Кіріспе
Финляндияның әскери шендері – Фин қорғаныс күштері қолданатын әскери белгілер. Бұл шендер швед, неміс және орыс қарулы күштерінің ерекшеліктерін қамтиды. Сонымен қатар, жүйеде Фин қорғаныс күштерінің құрамдық құрылымына байланысты туындаған, ерекше финдік сипаттамалар да бар. Шендердің ресми атаулары фин, швед және ағылшын тілдерінде бар. Швед тіліндегі атаулар Финляндиядағы барлық швед тіліндегі коммуникацияларда қолданылады, мысалы, Фин қорғаныс күштерінің швед тілінде сөйлейтін бөлімшелерінде. Швед қарулы күштеріндегі шендер жүйесі сәл өзгеше. Финляндия ерлерді міндетті түрде әскери қызметке шақырады (әр жас тобының шамамен 80%), және әскери дайындық пен оқытуды қамтамасыз ету үшін жалақы алатын төлқұжатты персоналды ұстайды. Төменгі шендердің көп бөлігі міндетті әскери қызметшілер болып табылады және сотамия немесе корпраал ретінде қызметтен босатылады. Жас лидерлер, жас тобының шамамен 20%-ы, 12 ай қызмет етеді және аликерсантти немесе керсантти ретінде қызметтен босатылады. 10% міндетті әскери қызметшілер резервтік офицерлер ретінде 12 ай қызмет етеді және әдетте vänrikki немесе Әскери-теңіз күштерінде aliluutnantti ретінде қызметтен босатылады. Принцип бойынша, резервтік және активтік шендер арасында ешқандай айырмашылық болмауы керек, және сержанттар мен резервтік офицерлер резервте everstiluutnantti шеніне дейін көтерілуі мүмкін. Бейбіт уақытта резервтегілер активті емес, яғни жалақы алмайды және командалық тізбекте лауазымға ие болмайды. Резервтегілер тек дағдарыс кезінде жұмылдырылғанда немесе міндетті немесе ерікті жаттығуларға қатысқанда ғана қызмет етеді. Дегенмен, резервтегі сержант немесе офицерлік шені әскери немесе шекара қызметіне қабылдану үшін қажетті шарт. Қатардағы әскер мен сержанттарды бригада командирі немесе оған теңестірілген командир шендеріне көтереді, ең жоғары сержанттық шендер – ylivääpeli және sotilasmestari – қызмет командирі мен Қорғаныс бас қолбасшылығының штаб бастығымен көтеріледі. Вентрикиден жоғары офицерлердің барлығын Финляндия Президенті шендеріне көтеріп, лауазымдарына бекітеді. Кәсіби офицерлер Финляндия Ұлттық қорғаныс университетінде оқытылады. Карьералық офицерлер алдымен сотатиетин кандидатти (әскери ғылымдар бакалавры) дәрежесін бітіріп, автоматты түрде лейтенант шеніне көтеріледі, содан кейін 3-4 жыл уақытша офицер болып жұмыс істейді. Осыдан кейін олар оқуларын сотатиетин маэстери (әскери ғылым магистрі) дәрежесіне дейін жалғастырады және yliluutnantti шеніне көтеріледі. Оқу бітіргеннен кейін олар капитан шеніне көтеріліп, тұрақты лауазымға тағайындалады.
The Military ranks of Finland are the military insignia used by the Finnish Defence Forces. The ranks incorporates features from Swedish, German, and Russian armed forces. In addition, the system has some typically Finnish characteristics that are mostly due to the personnel structure of the Finnish Defence Forces. The ranks have official names in Finnish and Swedish languages and official English translations. The Swedish forms are used in all Swedish languages communications in Finland, e. g. in Swedish speaking units of Finnish Defence Force. The system of ranks in the Swedish Armed Forces is slightly different. Finland practices universal conscription of men (c. 80% of each age cohort), and maintains only a cadre of paid personnel for training and maintaining military readiness. Most of the lower ranks are conscripts, and leave service as sotamies or korpraali. Junior leaders, about 20% of age cohort, serve 12 months and leave service as alikersantti or kersantti. 10% of conscripts are trained as reserve officers, serving 12 months, and leave service usually as vänrikki or in the Navy as aliluutnantti. In principle, there should be no distinction between reserve and active ranks, and NCOs and reserve officers can be promoted in reserve, up to everstiluutnantti. During peace time, reservists are inactive, i. e. they do not receive pay or have a position in the chain of command. Reservists are in duty only when mobilized during a crisis or when attending mandatory or voluntary refresher exercises. Nevertheless, reserve NCO or officer ranks are an entrance requirement to a military or border guard career. Rank and file and non commissioned officers are promoted to their ranks by the commander of a brigade or equivalent, with the exception of the highest NCO ranks of ylivääpeli and sotilasmestari, who are promoted by the service commander and Chief of Staff of the Defence Command, respectively. All officers from vänrikki and higher are promoted to their ranks and commissioned to their offices by the President of Finland. Professional officers are trained at the Finnish National Defence University. Career officers graduate first as sotatieteen kandidaatti (Bachelor of Military Science), with an automatic promotion to luutnantti, then work for 3–4 years' work as temporary officers. After this, they continue their studies to sotatieteen maisteri (Master of Military Science) and are promoted to yliluutnantti. After graduation, they are promoted to kapteeni and a commission to a permanent office.
Реттер кестесі
Қазіргі кезде Финляндия Қорғаныс күштерінде қолданылатын шендер.
Таңба
Белгілер басқа еуропалық жүйелерден кейбір ерекшеліктерімен ерекшеленеді. Белгілерде жұлдыздар қолданылмайды. Екінші лейтенанттан полковникке дейінгі шендерді білдіру үшін емен жапырақтарының орнына геральдикалық раушан гүлдері қолданылады. Генералдар жұлдыздардың орнына Финляндияның арыстанын (Lion of Finland) тағады. Кейбір шендердің атауларында "үстем" (yli) және "кіші" (ali) сөздері біліктілік ретінде қолданылады; мысалы, kersantti – "сержант", ал alikersantti – "кіші сержант" (корпорал). Әскерде белгілер парадтық және қызметтік формалар M/58 және M/83, сондай-ақ далалық формалар M/62 және M/91 жағасына бекітіледі. Әуе күштері белгілерді M/51 формасының жеңіне, жағаның орнына бекітеді. Әскери-теңіз күштерінде әртүрлі парадтық формалар бар, онда шендер жеңге орналастырылады, сонымен қатар иықтарында M/83 белгісі болады. Егер белгі қолға немесе жеңге орналасса, жең белгісі қолданылады. Жең белгісі параллель алтын сызықтардан немесе шевроннан тұрады. Заманауи M/05 далалық формасында шен белгілері кеудеге орналастырылады. Армия мен Әуе күштерінің жаға жапсырмаларындағы түстер мен астар мамандану саласын көрсетеді. Далалық формаларда жаға жапсырмаларында бұтақ түстері, шекаралары немесе бұрыштар болмайды. Ұлттық ту және әскери қызметшінің бөлімінің белгісі салаға сәйкес түсті фонда M/91 және M/05 далалық формаларының қолдарына бекітіледі. Дегенмен, мерзімді қызметшілер әдетте демалыста болмағанда тек Финляндия туын және өз шен белгілерін киеді. Жоғарыдағы кестеде жеке сарбаздан майорға дейінгі шендерге арналған әскер белгілері жаяу әскер жағасында бейнеленген, офицер курсантынан басқа, ол резервтік офицерлер мектебінің жаға белгісін көрсетеді. Генерал-офицерлердің жағалары көбінесе қызыл түсті алтыннан жасалған, себебі қызыл түс – Финляндия Қорғаныс Командысының түсі. Алайда, бөлім командирлері немесе арнайы тапсырмалар орындайтын генералдар өз бөлімшелерінің түсін сақтайды. Әскери-теңіз күштерінің формасында офицерлер мен старшиналар өз белгілерінің үстіне Финляндия арыстанын тағады, ал кіші офицерлер өздерінің қызметтік саласының арнайы белгілерін қолданады. Далалық формаларда бұл эмблемалар алынып тасталады. Мамандықталған офицерлер әрқашан өздерінің мамандық белгілерін шен белгілерімен қатар жаға жапсырмаларында тағады. Жең және иық белгілерінде мамандық түсті белгінің фонымен белгіленеді. Кіші офицер курсанттары жаға белгісін тақпайды. Олардың жалғыз шен белгісі – барлық формалардың иығында немесе жеңіндегі күміс сызықтан тұрады, M/05 формасынан басқа, онда күміс сызық кеудеге тағылады.
Бас офицерлер
Филдмаршал (sotamarsalkka) және Финляндия маршалы (Suomen marsalkka) атақтары Карл Густаф Эмиль Маннергеймге 1933 және 1942 жылдары тиесілігімен берілді. Бұл ресми түрде әскери шен емес, құрметті атақ, бірақ генерал шенінен жоғары тұрған әскери шен ретінде қолданылды. Осы атақтардың белгісі – генералдың белгісіне крест тәрізді маршалдың таяқтары қосылған. Бригадир генералдан бастап генералға дейінгі барлық генералдарға «Мырза/ханым генерал» (herra/rouva kenraali) деп сөз сөйлеседі, адмиралдарға да осылай.
Тарихи құрметті атақтар
Генерал шені, ерекше құрмет көрсету белгісі ретінде, әскер түрін қамтуы мүмкін: тарихи тұрғыдан қолданылғандары – жаяу әскер генералы (jalkaväenkenraali), атты әскер генералы (ratsuväenkenraali) және артиллерия генералы (tykistökenraali). Бұл қосымшалар қызмет мерзіміне әсер етпейді. Мұндай құрметпен қазірде генерал-офицерлердің ешқайсысы жоқ, соңғысы – жаяу әскер генералы Адольф Эрнрут (1905–2004). Бірінші дүниежүзілік соғыста неміс армиясының фин Ягерлері құрамында шайқасқан әскери қызметкерлерді көбінесе осылай атайды, мысалы, jääkärieversti – «Ягер полковнигі».
Әскери мемлекеттік қызметкерлер мен мамандандырылған офицерлер
Техникалық міндеттерді атқаратын, бірақ басшылыққа қатысты оқылымды аяқтамаған қызметкерлер азаматтық біліміне сай дәрежедегі Маман (сотиласвиркамиес, яғни әскери мемлекеттік қызметші) лауазымын иеленеді. Олардың шені Штаб-сержант (1-сыныпты маман – кәсіптік училищенің түлегі), Лейтенант (2-сыныпты маман – бакалавр) немесе Бірінші лейтенант (3-сыныпты маман – магистр немесе одан жоғары) деңгейіне баламалы болады. Типикалық мамандықтарға инженерлік, медициналық және БҰҰ бейбітшілік миссияларына шетелге жұмысқа алынған аудармашылар жатады. Әскери мемлекеттік қызметшілер сирек кездеседі, себебі олардың орнын көбінесе басшылық курсын бітірген, офицерлік құрамға кірген және лауазымға қажетті азаматтық академиялық дәрежесі бар мамандандырылған офицерлер басады. Резервтегілер ұлттық қорғанысқа өте берілгендігін көрсетсе, арнайы және қалыпты офицерлік шендерде майор шеніне дейін көтерілуі мүмкін. Сирек жағдайларда резервтегілер подполковник шеніне дейін көтеріледі. Қамқоршылар капеллан (сотиласпастори), аға капеллан (кенттаровасти, сөзбе-сөз "далалық декан") және бас капеллан (кенттапииспа, сөзбе-сөз "далалық епископ") шенінде қызмет етеді, бұл сәйкесінше капитан, подполковник және бригада генералы шеніне баламалы. Оларға қосымша, діни қызметтен кейін қайта оралған жеке шендері де бар. Әскерге шақырылған капеллан мен дьякон өз жеке шендерінде қызмет етеді.
Қызметкерлерді даярлау
Резервтік офицерлер курсынан өткен әскери қызметшілер офицерлік кандидаттар (upseerikokelas) ретінде, қара сержанттармен бірдей дәрежеде, бірақ олардан жоғары және кез келген мансаптық қызметкерден төмен қызмет етеді. Оларды rouva/herra kokelas немесе rouva/herra upseerikokelas деп атау қабылданған. Әскерлік міндетті өтеу мерзімінің соңында олар екінші лейтенанттар (әуе күштері, әскер) немесе кіші лейтенанттар (теңіз күштері) шеніне көтеріледі. Кадеттер (kadetti) – Ұлттық қорғаныс университетінің студенттері, олар әскери қызметін өткен кезде резервтік офицерлер курсын аяқтаған және офицерлік мансапқа қадам басқан әскери ғылымдар бакалавр бағдарламасына қабылданған. Кадеттер екінші лейтенанттардан жоғары тұрады. Бұдан өзге, кадеттер кадет корпусындағы еңбек өтілін көрсететін кадеттік сержант шеніне ие болуы мүмкін.
ҰҚК дәрежелері
Фин қорғаныс күштеріндегі NCO шендері міндетті әскери қызметшілер, мансапты NCO және келісімшартты әскери қызметкерлермен толықтырылады. Корпоралдан бастап бас сержантқа дейінгі шендердегі мансапты NCO сержанттары, оларды міндетті әскери қызметшілер мен келісімшартты сержанттардан ажырату үшін шеврондарының астында геральдикалық қылыш тағады. Келісімшартты әскери қызметшілер (sopimussotilaat) көбінесе өздерінің резервтік шендерінде қызмет етеді. 2007 жылға дейін резерв офицерлері штаб-сержант шенімен қызмет еткен. Бұл тәжірибе қазір жойылды және қазір резерв офицерлері өздерінің резервтік шенін пайдаланады. Әскери қызметтен босатылғаннан кейін, мансапты NCO және келісімшартты әскери қызметкерлер өздерінің жеке резервтік шендеріне қайта оралады. Міндетті әскери қызметшілер офицерлік курсант, сержант, офицерлік студент немесе корпорал шенін иеленуі мүмкін. Резервтегі қызметкерлер кез келген NCO шенін иеленуі мүмкін.
Бөлмелердегі арнайы рөлдер
Кейбір лауазымдар атауларында әскери шендерге ұқсас, бірақ олар шен емес. Компанияның бірінші сержанты (немесе артиллериядағы батарея сияқты басқа бөлімше) лауазымы "компаньянный ваапели" ("компанияның бірінші сыныптағы сержанты") деп аталады. Бұрын бұл бөлімшенің ең тәжірибелі NCO лауазымы болған, бірақ қазіргі уақытта оқу бөлімдерінде сержанттан бастап аға лейтенантқа дейін, немесе жұмылдырылған бөлімшелерде мерзімді қызметші NCO (alikersantti, kersantti және т.б.) осы лауазымды иеленеді. Тағы бір мысал – komendantti, ол шен емес, бригададағы қауіпсіздік және атқарушы офицер лауазымы. "Коментаждар" шені теңіз күштерінде кездеседі, бірақ жалпы қолданыста батальон немесе одан ірі бөлімнің командиріне сілтеме жасайды.
Кәсіби деңгейі жоғары қызметкерлері
"Әскери маман" sotilasammattihenkilö шені, жауынгерлік дайындықтан өтпеген, FDF-де әлеуметтік желілерге көмекші, фотограф немесе жүк көлігі жүргізушісі сияқты басшылық қызмет емес лауазымдарда қызмет ететін мамандарға арналған. Олардың шен белгісі – бір геральдикалық қылыш, және олар мерзімі өткен әскер қызметшілерінен жоғары, ал барлық басқа да жалақы алатын қызметкерлерден төмен тұрады.