Кіріспе

Хан әулеті император қызы (б.з. 5 – 64 ж.)

Шығыс Хан әулетінің бірінші шешен император қызы Инь Лихуа (; 5 – 26 ақпан 64 ж.), ресми түрде Гуанли император қызы (光烈皇后), Шығыс Хан әулеті кезінде император қызы болды. Ол күйеуі Гуанву императорының (Лю Сю) екінші әйелі болған, бірақ ол оның бірінші әйелі және Гуо Шенгтонг император қызынан бұрын үйленген. Ол өте әдемі және көңілжардымдылығымен танымал болды. (Оның өлгеннен кейін берілген есімі Шығыс Хан әулетінің келесі император қыздарына үлгі болды, олардың өлгеннен кейін берілген есімдері бұрынғы Батыс Хан әулетіндегідей, тек күйеулерінің өлгеннен кейін берілген есімдерінен ғана емес, күйеулерінің өлгеннен кейін берілген есімдерінің бір бөлігі мен қосымша сипаттамалық таңбадан тұратын болды.)

Отбасылық тарихы және Лю Сяомен неке

Инь Лихуа Наньян округінде (қазіргі Наньян, Хэнань) туып өскен, осы округтен болашақ күйеуі де шыққан. Олар жас кезінде ол оның сұлулығына ғашық болды. «Хоу Хан Шу» бойынша, Лю Сяо астана Чанъаньға келгенде, астананың басшысы (жиджиню, 執金吾) оған әсер етті және Иньнің сұлулығына таңданып, былай деді: «Егер мен шенеунік болсам, мен жиджиню болғым келеді; егер үйленсем, Инь Лихуаға үйленгім келеді». Иньнің әкесі Ин Му (阴睦) ол алты жасқа толғанда қайтыс болды. Анасының тегі Дэн (鄧) еді. Оның кем дегенде төрт ағасы болды: Инь Син (陰興), Инь Цзю (陰就), Инь Ши (陰識) және Инь Синь (陰訢). Инь Син мен Инь Синь бір анадан туған; Инь Ши әкесінің бұрынғы әйелінен туған; Инь Цзюнің анасы кім болғаны белгісіз. «Хоу Хан Шу» мәліметінше, Инь әулеті Көктем және Күз дәуіріндегі Ци мемлекетінің премьер-министрі Гуан Чжунның ұрпақтары еді. 23 жылы Лю Сяо Цзиньцзинь императорының жаңадан құрылған Хань үкіметінде шенеунік болған кезде Инь Лихуаға үйленді. Кейіннен, Цзиньцзинь императорының тапсырмасымен Сары өзеннің солтүстігіне жіберілгенде, ол үйіне қайтып келді.

Императордың жұбайы ретінде

Лю Сяо ақырында Чэньши императорынан бөлініп, 25 жылы өзін Хан императоры деп жариялады (Гуанву императоры ретінде). Сол жылы Луоянды астана етіп алған соң, ол өзінің адал қызметкерлерін Иньді астанаға әкелуге жіберіп, оны императорлық жар етіп тағайындады. Бірақ сол кезде ол аймақтық әскербасы Лю Яньның (劉楊) немере қызы Гуо Шэнтонгқа, Чжэндин ханзадасына үйленген еді, және Гуо Лю Цзян (劉疆) есімді ұлды дүниеге келтірген. 26 жылы Гуанву императоры императорлық жарды тағайындауға дайындалып, өзінің бірінші махаббаты – Консорт Иньге үміт артты. Алайда Консорт Инь сол кезде ұлы болмағандықтан, императорлық жар болудан бас тартып, Консорт Гуоны қолдады. Сондықтан Гуанву императоры Гуоны императорлық жар етіп, оның ұлы Цзянды мұрагер ханзада етіп тағайындады. 28 жылы Консорт Инь өзінің тұңғыш ұлы Лю Янгты дүниеге әкелді. Гуоны түрмеге қамаудың орнына (құлатылған императорлардың тағдырындай), ол оның ұлы Лю Фуды (劉輔) Чжуншань ханзадасы етіп, Гуоны Чжуншань ханшайымы етіп тағайындады. Ол Гуо Куанды (郭況) маңызды лауазымға тағайындап, мүмкін, алимент ретінде, оған зор байлық сыйлады. Анасы мен ұлын биліктен шеттетуге жүрегі көнбеген Гуанву императоры бастапқыда Гуоның ұлы, мұрагер ханзада Цзянды мұрагер ханзада қылып қалдырды. Бірақ мұрагер ханзада Цзян өзінің жағдайының қауіпті екенін түсініп, бірнеше рет орнынан бас тартуды ұсынды. 43 жылы Гуанву императоры келісімін берді, ал Император Иньнің үлкен ұлы Ян ханзадасы мұрагер ханзада болды. Ол Ян ханзадасының есімін Чжуан (莊) деп өзгертті. Императорлық жар Инь императорлық жар болған кезде тарихта жиі есімдері кездеспейді – бұл оның императорлық жар ретінде көп ықпал етуге тырыспағанын көрсетеді. Алайда оның үш інісі де, әдетте, төменгі лауазымдарда болғанымен және жоғары лауазымдарға өзіндік күшпен ұмтылмаса да, күшті шенеуніктер мен маркиздер болды. Ол бұрынғы императорлық жар Гуоның кіші ұлы Чжуншань ханзадасы Лю Яньді өте жақсы көріп, 52 жылы императорлық жар Гуо қайтыс болғаннан кейін, оны өз ұлындай қабылдады. Гуанву императоры 57 жылы қайтыс болды, оның орнын мұрагер ханзада Чжуан (Мин императоры) басты. Императорлық жар Инь жесір императорлық жар атағын алды.

Ежелгі патшайым ретінде

Императрица-Жетім Инь өзінің ұлына орташа дәрежеде ықпал еткендей көрінді, бірақ бұрынғы императрица-жетімдерге қарағанда әлдеқайда аз. 59 жылы Императрица-Жетім Иньнің отбасына қайғылы оқиға орын алды. Оның інісі Инь Цзюдің, Синьян маркизі Инь Фэннің (陰豐) ұлы Лю Цзюдің қызы (оның да Императрица-Жетім Иньнің қызы болғаны белгісіз) Лю Шу (劉綬), Лии ханшайымына үйленді. Лии ханшайымы мақтанқор және қызғанышпен толған еді. Ин Фэн ашуланып, оны өлтіріп, өлім жазасына кесілді. Содан кейін Инь Цзю және оның әйелі өз-өзіне қол жұмсады. (Дегенмен, осыдан кейін де Инь Цзю өлімнен кейін жоғары бағаланды және кейіннен Императрица-Жетім Иньнің қызы, Императрица Маның жарлығында мақтауға ие болды.) 60 жылы Императрица-Жетім Иньтің қолдауымен Император Мин Ма Юаньның қызы, Консорт Маны императрица етіп жариялады, оны Императрица-Жетім Инь өзінің қарапайымдылығы мен қызғанышсыздығы үшін жақсы көретін – мүмкін, осы қасиеттері оның өзіне ұқсас болғандықтан. Сондай-ақ 60 жылы Император Мин мен Императрица-Жетім Инь Император Гуанву мен Императрица-Жетім Иньнің Наньян туған жеріне сирек сапар жасады, онда олар Императрица-Жетім Иньтің Денг және Инь руларымен бірнеше күн банкетте болды. Императрица-Жетім Инь 64 жылдың ақпан айында 59 жасында қайтыс болды және күйеуі Император Гуанвумен бірге жерленді.