Кіріспе

Леви Ицшок Бендер (1897–1989) – Украинаның Умань және Иерусалим қалаларындағы Бреслов қауымының раввині және басшысы болған.

Ерте өмір

Бендер Польшаның Гродзиск қаласында он екі баланың оныншысы болып дүниеге келді. Он жеті жасында ата-анасының рұқсатынсыз Уманға сапар шекті. Кейін ол оларға қайда екенін хабарлаған хат жіберді. Олар ашуланғанмен, оның онда қалуына келісіп, ақырында оның шешімімен татуласты. Уман қаласында Бендер Талчин раввині Нахманның ұлы, Бресловтық Натанның (Рев Носон) ең жақын шәкірті болған раввин Абрахам Чазаннан білім алуға кірісті. Чазан 1894 жылы Иерусалимге көшіп барғанмен, жыл сайын Рош Хашана мерекесіне Уманға оралып тұрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Ресейден шыға алмады. Бендер және басқалар Чазанның қаза болған 1917 жылына дейін Уманда одан үздіксіз білім алды.

Бреслов жетекшісі

Өзінің ұстазының қайтысынан кейін Бендер келесі екі онжылдық бойы Уманда қалуға шешім қабылдады. Ол 1834 жылы Раб Носон салған Бреслов синагогасында жиналған басқа Бреслов хасидтерімен білім алып, араласты. Оның ерекше басшылық қабілеттерін басқа хасидтер мойындады және ол рабби Элияху Хаим Розенмен бірге қауымды басқаруды өз міндетіне алды. Бендер 30 жасқа толғанда жыл сайынғы Бреслов Рош Хашана кибуцының дұға басшысы болып тағайындалды – бұл қауымның ең құрметті және берілген мүшелеріне арналған құрметті лауазым еді. 1932 және 1934 жылдар аралығында Украина Иосиф Сталиннің ауыл шаруашылығын күштеп ұжымдастыру саясатынан туған ашаршылықтан зардап шекті. Осы кезеңде шамамен 5-8 миллион украиндық қаза тапты, ал еврей қауымдары да олармен бірге аштықтан көз жұмды. Бендер мен Розен Украинадағы еврейлерге азық-түлік пен көмек беру үшін Ресейдің ішіндегі және сыртындағы ұйымдарға, соның ішінде Америкалық еврейлердің Бірлескен тарату комитетіне жүгінді. Олардың тырыстықтары Кеңес билігінің назарына ілігіп, 1935 жылы екеуі де шетелдік ұйыммен байланыс жасады деген айыппен тұтқындалып, түрмеге қамалды. Өлім жазасынан қорқумен, Киевтегі (Украина) әділет министрлігіндегі Бреслов хасидтерін жақтаған еврей шенеунігінің көмегімен оларға кешірім жасалды. Бендер мен Розенге үйлеріне оралуға рұқсат берілді, бірақ оларға Уман қаласын тастауға тыйым салынды. Дегенмен, екеуі де қаладан қашып кетті. Розен Израильге шығу визасын алу үшін Мәскеуге сапар шекті, ал Бендер бір қаладан екінші қалаға көшіп, ешқайсысында ұзақ тұрмады.

Уманға қайта оралу

Бендер 1938 жылы Рош Хашана зыяратына Уманға қайта оралу үшін өз өмірін қауіпке тікті. Осы уақытқа дейін Кеңес өкіметі Умандағы Бреслов синагогасын жауып, оны металл өңдеу фабрикасына айналдырып, заңсыз дұға жиналыстарын мұқият бақылап, діни рәсімдерді қатаң түрде тоқтатты. Бендер және Уманнан тыс жерлерден келген тағы 26 хасид Рош Хашана мерекесін осы қалада өткізу үшін өмірлерін қауіпке тікті. Бресловер минянында (қазір жеке пәтерде өткізіледі) танылмай қалу үшін Бендер мереке басталар алдында досының үйіне барып, оның жертөлесінде дұға етуге рұқсат сұрады. Рош Хашана күні таңертеңгі сағат 7:00-де ол бірнеше минут бойы Рабби Нахманның қабіріне шығып, Тикун ХаКлали ("Жалпы ем" деп аталады, ол әдетте қабірде оқылады). Оны үкіметке хабаршы ретінде белгілі басқа бір яһуди жігіт байқаған. Бендер жігітке оны хабарламауды өтінді, бірақ досының үйіне қайтып бара жатқанда, ол хабаршының артынан келе жатқанын байқады. Ол Уманның барлық тысқары жолдарын жақсы білгендіктен, оны ізінен шығара алды. Ақпарат беруші полицияға барып, олар Бендерді Рош Хашана күні іздеуді бастады. Олар оның жасырынған үйіне кіріп, барлық бөлмелерді, оның ішінде қараңғы жертөлелерді де іздеді, бірақ оның жасырынған бір бөлмесіне көз жеткізе алмады. Мереке аяқталғаннан кейін бірнеше хасидтер Бендердің басын тұтас байлап, тек көзін ғана ашқаннан кейін, оған түнгі пойызға отырып, Киевке дейін жолға шығуға көмектесті. Бендердің әйелі де сол пойызда жүрді. Ол Уманнан екі станса қашықтықта орналасқан Хрыстиновка (Чарсинвака) деген кішкентай ауылға келіп түсіп, Киевке екі билет сатып алып, қайта пойызға отырды. Бендер әйелімен Киев станциясында кездесіп, Уманда сатып алған билеттерін тастап кетеді. Бірақ, миссис Бендерді ұстанған пойызда жүрген хабаршы, станцияда Ливи Ицхокты киімсіз көріп, полиция қызметкерін шақырды. Бендер тұтқындалып, тергеу жүргізілгенімен, ол Уманнан емес, Хрыстиновкадан келгенін айтты. Полиция оған сеніп, босатты. Бендер соғыс жылдарында Сібірде, соғыстан кейінгі жылдары Польшада болды. Ол Германиядағы Бад-Рейхенхал деген босқындар лагерінің раввині болды.

Израильге көш

1949 жылы ол Израильге көшіп баруға мүмкіндік алды (Алия). 1989 жылы қайтыс болғанға дейін ол онда өмір сүрді.

Діндік наным-сенімдер

Ребе Нахманның үйретулеріне сәйкес, Бендер қатаң жеке оқу кестесін сақтап, әр жыл сайын көптеген маңызды еврей мәтіндерін аяқтады, соның ішінде Талмуд пен Зохарды көп рет толық оқып бітірді. Ол сондай-ақ hitbodedut, Бресловтың ерекше медитация түрін тәжірибеледі және Иерусалимдегі ғибадатхананың қирауына байланысты tikkun chatzot (түн ортасындағы ақтау) 75 жыл бойы әр түн сайын оқыды. Бірақ бір күні біреу одан: «Сіздің ең қымбат жетістіктеріңіз қандай? Қайсысын Аспан Сотына ұсынасыз?» деп сұрағанда, Бендер: «Мен Ресейде 30 жыл өмір сүрдім, бірақ әлі де Құдайға сенемін!» деп жауап берді.