Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эрек және Энида – Кристиан де Тройдың шамамен 1170 жылы аяқталған бес романтикалық поэмасының біріншісі. Бұл автордың аяқталған үш туындысының бірі. «Эрек және Энида» поэмасы атаулы кейіпкерлердің үйленуі мен Эрек ұзақ уақыт бойы белсенсіздіктен кейін рыцарь ретіндегі беделін қайта жаңғырту үшін жасаған саяқаты туралы баяндайды. Бұл поэма көне француз тілінде 7000-ге жуық жолдан тұрады және кез келген тілдегі ең ерте белгілі Артур романдарының бірі болып саналады, одан бұрын тек Уэльс прозалық әңгімесі «Кулхуч және Олвен» ғана жазылған.
Erec and Enide is the first of Chrétien de Troyes' five romance poems, completed around 1170. It is one of three completed works by the author. Erec and Enide tells the story of the marriage of the titular characters, as well as the journey they go on to restore Erec's reputation as a knight after he remains inactive for too long. Consisting of about 7000 lines of Old French, the poem is one of the earliest known Arthurian romances in any language, predated only by the Welsh prose narrative Culhwch and Olwen.
Қысқаша мазмұны
"Эрек пен Энида" поэмасының бірінші бөлігінде Лактың ұлы Эректің және Лалуттан шыққан вавасордың кедей қызы Энидамен үйленуінің оқиғасы баяндалады. Эрек қарусыз, Гвиневра мен оның қыздарына серік болып, Кардиган маңындағы бұғы аулауға қатысқанда, бейтаныс салт атты, бір әйел және оның жәндігі патшайым королеваға жақындап, оның қызметшісіне қатыгездікпен қарайды. Королеваның бұйрығымен Эрек алыстағы қалаға, Идерге ғашық болып барады. Ол вавасордан қару-жарақ алып, Энидемен бірге қаладағы ең әдемі әйелге тиесілі көгершінге ие болуға барады. Эрек Идерге қарсы шығып, оны жеңіп, Энидтің әкесіне қайтып келеді, ол екеуіне үйленуге рұқсат береді. Эрек Энидаға жаңа киім сыйлаудан бас тартып, Артурдың сарайына оны жыртық көйлекпен алып барады. Сыртқы келбетіне қарамастан, сарай әміршілері Эниданың асыл тегін таниды және королева Гвиневра оны өзінің бай кестеленген көйлегінің біріне кигізеді. Эрек пен Энида үйленеді, ал Эрек әйелімен кетуге рұқсат алу алдында турнирде жеңіске жетеді. Поэманың орталық бөлігі кейінірек басталады, Эректің Энидеге деген зор махаббатына және онымен бірге болу құштарлығына байланысты өзінің рыцарьдық міндеттерін елемейтіндігі туралы әңгімелер тараған кезде. Ол Энидтің осыған бола жылап жатқанын естіп, оған белгісіз жерлерге саяхатқа дайындалуға бұйрық береді. Ол оған алдымен өзі сөйлеспесе, үнсіздік сақтауға бұйырады, бірақ ол екі топ рыцарьдың оларды қуғанын байқағанда, оны ескерту үшін бұйрыққа бағынбайды. Екі рет те Эрек Энидеге қанаумен жауап береді. Олар бір ауылда түнеп жатқанда, граф келіп, Эниде онымен ұйықтамаса, Эректі өлтіремін деп қорқытады. Ол Эрекке ертең ескертеді және олар қашып кетеді, бірақ граф пен жүз рыцарь оларды қуып жетеді, ал Энида Эрекке ескерту үшін үнсіздігін бұзады. Эрек сенашал мен графты жеңіп, Энидемен бірге орманға қашады, онда ол Пемброк пен Шотландиямен туысқандық байланысы бар ирланд әміршісі Гиврет Қысқаны жеңіп, дос болады. Эрек пен Энида Артурдың адамдарын тапқанша саяхаттауды жалғастырады, бірақ Эрек олардың қонақжайлылығын қабылдамайды және саяхаттауды жалғастырады. Ол Кабруэльдің Кадофынан екі алыптан құтқарады, бірақ шайқаста оның жаралары қайта ашылады және Эрек өлідей құлайды. Эниданы Лиморстың графы Орингл табады, ол Эректің денесін өзімен алып, Энидаға үйленуге тырысады. Эниданың қайғысы Эректі оятуға жеткілікті, ол графты өлтіреді және Эниданы сапар барысында үнсіздігін бұзғаны үшін кешіреді. Гиврет Эректің өлімі туралы естіп, досын кек алу үшін мың адамды қалаға шабуыл жасауға жібереді, бірақ ол Эниде араласып, оны тоқтатып, Эрек туралы айтқанға дейін Эрекпен күресіп жатқанын түсінбейді. Поэманың соңғы бөлігінде тағы бір эпизод қосылады, ол "Соттың қуанышы" деп аталады, онда Эрек Евреннің немере інісі Мабоагренді өзінің сүйіктісіне берген антынан босатады, бұл оны шайқаста жеңілгенге дейін орманнан шығуға кедергі келтірді. Бұл үлкен мерекеге себеп болады, ал Энида әйелдің оның туысы екенін біледі. Содан кейін Эрек пен Энида Нант қаласына сапар шегеді, онда олар патша мен патшайым болып сайланады.
Approximately the first quarter of Erec and Enide recounts the tale of Erec, son of Lac, and his marriage to Enide, an impoverished daughter of a vavasor from Lalut. An unarmored Erec is keeping Guinevere and her maiden company while other knights participate in a stag hunt near Cardigan when a strange knight, a maiden, and his dwarf approach the queen and treat her servant roughly. At the queen's orders, Erec follows the knight, Yder, to a far off town where he meets and falls in love with Enide. He borrows a set of armor from the vavasor and goes with Enide to claim a sparrow hawk that belongs to the most beautiful maiden in the town. Erec challenges and defeats Yder for the sparrow hawk and they return to Enide's father, who gives permission for the two to marry. Erec refuses to accept gifts of new clothes for Enide and takes her to Arthur's court in her ragged chemise. In spite of her appearance, the courtiers recognize Enide's inherent nobility and Queen Guinevere dresses her in one of her own richly embroidered gowns. Erec and Enide are married, and Erec wins a tournament before getting permission to leave with his wife. The central half of the poem begins some time later when rumors spread that Erec has come to neglect his knightly duties due to his overwhelming love for Enide and his desire to be with her. He overhears Enide crying over this and orders her to prepare for a journey to parts unknown. He commands her to be silent unless he speaks to her first, but she disobeys him to warn him when they are pursued by two different groups of knights. Both times, Erec scolds Enide before defeating the knights. When they stay overnight in a village, a count visits and threatens to kill Erec if Enide doesn't sleep with him. She warns Erec the next morning and they escape, but the count and a hundred knights give chase, and Enide breaks her silence again to warn Erec. Erec defeats a seneschal and a count before he and Enide flee into the forest, where he defeats and befriends Guivret the Short, an Irish lord with family connections to Pembroke and Scotland. Erec and Enide continue travelling until they find King Arthur's men, but Erec refuses their hospitality and continues travelling. He rescues Cadof of Cabruel from two giants, but the fighting reopens his injuries and Erec falls down as though dead. Enide is found by Count Oringle of Limors, who takes Erec's body with him and tries to marry Enide. Enide's anguish is enough to wake up Erec, who kills the count and forgives Enide for having broken her silence throughout their journey. Guivret hears of Erec's supposed death and sends a thousand men to seize the castle to avenge his friend, but he doesn't realize he is fighting Erec until Enide steps in and stops him, telling him of Erec's identity. The last quarter of the poem adds another episode, referred to as the "Joy of the Court," in which Erec frees King Evrain's nephew Maboagrain from an oath to his lover that had prevented him from leaving the forest until defeated in combat. This causes a great deal of celebration, and Enide learns that the maiden is her cousin. Erec and Enide then travel to Nantes, where they are crowned King and Queen in a lavishly described ceremony.
Мотивтер/тақырыптар
Эрек пен Энида махаббат пен ерлік тақырыптарын көрсетеді, оны Христиан де Труа өзінің кейінгі шығармаларында дамытады. Сынақтар мінез қалыптасуы мен некедегі адалдық үшін маңызды рөл атқарады. Эректің Эниданы сынауы, әңгіменің қияли контекстінде айыптауға келмейді, әсіресе оның әрекеттері Лимордың Оринглесі сияқты жағымсыз кейіпкерлермен салыстырылғанда. Дегенмен, Эниданың оның үнсіздік сақтау туралы бұйрығына бағынбауы оның өмірін құтқарады. Шығарманың тағы бір тақырыбы – христиандық, мұны сюжеттің христиан күнтізбесімен байланыстыруы дәлелдейді: оқиға Пасха күні басталады, Эрек Энидаға Пентикост күні үйленеді, ал оның тәж кигізілуі Рождествода өтеді. Сонымен қатар, поэмада Эрек өлтіріліп, содан кейін жексенбі күні қайта тірілтіледі, бұл Иса Мәсіх туралы әңгімеге сілтеме жасайды. 12 ғасырдағы дәстүрлі махаббат оқиғаларында басты кейіпкер әдетте үйленбеген немесе кейіпкерден басқа еркекке үйленген әйел болып келген. Бұл қол жетпес, таза және әміршілік махаббаттың бір түрі еді. Алайда, «Эрек пен Энида» шығармасында Христиан некедегі махаббатқа, сол заман үшін бұрынғыдан аз романтикалық ұғымға тоқталды. Эрек пен Энида оқиғаның төрттен бір бөлігінен бұрын үйленеді, ал олардың некесі және оның салдары поэманың қалған бөлігін құрайтын оқиғалардың қозғаушы күші болып табылады. Гендерлік рөл де маңызды. Эниданың өте әдемі болуы ерекше атап көрсетіледі, себебі Эрек оны бастап әкелуді сұрайды, осылайша ол бүркітті ұстап әкеледі. Энида да Эрек үнсіздік сақтауды бұйырғанмен, ашық сөйлейді, бірақ ғалымдар арасында «Эрек пен Энида» әйелдерді жағымды бейнелеу ма, әлде Эниданың еркін сөйлеуін жақсы немесе жаман деп қарастыру керек пе деген пікірталас бар. Эрек Эниданы қауіп туралы ескерткені үшін сынап, қорқытады, бірақ Эниданың үнсіздікке бағынбауы Эректі ояту ғана емес, сонымен қатар Эрек әлсіреген кезде Эрек пен Гиврет арасындағы төбелес тоқтатуға себеп болады. Эректің еркектігі де оның және Эниданың саяхатқа шығуының себебі болады: оның белсенсіздігі көптеген адамдарға Энида оны әлсіретіп, мазақ ету нысанына айналдырды деген күдік тудырады.
Erec and Enide displays the themes of love and chivalry that Chrétien de Troyes continues in his later work. Tests play an important part in character development and marital fidelity. Erec's testing of Enide is not condemned in the fictive context of the story, especially when his behaviour is contrasted with some of the more despicable characters, such as Oringle of Limors. Nevertheless, Enide's faithful disobedience of his command to silence saves his life. Another theme of the work is Christianity, as evidenced by the plot's orientation around the Christian Calendar: the story begins on Easter day, Erec marries Enide at Pentecost, and his coronation occurs at Christmas. Furthermore, in the poem, Erec is killed and then resurrected on a Sunday, an allusion to the story of Jesus Christ. In the 12th century, conventional love stories tended to have an unmarried heroine, or else one married to a man other than the hero. This was a sort of unapproachable, chaste courtly love. However, in Erec and Enide, Chrétien addressed the less conventionally romantic (for the time period) concept of love within marriage. Erec and Enide marry before even a quarter of the story is over, and their marriage and its consequences are actually the catalysts for the adventures that comprise the rest of the poem. Gender also plays an important role. Enide is notable for being very beautiful, as Erec asks to bring her along so that she can retrieve the sparrow hawk towards the start of the story. Enide is also outspoken despite Erec's instruction for her to stay silent, however, and there is debate between scholars about whether Erec and Enide is meant to be a positive portrayal of women or whether Enide's free speech should be seen as good or bad. Erec criticizes and threatens Enide for warning him of danger, but it is Enide's refusal to stay silent that not only awakens Erec, but that ends the fighting between Erec and Guivret when Erec is weakened. Erec's masculinity is also the reason that he and Enide go on a journey in the first place: his inactivity causes many to speculate that Enide has somehow weakened him, making him an object of ridicule.
Маңыздылық
Кредиен де Труа Артур романсының қалыптасуында маңызды рөл атқарды және оның ықпалы ең соңғы романстарға дейін сақталады. "Erec et Enide" Артур романсының көптеген ортақ элементтерін қамтиды, мысалы Артур персонаждары, рыцарлық ізденіс, және әйелдер немесе махаббаттың іс-қимылға түрткі болуы. Артур персонаждары мен оқиға орнының қағидаларын пайдаланған алғашқы туынды болмаса да, Кредиен де Труа заманауи оқырмандарының бұрынғы біліміне сүйене отырып, Артур романсы жанрын қалыптастырғаны үшін мақталады. "Энида" Кредиеннің туындыларында аталымында есімдері көрсетілген жалғыз әйел ретінде ерекшеленеді. Өз заманында танымал болған бұл поэма бірнеше тілге аударылды, соның ішінде Гартман фон Ауэдің "Эрек" неміс тілінде және "Мабиногионға" енген Үш валлийлік романның бірі – "Герайнт пен Энид" валлий тілінде. Көптеген авторлар Кредиенге алғыстарын білдірсе, ал басқалары, мысалы "Хунбаут" авторы, плагиат жасамағанына күдікті түрде сендіру арқылы оның ықпалын жасырады. Дегенмен, бұл әңгімелер әрқашан Кредиеннің түпнұсқа поэмасына дәл сәйкес келмейді, мысалы "Герайнт пен Энид" романында Герайнт (Эрекке қарағанда) Энидті адалдықсыздықпен күдікпен қарады.
Chrétien de Troyes played a primary role in the formation of Arthurian romance and is influential up until the latest romances. Erec et Enide features many of the common elements of Arthurian romance, such as Arthurian characters, the knightly quest, and women or love as a catalyst to action. While it is not the first story to use conventions of the Arthurian characters and setting, Chrétien de Troyes is credited with the invention of the Arthurian romance genre by establishing expectation with his contemporary audience based on its prior knowledge of the subjects. Enide is notable in Chrétien's work for being the only woman to be named in the title. Popular in its own day, the poem was translated into several other languages, notably German in Hartmann von Aue's Erec and Welsh in Geraint and Enid, one of the Three Welsh Romances included in the Mabinogion. Many authors explicitly acknowledge their debt to Chrétien, while others, such as the author of lt=''Hunbaut, betray their influence by suspiciously emphatic assurance that they are not plagiarizing. However, these tales are not always precisely true to Chrétien's original poem, such as in Geraint and Enid, in which Geraint (unlike Erec) suspects Enid of infidelity.
Қолжазбалар мен басылымдар
Ерек пен Энида жеті қолжазба және түрлі фрагменттер түрінде біздің заманға дейін жетті. Бұл поэма рифмаланған жұптардағы 6878 октасиллабтан тұрады. 15 ғасырда оның прозалық нұсқасы жасалған. Алғашқы қазіргі заманғы басылымы 1856 жылы Иммануэль Беккер, ал 1890 жылы Венделин Фёрстер басып шығарған.
Erec and Enide has come down to the present day in seven manuscripts and various fragments. The poem comprises 6,878 octosyllables in rhymed couplets. A prose version was made in the 15th century. The first modern edition dates from 1856 by Immanuel Bekker, followed by an edition in 1890 by Wendelin Foerster.
Әдебиеттің ата-бабалары
Виттиг оқиғаның кейбір аспектілерін Вергилийдің «Энеидасындағы» Дидо, Карфаген патшайымы мен Эней оқиғасымен салыстырды. Энида өз жақынынан айрылмайды немесе суицид жасамайды, бірақ Эрек оқиға барысында біртіндеп жетіліп өсуі мен Энейдің ұқсас дамуы арасында көптеген байланыстарды табуға болады.
Wittig has compared aspects of the story to that of Dido, Queen of Carthage and Aeneas in Virgil's Aeneid. Enide does not lose her lover or commit suicide but many connections can be shown between Erec's gradual maturing process throughout the story and Aeneas's similar progress.