Кіріспе

Хабарлар – жаңалықтардан тұратын, өзекті оқиғаларды қамтитын қысқа деректі фильм түрі. 1910-шы жылдар мен 1970-ші жылдардың ортасында кең таралған. Кинотеатрларда көрсетілетін хабарлар миллиондаған көрерменге ақпарат, жаңалық және ойын-сауық көзі болды. Хабарлар көбінесе көркем фильмдерден бұрын көрсетілетін, бірақ 1930-шы және 1940-шы жылдары көптеген ірі қалаларда арнайы хабарлар кинотеатрлары болды. Сондай-ақ, кейбір ірі қалалық кинотеатрларда күні бойы үздіксіз хабарлар көрсетілетін кішкентай залдар да болды. 1960-шы жылдардың соңында телеарналардың жаңалықтар хабарлары осы форматтың орнын басты. Хабарлар маңызды тарихи құжаттар саналады, себебі олар кейбір мәдени оқиғалардың жалғыз аудиовизуалды тіркелмесі болып табылады.

Тарих

ХХ ғасырдың соңында кинотеатрларда үнсіз жаңалықтар фильмдері көрсетіле бастады. 1909 жылы Pathé Еуропада апталық жаңалықтарды шығаруды қолға алды. Pathé 1910 жылы Ұлыбританияда, ал 1911 жылы АҚШ-та жаңалықтарды түсіруді бастады. Жаңалықтар фильмдері Солтүстік Америка, Ұлыбритания және Достас елдерінде (әсіресе Канада, Австралия және Жаңа Зеландия), сондай-ақ Еуропа кинотеатрларының бағдарламасында бейбіт уақытта 1960 жылдарға дейін, теледидарлық жаңалықтар хабарлары оның орнын толыққанды басып алғанша, маңызды бөлік болды. Австралиядағы Ұлттық кино және дыбыс архиві Cinesound Movietone Australian Newsreel Collection жинағын сақтайды, ол барлық маңызды оқиғаларды қамтитын 4000 жаңалықтар фильмі мен деректі фильмдерден тұрады. 1909 жылдың 23 мамырында Лондонда ашылған Daily Bioscope – тек жаңалықтар көрсеткен алғашқы британдық кинотеатр болды. 1929 жылы Уильям Фокс бұрынғы кинотеатрды, «Эмбасиді» сатып алды. Ол көрсету форматын күніне екі рет 2 доллардан 25 центтік үздіксіз бағдарламаға өзгертіп, АҚШ-тағы алғашқы жаңалықтар театрын құрды. Бұл идея осыншалықты сәтті болды, Fox және оның демеушілері ел бойынша жаңалықтар театрларының желісін құруды жоспарлады. Жаңалықтар көбінесе мультфильмдермен немесе қысқа фильмдермен бірге көрсетілетін. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ірі елдер үй ішіндегі аудиторияға арналған үгіт жасау үшін жаңа технологияларды пайдаланды. Олар тікелей жаңалықтар мен үгіт-насихатты біріктіріп, мұқият өңделген жаңалықтарды қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның мемлекеттік ұйымы – Рейхтің халықты ағарту және үгіт-насихат министрлігі, әкімшіліктің мақсаттарына сәйкес келетін ақпаратты тарату үшін 1940-1945 жылдар аралығында Die Deutsche Wochenschau шығарды. Соғыс кезінде ел ішінде басқа жаңалықтар таратылмады. Кейбір елдерде жаңалықтар фильмдерінде әдетте үнсіз түсірілген кадрларға музыка қосылатын. Кейбір елдерде дикторлар жеңіл немесе трагедиялық емес оқиғаларды әзіл-қалжыңмен баяндады. АҚШ-тағы жаңалықтар серияларына «Уақыт маршы» (1935–1951), «Pathé News» (1910–1956), «Paramount News» (1927–1957), «Fox Movietone News» (1928–1963), «Hearst Metrotone News» (1914–1967) және «Universal Newsreel» (1929–1967) кірді. «Pathé News» 1931 жылдан 1947 жылға дейін RKO Radio Pictures, ал 1947 жылдан 1956 жылға дейін Warner Brothers тарапынан таратылды. Жаңалықтар сюжетінің мысалы ретінде RKO-ның нақты қызметкерлері дайындаған «Гражданин Кейн» (1941) фильмін қарастыруға болады. «Гражданин Кейн» фильмінде «Марш туралы жаңалықтар» деп аталатын ойдан шығарылған жаңалықтар бөлімі бар, ол «Уақыт маршына» пароди жасап, атау кейіпкері Чарльз Фостер Кейннің өмірін қысқаша баяндайды. 1949 жылдың 12 тамызында Лондондағы Associated British Pathé киностудиясындағы 120 кинотехник жұмыстан босатылған 15 адамның орнына жаңа қызметкерлерді алуға наразылық білдіріп, ереуілге шықты, ал кәсіподақ келісімдері бойынша келіссөздер жалғасып жатқан болатын. Олардың ереуілі кемінде 16 тамызға дейін, бейсенбі күні көрсетілетін жаңа жаңалықтарды дайындаудың соңғы күніне дейін жалғасты. Ереуілдің салдарынан Ұлыбританиядағы үш жүзден астам кинотеатр сол аптада жаңалықтарсыз қалды.

Теледидар әсері

1936 жылы Ұлыбританияда BBC телеарнасы іске қосылған кезде, ол бірнеше жыл бойы (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қысқа үзіліс болғаннан басқа) британдық Movietone және Gaumont British киножурналдарын көрсетіп келді, 1948 жылға дейін. Осы жылы арна өз киножурналдық бағдарламасын – «Телевизиялық киножурнал» деген атпен іске қосты, ол 1954 жылдың шілдесіне дейін жалғасты, содан кейін «Жаңалықтар және киножурнал» бағдарламасына алмастырылды. 1948 жылдың 16 ақпанында NBC Джон Камерон Суэйзбен бірге «Camel Newsreel Theatre» атты он минуттық телебағдарламаны ұсынды, онда Суэйз дауыстап киножурналдар көрсетілді. Сондай-ақ 1948 жылы DuMont Television Network екі қысқамерзімді киножурналдық серияны іске қосты: «Camera Headlines» және «I. N. S. Telenews» (соңғысы Hearst's International News Service компаниясымен бірлесе жасалды). 1948 жылдың 15 тамызында CBS «Дуглас Эдвардс және жаңалықтар» атты кешкі телехабарлар бағдарламасын бастады. Кейіннен NBC, CBS және ABC (АҚШ) арналары өз жаңалықтар фильмін өндіре бастады. Киножурналдық кинотеатрлар жабылды немесе мультфильмдер мен қысқаметражды фильмдерді үздіксіз көрсетуге көшті, мысалы, 1933 жылы ашылып, 1981 жылы жабылған Лондон Виктория станциясының киножурналдық кинотеатры, кейіннен «Мультфильм кинотеатры» аталды. Жаңа Зеландияда «Апталық шолу» 1940 жылдардағы басты киносерия болып есептелді. Елдегі алғашқы тележаңалықтар хабарлары 1960 жылы киножурналдық кадрларды пайдаланып таратыла бастады. Американдық соңғы киножурнал 1967 жылдың 26 желтоқсанында, Рождестводан кейін жарық көрді. 1970 жылдары тележаңалықтарды электрондық тәсілмен жинау сияқты технологиялық жетістіктер киножурналдарды қолданыстан шығарды. Дегенмен, Куба, Жапония, Испания және Италия сияқты кейбір елдер 1980 және 1990 жылдарға дейін киножурналдарды өндіріп келді. Киножурналдарды өндіретін компаниялар телекомпанияларды таратудан шеттетуге тырысты, бірақ телекомпаниялар өз тілшілерін жаңалықтарды түсіруге жіберіп, оған қарсылық көрсетті.

Артқа қарап

Newsfront деп аталатын 1978 жылғы австралиялық фильм жаңалықтар таспасы бизнесі туралы драма. 2016 жылғы ирландиялық деректі фильм, Éire na Nuachtscannán ("Жаңалықтар таспаларындағы Ирландия") Ирландиядағы жаңалықтар таспасы дәуірін қарастырды, көбінесе Pathé News компаниясына және (британдық) компанияның ирландиялық көрермендер үшін жаңалықтар таспаларын қалай өзгерткеніне назар аударды.