Рэндл Котгрейв: Англиялық лексикограф және француз-ағылшын сөздігінің авторы

Кіріспе

Ағылшын тілінің сөздік құрастырушысы Рэндл Котгрейв болған. 1611 жылы ол француз және ағылшын тілдерінің сөздігін жинақтап, басып шығарды. Бұл екі тілді сөздік сол кездегі маңызды жаңалық болды және қазір де тарихи тұрғыдан құнды саналады.

Өмір және жұмыс

Чешир отбасында туған Котгрейв, мүмкін, Чеширдегі Кристалтоннан Уильям Котгрейвтің ұлы Рэндал болуы мүмкін (1634 жылға дейін қайтыс болған). Ол Харли қолжазбасы 1500, 118-беттегі Котгрейвтер әулетінің шежіресінде еске алынады. 1587 жылдың 10 қарашасында ол Кембридж университетінде білім алып, Леди Маргарет қоры бойынша Кембридждегі Сент-Джон колледжіне қабылданды. Кейіннен ол Эксетер графының тұңғыш ұлы Томас Берглидің хатшысы болды. Берглиге француз-ағылшын сөздігін арнап, Котгрейв өзінің меценатының кеңшілігіне "көп жылдар бойы болған немесе болған барлық нәрсесі үшін" қарыз екенін айтады және оған "қарапайым қызметкердің әдеттегі көмегінен жиі бас тартқан" мейірімділігі үшін алғыс білдіреді. Сөздік алғаш рет 1611 жылы жарық көрді. Онда француз мақал-мәтелдері, олардың кейбір ағылшын тіліндегі баламалары және латын тіліндегі бірнеше мақал-мәтелдер бар. 1632 жылы екінші басылымы Роберт Шервудтың ағылшын-француз сөздігімен бірге жарық көрді. Кейінгі басылымдар, Джеймс Хауэлл қайта қарап, кеңейткен нұсқалары 1650, 1660 және 1673 жылдары жарық көрді. Автор алғашқы басылымның бір данасын Джеймс I-нің үлкен ұлы, Уэльс ханзадасы Генри Фредерикке сыйлады және одан он фунт сыйлық алды. Котгрейвтің сөздігі күлкілі қателерден азат болмаса да, сол кездегі ерекше мұқият және зиялы лексикографиялық еңбек болды, оған әлі күнге дейін ағылшын және француз филологиясын зерттейтін студенттер сілтеме жасайды. Котгрейвтің екі қолмен жазылған хаты сақталған, олар Париждегі британдық елшісінің хатшысы М. Болиуға жіберілген. 1610 жылдың 27 қарашасында жазылған бірінші хатында ол сөздігінің басылу барысы туралы айтып, Болиудің өзінен және Лимэри мырзадан құнды көмек алғанын мәлімдейді. Екінші хатында ол өзінің корреспондентіне кітабының екі данасын жібергенін және "олар маған жиырма екі шиллинг төлесін, себебі мен олардың ешқайсысын сақтап қалуға жеткіліксіз болдым, сондықтан мен оларды жеке пайданы бағалауға ешқандай құрмет көрсетпейтін төменгі және шеберліксіз топқа қарыз болуға мәжбүрмін" деп сұрайды. Осылайша, Котгрейв әлі де Лорд Берглидің қызметінде болған көрінеді. Егер ол Харлеиан қолжазбасындағы "Рандал Котгрейв" болса, ол кейін Честер епископының тіркеушісі болды және сол қаланың Эллинор Тейлорға үйленді, одан төрт ұлы – Уильям, Рандолф, Роберт және Александр, сондай-ақ қызы Мэри дүниеге келді. Сөздіктің 1632 жылғы басылымын автор баспаға дайындаған, ал оның қайтыс болған жылы Купердің "Кембридж естеліктерінде" 1634 жыл деп көрсетілген. Шындығында ол 1652 жылы қайтыс болды және 21 наурызда Лондонның Ұлы Бартоломей шіркеуіне жерленді.

Born into a Cheshire family, Cotgrave may possibly be Randal, son of William Cotgreve of Christleton in Cheshire (died c. 1634), who is mentioned in a pedigree of the Cotgreve family in Harley MS 1500, fol. 118. He was educated at Cambridge University, entering St John's College, Cambridge, on the Lady Margaret foundation, on 10 November 1587. He later became secretary to William Cecil, Lord Burghley, eldest son of Thomas, first earl of Exeter. In dedicating to Burghley his French–English dictionary, Cotgrave says that to his patron's favour he owes "all that he is or has been for many years," and thanks him for his kindness in "so often dispensing with the ordinary assistance of an ordinary servant." The dictionary first appeared in 1611. It includes many French proverbs, some English equivalents, and a few in Latin. A second edition was published in 1632 together with an English French dictionary by Robert Sherwood. Later editions revised and enlarged by James Howell appeared in 1650, 1660 and 1673. The author presented a copy of the first edition to Henry Frederick, Prince of Wales, eldest son of James I, and received from him a gift of ten pounds. Cotgrave's dictionary, though not free of ludicrous mistakes, was for its time an unusually careful and intelligent piece of lexicography, still referred to by students of English and of French philology. Two autograph letters of Cotgrave are extant, addressed to M. Beaulieu, secretary to the British ambassador at Paris. The first, dated 27 November 1610, relates to the progress being made with printing his dictionary, saying he had received valuable help from Beaulieu himself and from a Mr Limery. The other letter, states that he has sent his correspondent two copies of his book and requests payment of twenty two shillings, "which they cost me, who have not been provident enough to reserve any of them, and therefore am forced to be beholden for them to a base and mechanicall generation, that suffers no respect to weigh down a private gain." Thus it appears that Cotgrave was still in Lord Burghley's service. If he is the same as the "Randal Cotgreve" of the Harleian MS, he later became registrar to the Bishop of Chester and married Ellinor Taylor of that city, by whom he had four sons, William, Randolf, Robert and Alexander, and a daughter Mary. The 1632 edition of the dictionary was evidently taken through the press by the author, the year of whose death is given in Cooper's "Memorials of Cambridge" as 1634. In fact he died in 1652 and was buried at St Bartholomew the Great church, London, on 21 March.