Кіріспе

Capsicum frutescens Piri piri (,/p//ɪr//i//'/p//ɪr//i/ PIRReePIRRee), көбінесе дефиспен немесе бір сөзбен жазылады, сондай-ақ peri peri (,/p//ɛr//i/'/p//ɛr//iː/) немесе pili pili деп те жазылуы мүмкін, – малагета бұрышынан шыққан Capsicum frutescens-тің бір түрі. Ол бастапқыда португалдық саяхатшылар Португалияның бұрынғы Оңтүстік Африка территорияларында өндірген, кейін басқа португалдық иеліктеріне тарады.

Этимология

Суахили тілінде "пилипили" сөзі "бұрыш" дегенді білдіреді. Басқаша жазылуларының ішінде Конго Демократиялық Республикасында "пили пили" және Малавидегі "пери пери" бар, бұл Банту тілдес Африканың әртүрлі аймақтарындағы әртүрлі айтылуларынан туындаған. "Peri peri" жазуы Оңтүстік Африкада қолданылуына байланысты ағылшын тілінде жиі кездеседі, бірақ Португалияда және Мозамбик сияқты португал тілінде сөйлейтін елдерде, осы бұрыштың қазіргі қолданылуы қалыптасқан жерде, "piri piri" жазуы қолданылады. Оксфорд ағылшын сөздігі "piri piri" сөзін "қызыл бұрыштан жасалған өте ащы соус" деген шетел сөз ретінде тіркеген, ал оның бастауын Мозамбиктің оңтүстігіндегі Ронга тіліндегі "бұрыш" сөзінен (дегенмен, африкалық мағынада) деп көрсетеді. Португалиялық саяхатшылар малагуэта бұрышынан осы аттас сортты шығарған.

Өсімдіктің ерекшеліктері

Өсімдіктер әдетте өте бұталы болып өседі және биіктігі [биіктік мәні] дейін жетеді, ал жапырақтары [ұзындық мәні] ұзын және [ені мәні] енді болады. Жемістері көбінесе ұшы дөңгелек болып келеді және [жеміс ұзындығы мәні] дейін жетеді. Жас бұршақтардың түсі жасыл, ал піскендерінің түсі ашық қызыл немесе күлгін. Кейбір құс көзі бұрыштарының ыстық деңгейі 175 000 Сковиль бірлігіне жетеді.

Өсіру

Барлық қырыққабаттар сияқты, пе́ри-пе́ри де Америкадан шыққан өсімдіктерден тараған, бірақ ол ғасырлар бойы Африкада жабайы өсіп келді және қазір Замбия, Уганда, Малави, Зимбабве және Руандада коммерциялық мақсатта өсіріледі. Ол негізінен Малави, Эфиопия, Замбия, Оңтүстік Африка, Гана, Нигерия, Зимбабве, Мозамбик және Португалияда өседі. Ол коммерциялық тағам өңдеу және фармацевтикалық өнеркәсіп үшін өсіріледі. Пе́ри-пе́риді өсіру еңбекті көп талап етеді. Соус пири-пири чилиден жасалады (дәмдеуіш немесе маринад ретінде қолданылады). Португалиядан және Оңтүстік Африка аймағынан (Ангола, Намибия, Мозамбик және Оңтүстік Африка) тыс, бұл соус Оңтүстік Африка мейрамханалар желісі Nando's-тың табысының арқасында Ұлыбританияда кеңінен танымал. Рецепттер аймаққа қарай, тіпті бір аймақта да қолданылу мақсатына байланысты (мысалы, тамақ пісіруге немесе дастарқанда дәмдеуге) әртүрлі болады, бірақ негізгі ингредиенттері – мұрт және сарымсақ, майлы немесе қышқыл негізде. Басқа да көп қолданылатын ингредиенттер: тұз, спирт (әсіресе виски), цитрус қабығы, пияз, қара бұрыш, лавр жапырақтары, паприка, пименто, базилик, орегано және таррагон.