Леопольд Окулицкий: Польский генерал және Сопротивление жетекшісі

Кіріспе

Польша армиясының генералы және Отан армиясының мүшесі генерал Леопольд Окулицкий (қолданыс аттары Кобра, Ниедзвидек; 1898 – 1946) – Польша армиясының генералы және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және Польшаның неміс оккупациясы тұсында (1939–1945) нацистік қарсы күрес жүргізген Отан армиясының соңғы қолбасшысы. Соғыстан кейін ол Кеңес Одағының НКВД-сымен тұтқындалып, Мәскеудегі Бутырка түрмесінде қайтыс болды.

Өмір

Окулицки 1898 жылдың қараша айында бөлінген Польшаның австриялық бөлігіндегі ("Галиция") Бохня округінің Братице қаласында дүниеге келді. 1898 жылдың 12 қарашасында Бляжей мен Анна Корциль отбасында туды. 1910 жылы жергілікті гимназияға (орта мектепке) оқуға түсті, ал 1913 жылдан кейін "Звязек Стрежелецкий" (Оқшылар қауымдастығы) мүшесі болды. Келесі жылы, 16 жасында, базалық әскери дайындықты аяқтағаннан кейін, сержанттық емтихандарын тапсырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, 1915 жылдың қазан айында мектепті тастап, Польша легиондарына ерікті болып, 3-ші легиондық жаяу әскер полкінде көзге түсті. Ол Польша армиясында қалып, Бірінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі Польша-Совет соғысында (1919-1921) әртүрлі бөлімдерде шайқасты, жоғары польшалық әскери орден – Virtuti Militari орденімен марапатталды.

Нацистердің басып алуы

1939 жылы ол Польша Бас қолбасшы штабының бөлімдерінің бірінің командирі тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда және 1939 жылы Польшаның нацистік Германиядан қорғану кезінде Окулицки Варшавада болды. Эдвард Ридз-Смиглы штабын Варшавадан эвакуациялағаннан кейін, Окулицки Польша астанасында қалып, Варшава қоршауы кезінде түрлі лауазымдарда қызмет етті. Елорданы қорғаған поляк әскерлері капитуляцияға тап болғаннан кейін, Окулицки немістерге түсіп қалмай, Służba Zwycięstwu Polski (ағылш. Poland's Victory Service) – нацистік және советтік оккупациядағы Польшада құрылған алғашқы астыртын қарсылық ұйымдарының біріне қосылды. Бұл ұйым кейіннен Қарулы күрес одағына, содан кейін Отандық армияға атын өзгертті. 1940 жылдың қаңтарында ол Лодзь қаласына көшіп, сол ұйымның жергілікті бөлімінің командирі болды. Штабта қысқа уақыт болғаннан кейін, ол кеңестік оккупациядағы Львовқа ауыстырылып, сол аймақтың басшысы болды.

Кеңес дәуірі

1941 жылдың қаңтар айында НКВД-мен тұтқындалған Окулицкий түрмеге қамалып, түрлі совет түрмелерінде азапталды. 1941 жылғы Сикорский-Майский келісімінен кейін босатылып, КСРО-да қайта құрылған Польша армиясына қосылды, онда штаб бастығы қызметін атқарды. Польшаның 7-ші жаяу әскер дивизиясына қысқа мерзімге қолбасшылық еткен соң, ол Лондонға «Цихоцемни» оқу лагеріне оқуға жіберілді және басып алынған Польшаға жеткізілді. 1944 жылдың шілдесінде «Темпест» операциясы барысында ол Отан армиясының 2-ші эшелонының командирі болды. Генерал Бор-Коморовский Варшава көтерілісінен кейін кеңестік тараптан тұтқындалуын күтіп, оны өзінің орынбасары және мұрагері етіп тағайындады. Окулицкий көтерілісте соғысып, Отан армиясы штабының бастығы сияқты басқа да лауазымдарды атқарды. Көтеріліс жеңілгеннен кейін ол немістердің қолынан құтылып, Краковқа көшті, онда Отан армиясын қайта ұйымдастыруды бастады. 1944 жылдың 3 қазанында ол бүкіл Отан армиясының қолбасшысы болды. 1945 жылдың 3 қаңтарында ол Одровуж маңындағы «Зачише» иелігінде британдық арнайы SOE миссиясы «Фрестонмен» кездесті. Капитан Д.Т. Билл Хадсон 1945 жылдың 3 қаңтарында былай деп жазды: «Біз Отан армиясының қолбасшысы және досымыз полковник Рудковскиймен кездестік. Сондай-ақ, есімдері мен лауазымдары туралы білуге уақыт таппаған бірнеше адам болды. Отан армиясының қолбасшысы бізге шешімді, адал және ойы ашық адам болып көрінді. Оның мінез-құлқы тыныш және достық болды. Ол Лондонның SOE кеңсесінен көптеген адамдарды білетінін және генерал Андерстің армиясындағы 7-ші жаяу әскер дивизиясына қолбасшылық еткенін айтты. Біз оның есімін білмедік». Польша сарбаздарын НКВД-дан және Сталиннің Ресейіндегі қуғын-сүргіндерден қорғау мақсатында, үкімет өкілімен кеңесіп, Лондоннан 1944 жылдың 14 қарашасындағы үкіметтік нұсқау негізінде, КСРО басып алған аймақтарда Отан армиясын таратуды көздеді. Генерал Окулицкий 1945 жылдың 19 қаңтарында Отан армиясын тарату және сарбаздарды анттан босату туралы бұйрық шығарды. Ол одақтас күштердің Польшада болуы тек советтердің одан да көп адамдарды өлтіруіне немесе тұтқындауына әкеледі деп қорқыды. НКВД-ның провокациясынан кейін ол Польшаның астыртын мемлекетінің 15 жетекшісімен бірге тұтқындалып, Мәскеуде қамауға алынды. «Он алтының» көрсетілген ісінде 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Халықаралық құқық бойынша бұл толығымен заңсыз үкім болды. Ол сот залында кеңестік айыптауларға қарсы Польшаны жеке қорғады. «Ол сот залынан басын тік көтеріп шықты», - деп атап өтті сотқа қатысқан ағылшын. Окулицкий 1946 жылдың 24 желтоқсанында Бутырка түрмесінде қайтыс болды. Варшавадағы Повонзки әскери зиратында оның өліміне арналған ескерткіш салынды.

Arrested by the NKVD in January 1941, Okulicki was imprisoned and tortured in various Soviet prisons. Released after the Sikorski Mayski Agreement of 1941, he joined the Polish Army recreated in the USSR, where he assumed the post of chief of staff. After a brief period commanding the Polish 7th Infantry Division, he was moved to London for training in the Cichociemni training camp and transported to occupied Poland. In July 1944, during Operation Tempest, he became the commander of the 2nd Echelon of the Home Army. General Bór Komorowski, anticipating his own arrest by the Soviets after the Warsaw Uprising, named him his deputy and successor. Okulicki fought in the Uprising, among other posts as chief of staff of the Home Army. After the capitulation of the Uprising, he managed to evade capture by the Germans and moved to Kraków, from where he started to reorganize the Home Army. On 3 October 1944 he became commander of the entire Home Army. On 3 January 1945 he met in the "Zacisze estate" near Odrowąż, Radomsko County near Radomsko with the British special SOE Mission Freston. Capt D. T. Bill Hudson wrote on 3 January 1945: "we met the Commander of the Home Army and our friend, Colonel Rudkowski [ ]. There were also several other people whose names and functions we did not have time to learn. The commander of the Home Army seemed to us a decisive, sincere and clear minded man. His demeanor was calm and friendly. He knew many personalities from the London SOE office and stated that he commanded the 7th Infantry Division in the army of General Anders. We didn't know his name.". In order to protect Polish soldiers against the NKVD and the repressions of Stalin's Russia, in consultation with the government delegate and on the basis of the government instruction from London of November 14, 1944, providing for the dissolution of the Home Army in the areas occupied by the USSR, General Okulicki issued an order on January 19, 1945 dissolving Home Army and releasing soldiers from their oath. He feared that the existence of Allied forces in Poland would only lead to the Soviets murdering or arresting more people. Following an NKVD provocation, he was arrested with 15 leaders of the Polish Underground State and imprisoned in Moscow. Sentenced to 10 years' imprisonment in the staged Trial of the Sixteen. Under international law, this was a completely illegal verdict. He independently defended Poland in the courtroom against Soviet accusations. "He left the courtroom with his head held high," noted an Englishman present at the trial. Okulicki died 24 December 1946 at Butyrka prison. A cenotaph commemorating his death was built in the Powązki Military Cemetery, Warsaw.