Кіріспе

Оңтүстік Африка суретшісі Уильям Кентридж (1955 жылдың 28 сәуірінде туған) – Оңтүстік Африка суретшісі, ең көп танымал туындылары – гравюралар, суреттер және анимациялық фильмдер. Ол әсіресе 1990 жылдары қолмен салған анимациялық фильмдер тізбегімен атақты. Бұл фильмдер суретті түсіріп, одан өшірулер мен өзгерістер енгізіп, қайта түсіру арқылы жасалады. Ол бұл процесті ұқыптап жалғастырады, суреттегі әр өзгеріске төрттен бір секундтан екі секундқа дейін экран уақыты береді. Бір сурет бір көрініс аяқталғанша осылай өзгертіліп, түсіріледі. Мұндай палимпсест сияқты суреттер кейіннен фильмдермен бірге аяқталған өнер туындылары ретінде көрсетіледі. Кентридж театрлық қойылымдардың, пьесалар мен опералардың дизайнында өнер туындыларын жасаған. Ол көптеген қойылымдардың көркемдік директоры және бас режиссері болып қызмет етті, басқа суретшілермен, қуыршақ ойыншыларымен және т.б. бірлесіп суреттер мен мультимедиялық құралымдарды үйлестіретін туындылар жасады.

Ерте өмір және мансап

Кентридж 1955 жылы Йоханнесбургте Сидней Кентридж бен Фелиция Геффеннің еврей отбасында дүниеге келді. Екеуі де апартеид жүйесінде маргиналданған адамдарды қорғайтын адвокаттар еді. Ол Йоханнесбургтегі Хоутон қаласындағы Король Эдуард VII мектебінде білім алды. Ол ерте жасынан-ақ көркем өнерге қабілетті екенін көрсетті және сегіз жасында көмірмен сабақтарға қатыса бастады. 2016 жылы ол жас кезінде салған суреттеріне арналған толық каталогты жасаған, мүмкін, алғашқы суретші болды. Витватерсранд университетінде саясат және Африка тану салалары бойынша бакалавр дәрежесін, содан кейін Йоханнесбург өнер қорынан Көркем өнер саласы бойынша диплом алды. 1980 жылдардың басында Париждегі Жак Лекок атындағы Халықаралық Театр мектебінде мим мен театр өнерін оқыды. Ол бастапқыда актер болуды жоспарлаған, бірақ кейін: «Мен театр мектебінде актерлік өнерге жарамсыз екенімді анықтағандықтан, суретші болуға мәжбүр болдым және осымен келістім» деді. 1975 жылдан 1991 жылға дейін ол Йоханнесбургтегі Junction Avenue Theatre Company ұжымымен бірге актерлік және режиссерлік қызмет атқарды. 1980 жылдары телефильмдер мен сериалдарда суретші-қоюшы (арт-директор) ретінде жұмыс істеді.

Жұмыс

Кентридж этникалық еврей болғанына байланысты Оңтүстік Африкада үшінші тарапты бақылаушы ретінде ерекше мүмкіндікке ие екенін сенді. Оның ата-анасы апартеид құрбандарын қорғаумен белгілі заңгерлер болған. Оның туындыларын толыққанды түсіну үшін Оңтүстік Африканың әлеуметтік-саяси жағдайы мен тарихын білу қажет, дәл сол сияқты Франсиско Гоя мен Кэтхе Коллвиц сияқты суретшілердің туындыларын түсіну үшін де білу керек. Кентридж экспрессионистік өнермен айналысады: форма көбінесе мазмұнға сілтеме жасайды, ал мазмұн формаға. Палитра, композиция және техникалардың қолданылуы арқылы туындаған сезім, жұмыстың тақырыбы мен сюжеті сияқты, жалпы мағынада маңызды рөл атқарады. Кентриджтің туындыларының мәнін табу үшін интуитивті сезімдеріңізді де, түсіндіру дағдыларыңызды да пайдалану керек, олардың көпшілігі мазмұны жағынан тым ашық емес. Кентридждің қолжазбасының сирек, қатаң және экспрессивті ерекшеліктері көрерменге алғашқы көріністе мұңды картинаны көрсетеді, бұл әсер сурет осал және жайсыз жағдайды бейнелегендіктен нығайып тұрады. Оңтүстік Африкада жылдар бойы орын алған әлеуметтік теңсіздік Кентридждің туындылары үшін жиі материал болып табылады. Метрополитен өнер музейіндегі «Махаббатқа толы Каспир» жұмысы орташа американдық көрерменге қораптағы бас сияқты көрінеді, бірақ Оңтүстік Африкалықтар үшін каспир – көтерілістерді басуға қолданылатын көлік, бір түрінен танкі. Баспаның шетіне жазылған «Махаббатқа толы Каспир» деген атау сюжетке ишара жасайды және оксиморон болып табылады. Махаббатқа толы каспир – бақытпен жарылатын бомба сияқты, ол мүмкін емес нәрсе. Мұндай машинаның мақсаты – күшпен «бейбітшілікті» орнату, бірақ Кентридж оның төменгі тапты жергілікті тұрғындарды отаршылдық биліктен және ақшадан қорғау құралы ретінде қолданылғанын айтты.

Баспа және сызбалар

1970 жылдардың ортасына қарай Кентридж гравюралар мен суреттер жасап шығара бастады. 1979 жылы ол 20-30 монотипия жасады, олар тез арада "Шың" сериясы ретінде танылды. 1980 жылы ол "Тұрмыстық көріністер" деп атаған 50-ге жуық кішкентай форматтағы гравюраларды орындады. Бұл екі керемет гравюралар жиынтығы Кентридждің көркемдік бейнесін қалыптастыруға көмектесті, осы бейнені ол әртүрлі медиада дамыта берді. Дәстүрлі емес медианы зерттеуіне қарамастан, оның өнерінің негізі әрқашан сурет салу және гравюра жасау болды. 1986 жылы ол Уоттоның "Китераға аттану" картинасына негізделген, көмір және пастельмен салған суреттер топтамасын бастады. Бұл өте маңызды жұмыстардың ең жақсылары қираған, антиутопиялық қалалық пейзажды бейнелейді, бұл суретшінің кеңістік пен қозғалыстың икемділігін жақсы түсінуін көрсетеді. 1996–1997 жылдары ол Альфред Жарридің 1896 жылғы "Ubu Roi" пьесасы негізінде "Ubu шындықты айтады" деген атпен сегіз гравюрадан тұратын жинақ жасады. Бұл гравюралар сонымен қатар апартеид аяқталғаннан кейін Оңтүстік Африкада өткізілген Ақиқат және кешірім комиссиясымен де байланысты. Бұл жинақтағы, Гонолулу өнер мұражайының қорындағы, бір қараңғы және мұңды гравюра суреттеледі. 2012 жылы Гарвард университетінде өткен "Нортон лекциялары" сериясының бөлігі ретінде оқылған "Алты сурет сабағы" студиядағы жұмысты және студияны мағына жасау орны ретінде қарастырады. Табылған энциклопедия беттеріндегі үнді сиясымен салған үлкен ағаштар сериясы, жыртылып, қайта құрастырылған, Оңтүстік Африкаға тән әртүрлі ағаштардың пішінін талдайды. Кітаптардың бірнеше бетіне салынған әр сурет пазл сияқты біріктіріледі – жеке беттерге алдымен бояу салынып, содан кейін бүкіл сурет жинастырылады. "Менің суреттерім "әдемі белгімен" басталмайды", - деп жазады Кентридж, гравюра жасау процесін мидың қолына басшылық етуіне рұқсат берудің орнына, қолдың миды жетекке алуы туралы ойлап. "Бұл әлемдегі бір нәрсенің белгісі болуы керек. Суреттің дәл болуы міндетті емес, бірақ ол эмоция сияқты абстрактілі емес, байқауды білдіруі керек".

Таспалар

Кентридждің өзгергіш көркемдік зерттеулері 2001 жылы басталған гобелендер сериясында жалғасуда. Гобелендер жыртылған құрылыс қағазынан көлеңкелі бейнелерді ойлап тапқан суреттер сериясынан туындады; ол осы бейнелерден 19 ғасырғы атлас карталарының торлы фонымен коллаж жасады. Бұл бейнелерді гобеленге бейімдеу үшін Кентридж Йоханнесбургтегі Стивенс гобелен шеберханасымен тығыз жұмыс істеді, суреттердің үлкейтілген фотосуреттерінен эскиздер жасап, жергілікті иілген мохер (ешкі түгін) бояу үшін қолмен таңдап алды.

Мүсіндік

2009 жылы Кентридж Герхард Маркспен бірлесіп, өзінің туған қаласы Йоханнесбургке 10 метрлік биіктіктегі "Fire Walker" атты мүсін жасады. 2012 жылы Неапольде оның "Il cavaliere di Toledo" мүсіні ашылды. "Rebus" (2013) атауы сөздерді немесе сөздердің бөліктерін бейнелеу үшін суреттерді пайдаланатын аллюзиялық тәсілге сілтеме жасайды, бұл қола мүсіндердің сериясы белгілі бір бұрышқа бұрылғанда екі бөлек бейне қалыптастырады; мысалы, сәйкес келіп жұптасқанда, екі бастапқы нысаннан – марка мен телефоннан – жалаңаш адамның түпкілікті бейнесі құрылады.

Қабырға кескіндері

2016 жылы Римнің 753 ж.б. құрылғандығының мерейтойына орай Кентридж Тибр өзенінің оң жағалауындағы монументалды "Триумфтар мен зар-налдар" фрескасын ашты. Рим мифологиясынан бастап қазіргі заманға дейінгі 80-нен астам тұлғаны бейнелейтін 550 метрлік фриз – Кентридждің бүгінгі күнге дейінгі ең ірі қоғамдық туындысы. Оның ашылуын тойлау үшін ол көп жылдар бойы ынтықтасқан серіктесі, композитор Филип Миллермен бірлесіп, көлеңке театры мен 40-тан астам музыканттың қатысқан қойылымдар сериясын ұйымдастырды.

Отбасы

Кентридж ревматолог Энн Стэнвикске үйленген және олардың үш баласы бар. Ол Литвалық еврей тегінің үшінші буыны, Оңтүстік Африкадан шыққан, Оңтүстік Африка заңгері Сидней Кентридж мен заңгер және қоғамдық белсенді Фелисия Кентриджтің ұлы.

Жинақтар

Кентридждің туындылары келесі тұрақты коллекцияларға қосылған: Гонолулу өнер мұражайы, Каламазу өнер институты, Чикаго қазіргі заманғы өнер мұражайы, Нью-Йорк заманауи өнер мұражайы және Лондон Тейт Модерні. Documenta 13 көрмесінде тұңғыш рет көрсетілген The Refusal of Time (2012) бес арналы бейне инсталляциясының бір нұсқасын Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы мен Сан-Францискодағы қазіргі заманғы өнер мұражайы бірлесіп сатып алды. 2015 жылы Кентридж өзінің архивтік және көркем туындыларының толық жинағын – фильмдерін, бейнелерін және цифрлық жұмыстарын – Джордж Истман мұражайына тапсырды. Бұл мұражай әлемдегі ең ірі және ең көне фотосурет және киноколлекцияларының бірі болып табылады.

Өнер нарығы

Кентридждің туындылары Оңтүстік Африкадағы ең ізделісті және қымбат жұмыстардың қатарында: "әлемдік деңгейдегі оңтүстікафрикалық суретші Уильям Кентридждің ірі көмірмен салған суретіне 250 000 фунт стерлингтен астам төлеуге тура келеді". Кентриджті Goodman Gallery, Lia Rumma Gallery және Hauser & Wirth (2024 жылдан бері) көрсетеді. 1999 жылдан 2024 жылға дейін Marian Goodman Gallery-мен жұмыс істеді. Оңтүстік Африкадағы Кентриджтің рекордтық бағасы – 2018 жылы Йоханнесбургтегі Aspire Art Auctions аукционында 6,6 миллион ранд (320 000 доллар) құрады. Оның қоладан жасалған туындыларының бірі 2013 жылы Нью-Йорктегі Sotheby's аукционында 1,5 миллион долларға сатылды.