Кіріспе

Американдық оператор (1891–1970)

Артур Эдесон, А.С.К. (24 қазан 1891 – 14 ақпан 1970) – американдық оператор. Нью-Йорк қаласында туған ол, мансабын Нью-Йоркте кино индустриясының қалыптасу кезеңінен бастап, Голливудтағы үнсіз кезең және 1930-1940 жылдардағы дыбыстық кезеңдерде жалғастырды. Оның туындылары кино тарихындағы маңызды туындылардың қатарына жатады, олардың ішінде: «Бағдат ұрысы» (1924), «Батыс майданындағы жағдай» (1930), «Франкенштейн» (1931), «Мальталық қара құс» (1941) және «Касабланка» (1942). Ол Америка операторлар қоғамын құрушылардың бірі және кино өнерінде үш рет «Оскар» сыйлығына ие болды.

Мансап

Эдесон мансабын тұғырлы фотограф ретінде бастады, бірақ 1911 жылы Нью-Джерси штатының Форт-Ли қаласындағы американдық Éclair студиясында оператор болып киноға ауысты. Осы студия мен Американың алғашқы киноиндустриясындағы көптеген басқа да студиялар 20 ғасырдың басында осы қалада орналасқан болатын. Éclair студиясы World Film Company болып қайта ұйымдастырылғанда, ол Клара Кимболл Янг жұлдызының бас операторы болып тағайындалды. 1920 жылдары Эдесон Дуглас Фэрбенкстің "Робин Гуд" (1922) және "Бағдад ұрысы" (1924) фильмдері, сондай-ақ жаңашыл әсерлерге толы "Жоғалған әлем" (1925) сияқты бірнеше маңызды фильмдерді түсірді. Дыбыс пайда болған кезде Эдесон сыртқы түсірілімдерде микрофондарды жасыру тәжірибесін жасады. "Ескі Аризона" (1929) – студиядан тыс жерде түсірілген алғашқы дыбысты фильм, ол Голливуд басшыларына сөйлейтін фильмдерді дыбыс алаңымен шектеудің қажеті жоқ екенін көрсетті. Джон Уэйннің алғашқы басты рөлінде ойнаған "The Big Trail" (1930) батыс фильмі де Эдесонның "Fox Grandeur" деп аталатын 70 мм кең экранды технологиясымен түсірілді. 1930 жылдардың басында режиссер Джеймс Уэйлмен ең есте қаларлық шығармашылық серіктестігі құрылды, ол үшін Уэйлдің қорқыныш фильмдерінің төрттігінің алғашқы үшеуін түсірді: "Франкенштейн" (1931), "Ескі қараңғы үй" (1932) және "Көрінбейтін адам" (1933). Сынақшы М. С. Фонсеканың айтуынша, Эдесон ескі американ мектебінің "шебер шеберлерінің" бірі болған. Оның негізгі жұмысы реализм бағытында болды, көптеген кинотарихшылар бұл Голливуд фотосуреттерінің "шыңы" деп санайды. Эдесон 1920 жылдары неміс кинематографистері американ киносына әкелген неміс экспрессионизмінің ықпалымен жұмыс істеді. 1919 жылы Эдесон Америка кинематографистер қоғамын құрушылардың бірі болды. Артур Эдесон 1970 жылдың 14 ақпанында Калифорния штатының Агура Хиллс қаласында қайтыс болды.