады. Граф Грегор, соңғы тірі қалған Юсекевич, Софияға күніне екі рет ұсыныс жасайды, бірақ ол оның ұсыныстарын үнемі қабылдамайды. Леон Софиямен танысады және бірден ғашық болады. Ол оған бірнеше қарапайым сұрақтар қояды, бірақ ол ақымақтықпен жауап береді. Алайда Леон қарғысты бұзуға бел буады, әсіресе қарғысқа ұшырағандар сүйе алмайтынын білгеннен кейін. Граф Грегор кешкі некеге тұруға ұсыныс жасайды, Леон оған қарсы шығады. Граф Грегор Леонға егер ол Софияны Кульенчиковқа келгеннен кейін 24 сағат ішінде тәрбиелей алмаса, ол ауылды тастап кетуі керек немесе қарғысқа ұшырауы керек деп ескертеді. Леон Софиямен қайта кездеседі, ол оны жақсы көруді қалайтынын растайды. Леон келесі күні оны жақсы көретінін уәде етеді.

Екінші акт

Келесі күні таңертең, қарғысты бұзуға бір сағат қалғанда, Леон Зубрицкийдің үйіне келеді, Софияны оқытуға құштар. Ол оған математикадан сабақ беруге тырысады, бірақ сабақ көп ұзамай пікірталасқа ұласады: София Леонды жақсырақ тану үшін сұрақтар қоюға тырысады, бірақ ол студенттер сұрақтар қоймай, жауап береді деп талап етеді, білім беруге басымдық береді. Мұқтаж жағдайға жақындағанда, София Леонды Куленчиковты қарғысқа ұшырамай тұрып тастап кетуге шақырады, бірақ ол онымен бірге қалуға бейімділігін көрсетеді. Судья сағат тоғыз екенін жариялайды, Леон ақымаққа айналады. Қарғыстың бұзылуын күткен қала тұрғындары көңілі тоймай тарап кетеді. Леон мен София жалғыз қалғанда, ол оған қарғыстың оған әсер етпегенін айтады. Леон бұл қарғыстың ауыл тұрғындарына олардың ақымақтығы туралы айтылуынан туған психологиялық құбылыс деп санайды. Ол Софияға өзінің жоспары бар екенін жеткізеді. Граф Грегор кіріп келіп, өзінің жаман беделіне қайғырады. Леон Грегорді оны асырап алып, Софияға үйленуге рұқсат берсе, оны жақсы көретіндер көбейетініне көндіреді. Бұл қала тұрғындарының көзінде қарғысты жояды, өйткені София техникалық тұрғыдан Юсекевичке үйленеді. Граф Грегор келіседі, Леон мен София үйленуге дайын тұрады. Соңғы сәтте граф Грегор Леонды ажырасу қағаздарына қол қоюға алдағанын және доктор Зубрицкийді Софияға үйленуге мәжбүрлегенін ашады. Шабыттанған Леон, драма бойы айтылған шұғыл хатты пошташы Мишкинден сұрайды. Леон ағасының қарыздан құтылу үшін атын өзгертіп, қайтыс болғанын оқиды. Леоннан оның ағасының нағыз аты қандай деп сұрағанда, Леон "Юсекевич" деп жауап береді, яғни ол графпен туыс екенін және Софияға үйленіп қарғысты бұза алатынын білдіреді. Леон көрермендерге хаттың шын мәнінде Мәскеудегі колледжінен келген есеп-шот екенін ашады. Бірақ қала тұрғындары оның айласына сенеді. Леон мен София үйленеді, ал Куленчиковтың "қарғысы" бұзылады. Тойдан кейін кейіпкерлердің тағдыры белгілі болады. Судья үлкен судьяға айналады, бірақ жемқорлыққа салынып, ақырында алаяқтық үшін сотталды. Мишкин Куленчиковтың қарғысы туралы алты жүз беттік роман жазады, бірақ ол поштада жоғалып кетеді. Слович бір қалада төрт етхана сатып алады, бірақ бір ай ішінде банкрот болады, қарғыссыз да өзінің ақымақтығын сезінеді. Снецкий қойын табысымен, ақырында үлкен меценатқа айналады. Еняна жылжымайтын мүлік саласына қадам басып, қазір Куленчиковта он жеті үйге, соның ішінде граф Грегордың сарайына ие. Леня Зубрицкая саясатқа қатысып, Куленчиковтың тұңғыш әйел мэрі болады, тіпті күйеуі онымен кездесу үшін уақыт белгілеуге мәжбүр. Доктор Зубрицкий медицина және интерьер дизайны факультеттеріне оқуға түсіп, беделді дәрігер атанды, қазір патша отбасына қызмет етеді. Грегор граф жамандықтан бас тартып, қала монахына айналады. Леон оқытуын жалғастырады, ал София қуанышпен бала дүниеге келтіріп, Леонға өмір сабақтарын үйретеді.

Кейіпкерлер

Леон Степонович Толчинский – басты кейіпкер, Софияға сабақ беру үшін Куленчиковқа жіберілген жас мектеп мұғалімі. Оқиғаны баяндай отырып, төртінші қабырғаны бұзады. София Ирена Елена Зубрицкая – Доктор Николай мен Леньяның қызы, Леонға ғашық. Грегор Михайлович Брезневский Федор Юсекевич ("Грегор граф") – қарсылас, 200 жыл бұрын Куленчиковты ессіздікпен қарғаған Владимир Юсекевичтің соңғы ұрпағы. Доктор Николай Зубрицкий – Софияның әкесі және Леньяның күйеуі. Куленчиковтың дәрігері. Ленья Зубрицкая – Софияның анасы және доктор Николайдың әйелі. Бір нәрсе Снетский – "қойды жоғалтқан" деп аталатын қойшы. Мишкин – жас пошташы. Slovitch – жануарларды жақсы көретін қасапшы. Енчна – жақсы, бірақ ұмытшақ сатушы. Әкімші – ұяң сот қызметкері.

Қабылдау

Фрэнк Рич "Нью-Йорк Таймс" газетіне жазған рецензиясында былай деп жазды: "Симон мырзаны, режиссер Майк Николс және білікті актерлер тобы осы қойылымды көтеруге тырысқанда, шындықтан алысқандай сезім туады. Бұл – бір кішкене жарақатқа операция жасау үшін жиналған дарынды, жоғары жалақылы хирургтар тобындай. Саймон мырза бірнеше қызықты сәттер ойлап тапқанмен, адам ақымақтық туралы айта алатын әзілдердің саны шектеулі. Қалалық саудагердің гүлді ақ балық ретінде сатқанын, қалалық дәрігердің өзінің көз жарығын оқи алмайтынын және қалалық шопанның қойын таба алмайтынын білгеннен кейін, әр қызықты сәт алдын ала болжамды болады."