Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Леви Ицшок Бендер (1897–1989) – Украинаның Умань және Иерусалим қалаларындағы Бреслов қауымының раввині және басшысы болған.
Levi Yitzchok Bender (1897–1989) was a rabbi and leader of the Breslov community in both Uman, Ukraine and Jerusalem.
Ерте өмір
Бендер Польшаның Гродзиск қаласында он екі баланың оныншысы болып дүниеге келді. Он жеті жасында ата-анасының рұқсатынсыз Уманға сапар шекті. Кейін ол оларға қайда екенін хабарлаған хат жіберді. Олар ашуланғанмен, оның онда қалуына келісіп, ақырында оның шешімімен татуласты. Уман қаласында Бендер Талчин раввині Нахманның ұлы, Бресловтық Натанның (Рев Носон) ең жақын шәкірті болған раввин Абрахам Чазаннан білім алуға кірісті. Чазан 1894 жылы Иерусалимге көшіп барғанмен, жыл сайын Рош Хашана мерекесіне Уманға оралып тұрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Ресейден шыға алмады. Бендер және басқалар Чазанның қаза болған 1917 жылына дейін Уманда одан үздіксіз білім алды.
Bender was born in the town of Grodzisk, Poland, as the tenth of twelve children. At the age of seventeen, he traveled to Uman without his parents' permission. Afterwards, he sent them a letter to let them know where he was. Although they were angry, they allowed him to stay and eventually made peace with his decision. In Uman, Bender began learning under Rabbi Abraham Chazan, the son of Rabbi Nachman of Tulchin, who was the closest disciple of Nathan of Breslov (Reb Noson) who was in turn the closest disciple of Rebbe Nachman of Breslov. Although Chazan had immigrated to Jerusalem in 1894, he returned each year to Uman for Rosh Hashana. During World War I he was unable to leave Russia. Bender and others were able to learn under Chazan continuously until the latter died in Uman in 1917.
Бреслов жетекшісі
Өзінің ұстазының қайтысынан кейін Бендер келесі екі онжылдық бойы Уманда қалуға шешім қабылдады. Ол 1834 жылы Раб Носон салған Бреслов синагогасында жиналған басқа Бреслов хасидтерімен білім алып, араласты. Оның ерекше басшылық қабілеттерін басқа хасидтер мойындады және ол рабби Элияху Хаим Розенмен бірге қауымды басқаруды өз міндетіне алды. Бендер 30 жасқа толғанда жыл сайынғы Бреслов Рош Хашана кибуцының дұға басшысы болып тағайындалды – бұл қауымның ең құрметті және берілген мүшелеріне арналған құрметті лауазым еді. 1932 және 1934 жылдар аралығында Украина Иосиф Сталиннің ауыл шаруашылығын күштеп ұжымдастыру саясатынан туған ашаршылықтан зардап шекті. Осы кезеңде шамамен 5-8 миллион украиндық қаза тапты, ал еврей қауымдары да олармен бірге аштықтан көз жұмды. Бендер мен Розен Украинадағы еврейлерге азық-түлік пен көмек беру үшін Ресейдің ішіндегі және сыртындағы ұйымдарға, соның ішінде Америкалық еврейлердің Бірлескен тарату комитетіне жүгінді. Олардың тырыстықтары Кеңес билігінің назарына ілігіп, 1935 жылы екеуі де шетелдік ұйыммен байланыс жасады деген айыппен тұтқындалып, түрмеге қамалды. Өлім жазасынан қорқумен, Киевтегі (Украина) әділет министрлігіндегі Бреслов хасидтерін жақтаған еврей шенеунігінің көмегімен оларға кешірім жасалды. Бендер мен Розенге үйлеріне оралуға рұқсат берілді, бірақ оларға Уман қаласын тастауға тыйым салынды. Дегенмен, екеуі де қаладан қашып кетті. Розен Израильге шығу визасын алу үшін Мәскеуге сапар шекті, ал Бендер бір қаладан екінші қалаға көшіп, ешқайсысында ұзақ тұрмады.
After his mentor's death, Bender decided to remain in Uman for the next two decades, learning and interacting with other Breslover Hasidim who congregated in the Breslover synagogue built by Reb Noson in 1834. His special leadership qualities were recognized by the other Hasidim, and he assumed leadership of the community together with Rabbi Eliyahu Chaim Rosen. Bender was appointed prayer leader for the annual Breslover Rosh Hashana kibbutz—an honor reserved for the most respected and devout members of the community—when he was only 30 years old. Between 1932 and 1934, the Ukraine suffered from a famine engineered by Joseph Stalin's forced collectivization of agriculture. An estimated 5 to 8 million Ukrainians died during this time, and Jewish communities starved along with them. Bender and Rosen appealed to organizations both inside and outside Russia, including the American Jewish Joint Distribution Committee, for food and assistance on behalf of Ukrainian Jews. Their efforts came to the attention of the Soviet authorities, who arrested and imprisoned the two in 1935 on the charge of making contact with a foreign organization. Facing a possible death sentence, they were reprieved with the help of a Jewish official at the ministry of justice in Kiev, Ukraine who was sympathetic to Breslover Hasidim. Though Bender and Rosen were allowed to return to their homes, they were not allowed to leave the city of Uman. However, both men fled the city. Rosen traveled to Moscow to pick up an exit visa to Israel that was waiting for him, while Bender migrated from city to city, never remaining long in any one place.
Уманға қайта оралу
Бендер 1938 жылы Рош Хашана зыяратына Уманға қайта оралу үшін өз өмірін қауіпке тікті. Осы уақытқа дейін Кеңес өкіметі Умандағы Бреслов синагогасын жауып, оны металл өңдеу фабрикасына айналдырып, заңсыз дұға жиналыстарын мұқият бақылап, діни рәсімдерді қатаң түрде тоқтатты. Бендер және Уманнан тыс жерлерден келген тағы 26 хасид Рош Хашана мерекесін осы қалада өткізу үшін өмірлерін қауіпке тікті. Бресловер минянында (қазір жеке пәтерде өткізіледі) танылмай қалу үшін Бендер мереке басталар алдында досының үйіне барып, оның жертөлесінде дұға етуге рұқсат сұрады. Рош Хашана күні таңертеңгі сағат 7:00-де ол бірнеше минут бойы Рабби Нахманның қабіріне шығып, Тикун ХаКлали ("Жалпы ем" деп аталады, ол әдетте қабірде оқылады). Оны үкіметке хабаршы ретінде белгілі басқа бір яһуди жігіт байқаған. Бендер жігітке оны хабарламауды өтінді, бірақ досының үйіне қайтып бара жатқанда, ол хабаршының артынан келе жатқанын байқады. Ол Уманның барлық тысқары жолдарын жақсы білгендіктен, оны ізінен шығара алды. Ақпарат беруші полицияға барып, олар Бендерді Рош Хашана күні іздеуді бастады. Олар оның жасырынған үйіне кіріп, барлық бөлмелерді, оның ішінде қараңғы жертөлелерді де іздеді, бірақ оның жасырынған бір бөлмесіне көз жеткізе алмады. Мереке аяқталғаннан кейін бірнеше хасидтер Бендердің басын тұтас байлап, тек көзін ғана ашқаннан кейін, оған түнгі пойызға отырып, Киевке дейін жолға шығуға көмектесті. Бендердің әйелі де сол пойызда жүрді. Ол Уманнан екі станса қашықтықта орналасқан Хрыстиновка (Чарсинвака) деген кішкентай ауылға келіп түсіп, Киевке екі билет сатып алып, қайта пойызға отырды. Бендер әйелімен Киев станциясында кездесіп, Уманда сатып алған билеттерін тастап кетеді. Бірақ, миссис Бендерді ұстанған пойызда жүрген хабаршы, станцияда Ливи Ицхокты киімсіз көріп, полиция қызметкерін шақырды. Бендер тұтқындалып, тергеу жүргізілгенімен, ол Уманнан емес, Хрыстиновкадан келгенін айтты. Полиция оған сеніп, босатты. Бендер соғыс жылдарында Сібірде, соғыстан кейінгі жылдары Польшада болды. Ол Германиядағы Бад-Рейхенхал деген босқындар лагерінің раввині болды.
Bender risked his life to return to Uman again for the Rosh Hashana pilgrimage of 1938. By this time the Soviet authorities had clamped down on religious observance by closing down the Breslover synagogue in Uman and converting it into a metalworking factory, and keeping close surveillance on illegal prayer gatherings. Bender and another 26 Hasidim from outside Uman risked their lives to spend Rosh Hashana in that city. To avoid being recognized in the Breslover minyan (now being held in a private apartment), Bender went to the house of a friend shortly before the holiday began and asked for permission to pray in the man's basement. At 7:00 on the morning before Rosh Hashana, he slipped out to Rebbe Nachman's gravesite for a few minutes to recite the Tikkun HaKlali (the "General Remedy" which is customarily recited at the gravesite). He was spotted by another Jewish man known to be a government informer. Bender pleaded with the man not to report him, but as he walked back to his friend's house, he noticed the informer following him. Since he was familiar with all the back roads of Uman, he managed to shake him off his trail. The informer went straight to the police, who mounted a citywide search for Bender on Rosh Hashana. Though they entered the house in which he was hiding and searched all the rooms, including the darkened basement, they overlooked the one room in which he hid. As soon as the holiday was over, several Hasidim helped Bender escape the city by bandaging his entire head, leaving only his eyes uncovered, and accompanying him on a night train to Kiev. Bender's wife was on the same train. She debarked at a small village called Khrystynivka (Charsinvaka), located two stations away from Uman, purchased two tickets for Kiev, and reboarded the train. Bender met his wife in the Kiev station and disposed of the tickets he had bought in Uman. But the informer, who was on the same train following Mrs. Bender, spotted Reb Levi Yitzchok without his disguise in the station and called over a policeman. Though Bender was arrested and interrogated, he insisted he had not traveled from Uman but from Khrystynivka. The police believed him and released him. Bender spent the war years in Siberia and the post war years in Poland. He became rabbi of the displaced persons camp at Bad Reichenhal, Germany.
Израильге көш
1949 жылы ол Израильге көшіп баруға мүмкіндік алды (Алия). 1989 жылы қайтыс болғанға дейін ол онда өмір сүрді.
In 1949, he was able to immigrate (Aliyah) to Israel. He lived there until his death in 1989.
Діндік наным-сенімдер
Ребе Нахманның үйретулеріне сәйкес, Бендер қатаң жеке оқу кестесін сақтап, әр жыл сайын көптеген маңызды еврей мәтіндерін аяқтады, соның ішінде Талмуд пен Зохарды көп рет толық оқып бітірді. Ол сондай-ақ hitbodedut, Бресловтың ерекше медитация түрін тәжірибеледі және Иерусалимдегі ғибадатхананың қирауына байланысты tikkun chatzot (түн ортасындағы ақтау) 75 жыл бойы әр түн сайын оқыды. Бірақ бір күні біреу одан: «Сіздің ең қымбат жетістіктеріңіз қандай? Қайсысын Аспан Сотына ұсынасыз?» деп сұрағанда, Бендер: «Мен Ресейде 30 жыл өмір сүрдім, бірақ әлі де Құдайға сенемін!» деп жауап берді.
In accordance with Rebbe Nachman's teachings, Bender kept a rigorous personal study schedule and completed many key Jewish texts each year, finishing the entire Talmud and Zohar numerous times. He also practiced hitbodedut, the unique Breslov form of meditation, and recited tikkun chatzot (the midnight lament) over the destruction of the Temple in Jerusalem, every night for 75 years. But when someone once asked him, "Which of your accomplishments is most precious to you? Which are you going to present to the Heavenly Court?" Bender answered, "I lived 30 years in Russia, and I still believe in God!"