Тибет буддизміндегі Сватантрика-Прасангика ерекшелігі

Кіріспе

Тибет буддизміндегі доктриналық айырмашылық

Сватантрика–Прасангика айырмашылығы – тибет буддизмінде Мадхьямаканы ұсыну барысында логиканы қолдану және шартты шындықтың мәніне қатысты екі ұстаным арасындағы доктриналық айырмашылық. Сватантрика – бұл 6-шы ғасырғы үнді ғалымы Бхавивекаға негізінен жатқызылатын Мадхьямака көзқарастарының бір түрі. Бхавивека Нагарджунаға түсіндірме бергенде Буддапалитаның силлогистикалық ойлаудан бас тартуын сынады. Ықпалды логик Дигнаганың үлгісін ұстанған Бхавивека Мадхьямаканы түсіндіруде автономды силлогизмдерді (сватантра) қолданды. Эссенциалистік қарсыластармен ортақ тіл табу және олармен пікірсайыс кезінде силлогистикалық ойлауды қолдануға мүмкіндік беру үшін Бхавивека заттардың «сипаттамаларға сәйкес» шартты түрде бар екенін айтты. Бұл жай ғана объектіні барлыққа қатысты талқылаудың бастапқы нүктесі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Осыдан кейін, осы заттардың ішкі мәнісіз екенін түсіндіруге болады. Прасангика көзқарастары Кандракиртидің Бхавивеканы сынауына негізделген, ол барлық Мадхьямиктер қолданатын абсурдқа дейін редукциялау әдісі – прасангаға, «логикалық салдарға» толық сенуді ұсынады. Ол эссенциалистік көзқарастарды ұстанудың абсурдты және мүмкін емес логикалық салдарларын көрсету үшін силлогизмдерді қолданады. Кандракиртидің пікірінше, егер екі тарап та объектіні бірдей қабылдамаса, оны талқылау мүмкін емес. Осының салдарынан (Кандракиртиге сәйкес) сватантрика пікірсайысы дебатта мүмкін емес, өйткені қарсыластар екі ұстанымнан – қате эссенциалистік қабылдаудан және дұрыс эссенциалистік емес қабылдаудан дәлелдеме келтіреді. Бұл ортақ тақырыптан басталатын пікірсайысқа негіз болмайды. Сонымен қатар, қарсыласты сендіру үшін силлогистикалық ойлауды қолдану мүмкін емес. Кандракиртидің еңбектері Үнді және ерте Тибет Мадхьямакасына әсер етпеді, бірақ 12-шы ғасырда Тибетте танымал бола бастады. Гелугпа мектебінің негізін қалаушы және бұл айырмашылықты ең жақтаушысы Цонкхапа (1357–1419) Бхавивеканың дәлелдерін қабылдамауда Кандракиртиді ұстанды. Цонкхапаның айтуынша, Сватантрикалар түпкілікті мәнді жоққа шығарады, бірақ «заттардың шартты түрде ішкі сипаты немесе мәні бар екенін қабылдайды». Цонкхапа Кандракирти туралы пікір білдіріп, оның «ішкі немесе мәнді тіпті шартты түрде де жоққа шығаратынын» айтады. Цонкхапа үшін, сондай-ақ Карма Кагью мектебі үшін Бхавивекамен айырмашылықтар маңызды. Лама Цонкхапа құрған Кандракиртидің көзқарасы Мадхьямака, Йогакара және буддалық логиканы күшті және ықпалды синтезде біріктірген Сантаракитаның (725–788) Йогакара Мадхьямака тәсілін алмастырды. Сантаракита Тибетте буддизмді орнатып, оның Йогакара Мадхьямакасы 12-шы ғасырға дейін, Кандракиртидің еңбектері алғаш рет тибет тіліне аударылғанға дейін негізгі философиялық көзқарас болды. Бұл синтезде шартты шындық немесе жайлылық Йогакара жүйесі бойынша түсіндіріледі және талданады, ал түпкілікті шындық Мадхьямака жүйесі бойынша ұсынылады. Сантаракитаның синтезі Үнді Мадхьямакасының соңғы дамуын және Кандракиртиден кейінгі уақытты көрсетеді, бірақ Тибет доксографтары Сантаракитаның синтезінің нюанстарын елемеді, оның тәсілін Бхавивекамен біріктірді, өйткені олар Мадхьямаканы түсіндіру және қорғау үшін силлогистикалық ойлауды қолданды. Тибеттегі 17-шы ғасырғы азаматтық соғыс және Гелугпа мектебін биліктің ортасына қойған моңғолдардың араласуынан кейін Цонкхапаның көзқарастары 20-шы ғасырға дейін Тибет буддизміне үстемдік етті. Рим қозғалысы Цонкхапаның түсіндірмесіне баламаларды ұсына отырып, Сантаракитаның нюанстарын қайта енгізе отырып, балама ілімдерді жаңғыртты. Рим қозғалысына қатысқан Сакия және Ньингма мектептері үшін Сватантрика–Прасангика айырмашылығы көбінесе аз маңызды деп саналады. Бұл мектептер үшін осы көзқарастар арасындағы негізгі айырмашылық – шындықтың түпкі мәні туралы мәлімдемелермен жұмыс істеу немесе одан толығымен бас тарту. Егер адам мәлімдемелермен жұмыс істесе, онда бұл Сватантрика тәсілі. Одан бас тарту – Прасангика тәсілі. Осыған байланысты Далай Лама – Оның қасиеттілігі Тензин Гьяцзо Шантидеваның «Бодхисаттваның өмір жолына нұсқау» атты кітабының алғы сөзінде, Махаяна ілімдері басқа сезімтал жаратылыстарға пайда әкелуге ұмтылатын сананы дамытуға бағытталған деген ойға негізделген, Шантидеваның философиялық ұстанымы Кандракиртидің Прасангика Мадхьямака көзқарасын ұстанады.

The Svātantrika–Prāsaṅgika distinction is a doctrinal distinction made within Tibetan Buddhism between two stances regarding the use of logic and the meaning of conventional truth within the presentation of Madhyamaka. Svātantrika is a category of Madhyamaka viewpoints attributed primarily to the 6th century Indian scholar Bhāviveka. Bhāviveka criticised Buddhapalita’s abstinence from syllogistic reasoning in his commentary on Nāgārjuna. Following the example of the influential logician Dignāga, Bhāviveka used autonomous syllogistic reasoning (svātantra) syllogisms in the explanation of Madhyamaka. To have a common ground with essentialist opponents, and make it possible to use syllogistic reasoning in discussion with those essentialists, Bhāviveka argued that things can be said to exist conventionally 'according to characteristics'. This makes it possible to take the mere object as the point of departure for the discussion on inherent existence. From there, it is possible to explain how these things are ultimately empty of inherent existence. Prāsaṅgika views are based on Candrakīrti's critique of Bhāviveka, arguing for a sole reliance on prasaṅga, "logic consequence," a method of reductio ad absurdum which is used by all Mādhyamikas, using syllogisms to point out the absurd and impossible logical consequences of holding essentialist views. According to Candrakīrti, the mere object can only be discussed if both parties perceive it in the same way. As a consequence (according to Candrakīrti) svātantrika reasoning is impossible in a debate, since the opponents argue from two irreconcilable points of view, namely a mistaken essentialist perception, and a correct non essentialist perception. This leaves no ground for a discussion which starts from a similarly perceived object of discussion. And it also makes impossible the use of syllogistic reasoning to convince the opponent. Candrakīrti's works had no influence on Indian and early Tibetan Madhayamaka, but started to rise to prominence in Tibet in the 12th century. Tsongkhapa (1357–1419), the founder of the Gelugpa school and the most outspoken proponent of the distinction, followed Candrakīrti in his rejection of Bhavaviveka's arguments. According to Tsongkhapa, the Svātantrikas do negate intrinsic nature ultimately, but "accept that things conventionally have intrinsic character or intrinsic nature." Tsongkhapa, commenting on Candrakīrti, says that he "refute[s] essential or intrinsic nature even conventionally." For Tsongkhapa, as well as for the Karma Kagyu school, the differences with Bhavaviveka are of major importance. Established by Lama Tsongkhapa, Candrakīrti's view replaced the Yogācāra Mādhyamaka approach of Śāntarakṣita (725–788), who synthesized Madhyamaka, Yogācāra and Buddhist logic in a powerful and influential synthesis called Yogācāra Mādhyamaka. Śāntarakṣita established Buddhism in Tibet, and his Yogācāra Mādhyamaka was the primary philosophic viewpoint until the 12th century, when the works of Candrakīrti were first translated into Tibetan. In this synthesis, conventional truth or reality is explained and analysed in terms of the Yogācāra system, while the ultimate truth is presented in terms of the Madhyamaka system. While Śāntarakṣita's synthesis reflects the final development of Indian Madhyamaka and post dates Candrakīrti, Tibetan doxographers ignored the nuances of Śāntarakṣita's synthesis, grouping his approach together with Bhāviveka's, due to their usage of syllogistic reasonings to explain and defend Madhyamaka. After the 17th century civil war in Tibet and the Mongol intervention which put the Gelugpa school in the center of power, Tsongkhapa's views dominated Tibetan Buddhism until the 20th century. The Rimé movement revived alternate teachings, providing alternatives to Tsongkhapa's interpretation, and reintroducing Śāntarakṣita's nuances. For the Sakya and Nyingma schools, which participated in the Rimé movement, the Svātantrika–Prāsaṅgika distinction is generally viewed to be of lesser importance. For these schools, the key distinction between these viewpoints is whether one works with assertions about the ultimate nature of reality, or if one refrains completely from doing so. If one works with assertions, then that is a Svātantrika approach. Refraining from doing so is a Prāsangika approach. In this context Tenzin Gyatso, his holiness the Dalai Lama, says in a forward to Shantideva's book "A Guide to the Bodhisattva's Way of Life," a work based on the idea that the Mahayana teachings are focused on cultivating a mind wishing to benefit other sentient beings, that Shantideva’s philosophical stance follows the Prāsangika Madhyamaka viewpoint of Chandrakīrti.

Бхавивека

Бхавивека (шамамен 500 – 578 ж.б.) Нагарджунаның босдық немесе мәнсіздік туралы ілімдерін түсіндіргенде немесе оларға түсініктеме бергенде автономды силлогистикалық ойлау қажет екенін айтты. Силлогистикалық ойлауды қолдану үшін екі тараптың да конвенциялық деңгейде талқылаудың ортақ нысаны болуы керек. Әр түрлі қарсыластардың өз ілімдерінің ерекшеліктері туралы әртүрлі пікірлері болғанымен, қарапайым нысандар немесе формалар екі тарапқа да ортақ көрінеді, "өздерінің ерекшеліктеріне сәйкес белгілі бір деңгейде барлыққа ие болады". Бхавивека Буддапалитаны Нагарджунаның ілімдерін түсіндірудің орнына, өзінің түсіндірмесінде Нагарджунаның абсурдтылыққа дейін жеткізу тәсілін ғана қайталағаны үшін сынады. Бхавивеканың пікірінше, силлогистикалық ойлау нақтылау үшін қолданылуы мүмкін. Бхавивека сондай-ақ Буддапалита Самкхьяның себеп-салдар және мәндік өмір сүру туралы көзқарастарының логикалық салдарларын және үйлесімсіздігін көрсеткенін, бірақ буддалық сынға қарсы олардың аргументтерін қарастырмағанын айтты. Бұдан әрі, қарсыластың көзқарасын жоққа шығару, өзіңіздің позицияңызды ұсынбастан, "қарсыластың санасында күмән тудырады" және орынсыз. Мадхьямаканы қарсыластармен талқылау мүмкіндігін жеңілдету үшін Бхавивека екі шындықты шартты түрде бөліп, құбылыстардың "өздерінің ерекшеліктеріне сәйкес" бар екенін қабылдады. Бхавивека сонымен қатар түпкілікті шындыққа немесе шындыққа қатысты айырмашылық жасады. Түпкілікті шындық дискурсивті ойдан асып түседі және оны сөзбен жеткізу мүмкін емес. Оған қарамастан, осы туралы сөйлеуге және оны салыстырмалы шындықтан ажыратуға мүмкіндік беру үшін Бхавивека "дүниеден асып түсетін" немесе "өзінен-өзі түпкілікті шындық" пен "таза дүниелік білім" немесе "шамамен шындық" арасындағы айырмашылықты жасайды. Біріншісі сөзбен айтуға келмейтін және сөзден тыс, ал екіншісі туралы сөйлеуге болады және ол "өзінен-өзі түпкілікті шындыққа" сілтеме жасайды, оны жеке тәжірибелеу қажет. Дрейфус пен Макклинток Бхавивеканың Үнді Мадхьямакасында Кандракиртиге қарағанда ықпалды болғанын атап көрсетеді: "Осы тұрғыдан алғанда, Бхавивеканың сәтті болғанын айтуға болады: Кандракирти мен Джаянандадан басқа, Үнді Мадхьямикаларының барлығы дерлік оның ізімен жүріп, Мадхьямака көзқарасының басымдығын орнату үшін автономды аргументтерді маңызды құралдар ретінде қабылдады".

Bhāviveka (c. 500 – c. 578 CE) argued that autonomous syllogistic reasoning was required when explaining or commenting on Nagarjuna's teachings on voidness or essencelessness. To be able to use syllogistic reasoning, both parties need to share a common object of discussion at the conventional level. While the various opponents have different opinions on the specifics of their teachings, the mere objects or mere forms are commonly appearing to both parties, "enjoy[ing] a certain existence 'according to their characteristics." Bhāviveka criticised Buddhapalita for merely repeating Nāgārjuna's ad absurdum approach in his commentary, instead of clarifying Nāgārjuna's teachings. According to Bhāviveka, syllogistic reasoning could be used for the sake of clarification. Bhāviveka further argued that Buddhapalita only showed the logical consequences, and incoherence, of the Samkhya's views on causation and inherent existence, but failed to address their arguments against Buddhist critiques. Furthermore, simply negating the opponent's view, without positing one's own position, "leaves room for doubt in the opponent's mind," and is unwarranted. To facilitate the possibility of discussing Madhyamaka with opponents, Bhāviveka made a provisional division of the two truths, accepting that phenomena exist "according to their characteristics." Bhāviveka made a further distinction in his treatment of ultimate truth or reality. Ultimate truth or reality transcends discursive thought, and cannot be expressed in words. To be able to talk about it anyway, and distinguish it from relative truth or reality, Bhāviveka makes a distinction between the "world transcending" or "ultimate truth in itself," which is ineffable and beyond words; and the "pure worldly wisdom" or "approximate truth," which can be talked about and points to the "ultimate truth in itself," which has to be personally experienced. Dreyfus and McClintock observe that Bhāvaviveka was more influential in Indian Madhyamaka than was Candrakīrti: "In this regard, Bhāvaviveka should probably be seen as quite successful: apart from Candrakīrti and Jayananda, nearly all other Indian Mādhyamikas were to follow in his footsteps and embrace autonomous arguments as important tools in their endeavors to establish the supremacy of the Madhyamaka view."

Шұғылдық

Кандракирти (шамамен 600 – 650 ж.б.) өмірінде көп әсер етпеген. Оның Мадхьямакаватарасына алғашқы түсініктеме оның өлімінен кейін 300 жылдан астам соң, 11 ғасырда Үндістанда жазылды. 12 ғасырда оның еңбектері тибет тіліне аударылып, зор ықпалға ие болды. Кандракирти Бхавивеканың Буддапалитаны сынағанын және тәуелсіз логика қолданысын қабылдамады. Кандракиртидің пікірінше, егер екі тарап нысанды бірдей қабылдаса ғана оны талқылауға болады. Кандракиртидің ойынша, мұндай жағдай мүмкін емес, себебі қарсыластар екі ұғыспайтын тұрғыдан – жаңылысқан субстанциалистік қабылдаудан және дұрыс емес-субстанциалистік қабылдаудан дәлелдеме келтіреді. Бұл талқылауға ортақ нысаннан бастау үшін негіз қалдырмайды, сонымен қатар қарсыласты ықпал ету үшін силлогизмдік ойлауды қолдану мүмкін емес. Кандракирти айтады, әдеттегідей белгілер жиынтығы болмаса, Сватантрика силлогизм құра алмайды. Кандракирти Бхавивеканың түпнұсқа мәтінді түсіндіру үшін тәуелсіз аргументтерді қолдану керек деген пікірін де қабылдамады, өйткені Нагарджуна өзінің Виграхавявартаниға жазған түсіндірмесінде тәуелсіз аргументтерді қолданбаған. Кандракирти «тәуелсіз аргументтерді пайдалануды қабылдамайды, себебі олар (дегенмен уақытша) құндылықтарды қабылдауды білдіреді». Кандракиртидің пікірінше, бұл ойлау әдісі – иеленудің құпия түрі: сана әлі де әдеттегі нысандар үшін мән, өзіндік ерекшелік немесе сәйкестік табуға тырысады. Кандракирти үшін, салыстырмалы шындықты ешқандай философиялық жүйеде түсіндірудің қажеті жоқ; «салыстырмалы шындық жай ғана біз байқаған құбылыстардан тұрады, жалпы келісімнің талданбаған құрамдас бөліктері». Нәтижелі аргументтердің жалғыз мақсаты – «сананы бослық туралы тікелей біліммен таныстыру, оны интеллектуалды түсіну емес», «рухани дайын еместерге ешқандай жеңілдік жасамайды». Кандракиртидің сын-пікірлері «Дигнаганың логикалық-эпистемологиялық дәстүрін қабылдамаудың бір бөлігі болды, ол оны «философиялық толықтықты» табуға жасалған қате әрекет және Мадхьямаканың негізгі түсінігіне қайшы келетін зихи қауіпсіздік сезімі деп қарады». Кандракирти логиканы жоққа шығарған жоқ, бірақ ол дискурсивті ойлаудың шектерін белгілеуге қызмет етті. Мадхьямикалар мен субстанциалистер арасында келісім болмағандықтан, прасанга – «өздерінің позициясын [ ] кемсітпейтін немесе [ ] жасыратын мәлімдемелер жасамай, соңғы шындықты көрсетудің» ең жақсы тәсілі. Тәуелсіз аргументтерді қолдану нақты құндылықтарды қабылдауды білдіретіндіктен, тіпті уақытша болса да, оларды қолдануға болмайды.

Candrakīrti (c. 600 – c. 650 CE) had little impact during his lifetime. The first commentary on his Madhyamakāvatāra was written in India in the 11th century, more than 300 years after his death. In the 12th century his works were translated in Tibetan, and became highly influential. Candrakīrti rejected Bhāviveka's criticism of Buddhapālita, and his use of independent logic. According to Candrakīrti, the mere object can only be discussed if both parties perceive it in the same way. According to Candrakīrti, this is impossible, since the opponents argue from two irreconcilable points of view, namely a mistaken essentialist perception, and a correct non essentialist perception. This leaves no ground for a discussion starting from a similarly perceived object of discussion, and also makes impossible the use of syllogistic reasoning to convince the opponent. According to Candrakīrti, without a conventionally appearing set of characteristics to designate upon, the Svātantrika would not be able to establish a syllogism. Candrakīrti also rejected Bhāviveka's argument that autonomous arguments should be used in commentaries to clarify the original text, noting that Nāgārjuna himself, in his auto commentary on the Vigrahavyavartani, also didn't use autonomous arguments. Candrakīrti rejected "the use of autonomous arguments, for the very reason that they imply the acceptance (however provisional) of entities. According to Candrakīrti, this mode of thinking is a subtle form of grasping at inherent existence: one's mind is still searching for some way to hold on to an essence, self, or identity for conventionally perceived objects. For Candrakīrti, there is no use in explaining the relative truth in any philosophical system; "the relative truth consists simply of phenomena as we observe them, the unanalyzed constituents of the common consensus." The only aim of consequential arguments "is to introduce the mind to the direct knowledge of emptiness, not an intellectual understanding of it," making "no concessions to the spiritually unprepared." Candrakīrti's criticism was "part of a wider rejection of the logico epistemological tradition of Dignāga, which he regarded as a misguided attempt to find "philosophical completeness" and a sense of intellectual security that is antithetical to the fundamental insight of Madhyamaka." Candrakīrti did not reject the use of logic, but it served to demarcate the limits of discursive thought. In the absence of any agreement between Mādhyamikas and substantialists, prasaṅga is the best approach "to indicate the ultimate without making statements that [ ] compromise or [ ] obscure their own position." Since the use of autonomous arguments implies the acceptance of real entities, even if only provisional, they should not be used.

Саңтарқшыта

Үндістанда туып, білім алған Сантаракита (725–788) Ньянг Тингдзин Зангпо Тибет патшасы Трисонг Детсенді шақыруға ынталандырғаннан кейін Тибет империясына келді. Сантаракита 767 жылға дейін Тибетке келген. Ол 787 жылы Самьедегі алғашқы буддалық монастырь құрылысын қадағалады, онда алғашқы монахтарды қабылдады, үнді буддалық мәтіндерді Тибетке әкелді және алғашқы аударма жобасын бастады. Сондай-ақ ол патшаға Падмасамбхаваны Тибетке шақыруға кеңес берді. Ол Камаласиланың Тибетке келуіне де зор үлес қосты, ол тибет дәстүрі бойынша қытайлық Чан монахы Мохейянды жеңген және тибет буддизмі үшін үнді буддизмін стандарт ретінде орнатқан, "Лхаса кеңесіне" қатысты. Сантаракита Мадхьямака, Йогакара және Дигнага мен Дхармакиртидің логикалық-эпистемологиялық дәстүрін біріктірді. Бұл біріктіруде шартты ақиқат немесе шындық Йогакара жүйесі тұрғысынан түсіндіріліп, талданады, ал соңғы ақиқат Мадхьямака жүйесі тұрғысынан ұсынылады.

Лама Цонкхапа мен Гелугпаның басым көзқарасы

Бастапқыда, бұл жаңа айырмашылық, Кандракиртидің Прасаннападасына негізделген, Тибетте күшті қарсылыққа ұшырады, бірақ танымалдылыққа ие болып, Дже Цонкхапа (1357–1419 CE) тарапынан қатты қолдауға ие болды. Ол Svātantrika Prāsaṅgika айырмашылығының ең белсенді қорғаушысы болды, «екі тармақ мектеп маңызды философиялық айырмашылықтармен, соның ішінде бослық және шартты шындық түсінігімен бөлінеді» деп мәлімдеді. Цонкхапа көптеген ізбасарлары бар ықпалды тұлға болды, бірақ ол да, әсіресе бастапқыда жататын Сакия мектебінде күшті қарсылыққа тап болды. Оның сыншылары оның түсіндіруін «жеткіліксіз, жаңашылдық және дәстүрмен сәйкес емес» деп санады. Олардың пікірінше, Цонкхапа «көзқарас арасындағы айырмашылықты артық көрсеткен». Цонкхапаның көзқарасы 17 ғасырдың басында Гусри Хан (1582–1655) Тибеттің орталық аймағындағы азаматтық соғысты тоқтатып, 5-ші Далай-ламаны Тибеттегі храмдардың басшысы еткен кезде басымдыққа ие болды. Бұл Гелугпа мектебіне саяси күш-қуатты арттырып, Цонкхапаның сыншыларының еңбектерін тиым салуға мүмкіндік берді.

Цонкхапаның пікірі

Цонкхапа үшін Svātantrika–Prāsaṅgika айырмашылығы Мадхьямака көзқарасын қабылдамаған оппоненттерді сендіру үшін автономды силлогизмдік ойлауды қолдану және «сипаттамаларға сәйкес» конвенционалды жа existenceдың негізін қалаудың салдарына байланысты. Цонкхапа Бхавивеканың босдық немесе мәнсіздікті түсіндіруде автономды силлогизмдік ойлауды қолдануына қарсы шықты. Силлогизмдік ойлауды қолдану үшін екі тараптың да осы ойлауды қолдана алатын ортақ негізі болуы керек. Бұл ортақ негіз – объектінің ортақ қабылдануы, оның ішкі болмысының бос екендігі дәлелденеді. Бхавивеканың пікірінше, мұндай ортақ қабылдану мүмкін, себебі қабылданатын объектілер басқалардан ерекшеленетін сипаттамалық белгілерге негізделген (белгіленген) психикалық түрде айырылып тұрады. Прасангикалар бұл идеяны жоққа шығарып, «нәрселердің бар екендігін олардың белгілі бір сипаттамамен табуға болатындығы емес, тек белгіленуі ғана дәлелдейді» дейді. Цонкхапаның айтуынша, егер дебат немесе талқылауда екі тараптың да босдық туралы дұрыс түсінігі болса, онда автономды силлогизмдік аргументтер тиімді болуы мүмкін. Бірақ, егер дебаттағы бір немесе екі тараптың да дұрыс түсінігі болмаса, «талқылау тараптардың дұрыс деп қабылдаған нәрсесіне негізделуі керек. Сондықтан, қарсыластарды олардың мойындаған нәрсесіне сүйене отырып жоққа шығару дұрыс». Басқаша айтқанда, қарсыластың қате пікірінің логикалық салдарларын көрсету арқылы бос екендігін дәлелдеу, қарсыластың (немесе тіпті жақтаушының) толық немесе терең түсінбеген посыльдерді қолдана отырып, силлогизмдік ойлау арқылы бос екендігін дәлелдеуден гөрі орынды. Цонкхапаның көзқарасы енгізілгеннен кейін күшті қарсылыққа ұшырады, бірақ 17 ғасырда, монғол билеушісі Гусри ханның әскери араласуынан кейін Ганден Пходранг үкіметімен Тибетте басымдыққа ие болды. Ол Цангпа әулетіне қарсы Гелугпаларды қолдап, Тибеттің билігін 5-ші Далай-ламаға тапсырды. Цонкхапаның көзқарастарын сынаған, мысалы, Горампаның сын-пікірі сияқты маңызды мәтіндер «қолжетімсіз болып, жоғалуға жақын болды».

For Tsongkhapa, the Svātantrika–Prāsaṅgika distinction centers around the usage of autonomous syllogistic reasoning to convince opponents of the Madhyamaka point of view, and the implications of the establishment of conventional existence 'according to characteristics'. Tsongkhapa objected against Bhaviveka's use of autonomous syllogistic reasoning in explaining voidness or essencelessness. To be able to use syllogistic reasoning, both parties need to have a common ground onto which those syllogistic reasonings can be applied. This common ground is the shared perception of the object whose's emptiness of inherent existence is to be established. According to Bhaviveka, this shared perception is possible because the perceived objects are mentally imputed (labeled) based on characteristic marks which distinguishes them from other objects. The Prāsaṅgika reject this idea, arguing that "[w]hat establishes that things exist is only that they are imputable, not that they are imputable with a findable characteristic." According to Tsongkhapa, if both people in a debate or discussion have a valid understanding of emptiness already, then autonomous syllogistic arguments could be quite effective. However, in a circumstance where one or both parties in a debate or discussion do not hold a valid understanding, "the debate [should be] founded on what the parties accept as valid. Hence, it is proper to refute opponents in terms of what they accept." In other words, it is more appropriate to establish a position of emptiness through showing the logical consequences of the incorrect position that the opponent already accepts, than it is to establish emptiness through syllogistic reasoning using premises that the opponent (and perhaps even the proponent) do not fully or deeply understand. While Tsongkhapa's view met with strong resistance after their introduction, his views came to dominate Tibet in the 17th century, with the Ganden Phodrang government, after the military intervention of the Mongol lord Gusri Khan. He supported the Gelugpa's against the Tsangpa family, and put the 5th Dalai Lama in charge of Tibet. Seminal texts which were critical of Tsongkhapa's views, such as Gorampa's critique, "ceased to be available and were almost lost."

Басқа көзқарастар мен сын-пікірлер

Дрейфус пен Макклинтоктың пікірінше, "басқа көптеген тибет комментаторлары кез келген ерекшеліктердің маңыздылығын төмендетуге ұмтылған".

Ньингма

19 ғасырда Нингма, Кагью және Сакия мектептері Рим қозғалысына бірігіп, үстемдік құрған Гелугпа мектебінің қарсылығына тойтарыс беру үшін діни мұраларын сақтап қалуға тырысты. Джу Мифхамның Śāntarakṣita-ның Madhyamakālaṃkāra (“Ортақ жолдың әшекейі”) еңбегіне жазған түсіндірмесі Тибет буддизмінің ежелгі бағыттарына жаңа серпін берудің бір мысалы. Мифам Svātantrika–Prāsaṅgika ерекшелігіне қатысты баламалы түсіндірме ұсынады, онда назар “диалектикалық басымдықтарға” (салдарлы ойлау мен силлогизмдік ойлау арасындағы айырмашылыққа) емес, “шамамен абсолютті шындық” пен “нақты абсолютті шындық” арасындағы ерекшелікке түседі, дәл Бхавивека сияқты. Мифамның сөзіне сүйенсек, “шынайы Сватантрика – шамамен абсолюттіге баса назар аударатын тәсіл, ал Прасангика тәсілі – барлық тұжырымдардан арылып, абсолюттінің өзін бағалайды”. Оның тәсілі біртіндеп дамиды, сезімдік тәжірибеден басталып, олар арқылы қабылданатын “заттардың” “нақтылығына” тоқталады, оларға “шартты түрде белгілі бір болмыс беріледі”. Содан кейін шамамен абсолютті шындық постулатталады, бұл “құбылыстар олар көрінетіндей болуы мүмкін емес” екенін көрсетеді, соның салдарынан көріністердің конвенционалды шындығы жоққа шығарылады. Осыдан кейін “барлық тұжырымдардан толыққанды арылған абсолютті шындыққа жетіледі”. Svātantrika мектебі конвенционалды шындық немесе болмыс туралы тұжырымдар жасаса да, Прасангика мектебі сияқты абсолюттінің өзі туралы үн қатпайды. Мифамның жазбаларына сүйенсек, Прасангика мектебі Svātantrika мектебінің тәсілін “үш егеменді ойлау” арқылы қабылдамайды, бұл Svātantrika мектебінің екі шындық арасындағы айырмашылыққа баса назар салуынан туындайтын үш абсурдтық салдар. Олар: (1) ариялардың босқа ойлауы құбылыстарды жояды; (2) өндіріс өзінің ерекшеліктеріне сәйкес абсолютті деңгейде жоққа шығарыла алмайды; (3) конвенционалды шындық абсолюттік талдауға қарсы тұрады. Бұл сәйкесінше Мифамның түсіндірме жоспарында ұсынылған Кандракиртінің Madhyamakāvatāra еңбегінің алтыншы тарауындағы 34, 36 және 35-ші шумақтарға сәйкес келеді. Джу Мифхамның пікірінше, Цонкхапаның тәсілі қате болған. Цонкхапаның тәсілі шәкірттерді дұрыс бағытта жетелейді, бірақ олар одан әрі дамымайынша, нағыз абсолюттілікке жете алмайды. Мифам одан әрі Цонкхапаның тәсілі – тамаша Сватантрика тәсілі, себебі ол заттардың өзіне емес, олардың нақты құрылымына қарсы тұрады. Падмакара аударма тобының мәлімдемесіне сәйкес, “оның «әдеттегі», «нағыз» болмысқа қатысты ұсынысы Бхавияның салыстырмалы деңгейдегі құбылыстарға берген «ерекшеліктерге сәйкес болуына» өте жақын”.

In the 19th century the concurring Nyingma, Kagyu and Sakya schools joined forces in the Rimé movement, in an attempt to preserve their religious legacy against the dominant Gelugpa school. Ju Mipham's commentary on Śāntarakṣita's Madhyamakālaṃkāra ("The Adornment of the Middle Way") is an example of this new impetus to older strands of Tibetan Buddhism. Mipham presents an alternative interpretation of the Svātantrika–Prāsaṅgika distinction, in which the emphasis is not on "dialectical preferences," (consequential reasoning versus syllogistic reasoning), but on the distinction between the "approximate ultimate truth" and the "actual ultimate truth," just like Bhāviveka did. According to Mipham, "the authentic Svatantrika is the approach that emphasizes the approximate ultimate, while the Prasangika approach emphasizes the ultimate in itself, beyond all assertions." His is a gradual approach, starting with sensory experience and the 'realness' of the "things" perceived through them, which are "provisionally accorded a certain existence." From there the approximate ultimate truth is posited, demonstrating that "phenomena cannot possibly exist in the way that they appear," invalidating the conventional reality of appearances. From there, "the ultimate truth in itself, which is completely free from all assertion, is reached." While the Svātantrikas do make assertions about conventional truth or reality, they stay silent on the ultimate in itself, just like the Prāsaṅgikas. In the light of Mipham's writings, the Prāsaṅgikas reject the Svātantrikas' approach by the use of "three sovereign reasoning", which are three absurd consequences deriving from the separation between the two truths emphasized by the Svātantrikas. They are: (1) the āryas' meditation on emptiness would destroy phenomena; (2) production according to its characteristics could not be disproved on the ultimate level; and (3) the conventional truth would resist absolute analysis. These correspond respectively to stanzas 34, 36 and 35 in the sixth chapter of Candrakīrti's Madhyamakāvatāra presented in Mipham's commentarial outline. According to Ju Mipham, Tsongkhapa's approach was seriously flawed. Tsongkhapa's approach leads students in the right direction but will not lead to the true ultimate until they go further. Mipham further argues that Tsongkhapa's approach is an excellent Svātantrika approach, because of the way he refutes true establishment instead of objects themselves. According to the Padmakara Translation Group, "its presentation of "conventional," as distinct from "true," existence seems very close to the "existence according to characteristics" that Bhavya had ascribed to phenomena on the relative level.

Сакия

Сакия ұстазы Горампа Цонкхапаны және оның көзқарастарын сынады. Горампаның ең маңызды және танымал еңбектерінің бірі – "Көзқарастарды ажырату" (Distinguishing the Views), онда ол Мадхьямака бойынша өз пікірін қорғайды. Ол және басқа Сакия ұстаздары өздерін "Көбейтуден босату" Мадхьямакасын ұсынатындар деп жіктейді. Горампа Цонкхапаның Прасангика және Сватантрика әдістерінің әртүрлі нәтижелерге алып келетінімен келіспейді, сондай-ақ Прасангиканың "жоғары" көзқарас екендігімен де келіспейді. Ол Сватантрика тәсілін логикаға тым көп сүйенгендігі үшін де сынады, себебі оның пікірінше, силлогизмдік логиканың құрамдас бөліктері соңғы шындық саласында қолданылмайды. Бірақ бұл сын әдістемемен ғана шектелген, ал ол екі тәсілдің де бірдей соңғы түсініске жететініне сенді. Басты Сакиялар (Ронгтон мен Горампадан кейін) осы екі мектептің арасындағы айырмашылықтың тек оқыту әдісіне қатысты екенін де ұстанады. Соңғы шындыққа қатысты олардың арасында ешқандай айырмашылық жоқ.

Кагю

Кагью және Сакия ғалымдары Сватантрика тәсілін қолданатын оқушылар, Прасангика тәсілін қолданатындармен салыстырғанда, бірдей түсінуге жете алмайды деген пікірге қарсылық білдірді. Олардың сөзіне қарағанда, Сватантрика және Прасангика тәсілдерін қолданушылардың түсіну деңгейінде ешқандай айырмашылық жоқ. Сонымен қатар, олар Сватантрика тәсілінің Прасангиканың тікелей тәсілін түсінбеген оқушылар үшін тиімдірек екенін, бірақ бәрібір соңғы нәтижеге бірдей жететінін айтады.

Гелугпа

Келіссөздер әрқашан ұрпақ желісі бойынша жүрмейді, себебі Гелугпа емес адамдардың арасында Же Цонкхапаның тұжырымдарын жоғары бағалайтындар бар, ал белгілі Гелугпа Гендун Чопел Джу Мифхамның түсіндірмесін жақсы көріп, оны жазған. Лама Цонкхапаның Мадхьямакаға қатысты көзқарасы Тибет буддизмінің Гелуг мектебінде әлі де құрметті саналады, бірақ 14-ші Далай-лама 5-ші Далай-лама сияқты, Гелугпа Мадхьямакасын Дзогчен көзқарастарымен біріктіреді. 14-ші Далай-лама Махамудраның Гелуг/Кагью дәстүрі сияқты еңбектерді жариялады, олар Сантаракшита мен Падмасамбхаваның көзқарастарының ықпалында болғандай көрінеді және тантрикалық теория, Читтаматра және Мадьямака Прасангиканың үйлесімін қамтиды. 14-ші Далай-лама Лобсанг Чоки Гьяльцен (4-ші Панчен-лама) сияқты классикалық авторитеттердің пікірлерін қайталап, буддалық философияның әртүрлі жүйелерінің сенімді ұстаздарының барлығы "бірдей түйсіктік мақсатқа жетеді" деп мәлімдейді. Дегенмен, осы діни ағымдарға қарамастан бейтарап позицияны ақылмен дәлелдеу өте қиын.